(อาจารย์กรรณิกา) เชิญนั่งค่ะนักเรียน พร้อมนะคะ วันนี้ เราจะมาเรียนในรายวิชาวิทยาศาสตร์ ซึ่งสัปดาห์ที่แล้วตรงกับวันหยุดใช่ไหม ห้อง ม.4 ก็เลยไม่ได้เรียนวิชาวิทยาศาสตร์ วันนี้อากาศดีนะคะ ที่โรงเรียนของเราฝนตก อากาศเย็นสบายไหม อ๋อ เย็นสบาย ไม่ร้อนเหมือนสัปดาห์ก่อน ๆ นะ ที่เรามาเรียนกัน สัปดาห์นั้นจะร้อนมาก แต่อากาศแบบนี้ ฤดูฝนแบบนี้ นักเรียนจะต้องดูแลสุขภาพนะคะ ฝนตก อากาศเย็น นักเรียนอาจจะเป็นไข้ได้นะคะ และนักเรียนสังเกตไหม ช่วงฤดูฝนนี่ จะมียุงใช่ไหมคะ ยุงนี่เยอะมาก ไม่ว่าจะเป็นตอนกลางวันหรือตอนกลางคืน ยุงนี่เยอะ เพราะฉะนั้น พยายามอย่าให้ยุงกัดนะคะ เพราะว่าถ้าเราเจอยุงลายกัด จะทำให้เราเป็นไข้เลือดออก ไข้เลือดออกอันตรายนะคะ สามารถทำให้เราเสียชีวิตได้ เพราะฉะนั้น นักเรียนจะต้องดูแลตัวเอง ดูแลสุขภาพ โอเค เราจะมาทบทวน หัวข้อที่แล้วที่เราเรียนไป จำได้ไหมว่าเราเรียนเกี่ยวกับอะไร เกี่ยวกับอะไรคะ ในสมุด ดูในสมุดสิ เกี่ยวกับสัตว์ ต้นไม้อะไรต่าง ๆ ซึ่งรวมกันจะเป็นการเรียนเกี่ยวกับระบบนิเวศใช่ไหมคะ จะเป็นการเรียนเกี่ยวกับระบบนิเวศนะคะ ซึ่งเราจะดูกันไปแล้วว่า องค์ประกอบของระบบนิเวศมีอะไรบ้าง โซ่อาหารเป็นแบบไหน ใครกินใคร ใครเป็นผู้ผลิต ใครเป็นผู้บริโภคอันดับที่ 1  ใครเป็นผู้บริโภคอันดับที่ 2 จำได้ไหม จำได้ไหม จำได้ไหมคะ ดู ๆ เปิดดูในสมุดของเรา ในสมุดของเราจะมีสาหร่ายทะเลใช่ไหม แล้วก็มีปลา เป็นสาหร่าย เป็นสาหร่าย เป็นสาหร่ายหรือพวกหญ้าอะไรต่าง ๆ ที่เป็นพืชอยู่ในน้ำนะคะ แล้วก็จะมีปลา มีอะไรอีก มีเป็ด มีงู มีสัตว์อะไรต่าง ๆ ที่มันจะเกี่ยวกับโซ่อาหารที่มันจะกินกันเป็นทอด ๆ จำได้นะ แล้วมาวันนี้ เราจะมาเรียนเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ ตามที่คุณครูได้โชว์ในสไลด์ เดี๋ยวคุณครูจะแจกใบความรู้ให้นะคะ ดูนะคะ การเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ การเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ เกิดขึ้นตลอดเวลา ทั้งการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และเกิดจากการกระทำของมนุษย์ การเปลี่ยนแปลง การเปลี่ยนแปลงแทนที่ เป็นการเปลี่ยนแปลงของกลุ่มสิ่งมีชีวิต ที่เกิดขึ้นอย่างช้า ๆ เป็นเวลานาน ๆ ซึ่งเป็นผลจากปฏิสัมพันธ์ระหว่าง องค์ประกอบทางกายภาพและชีวภาพ ส่งผลให้ระบบนิเวศเปลี่ยนแปลงไปสู่สมดุลจนเกิดสังคมที่สมบูรณ์ และอีกอย่างหนึ่ง การเปลี่ยนแปลงขององค์ประกอบในระบบนิเวศ ทั้งทางกายภาพและชีวภาพ มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของขนาดประชากร ทีนี้เรามาดูกันว่า นักเรียนดูสไลด์ที่ 2 ในแผ่นใบงานนะคะ ในระบบนิเวศมีการเปลี่ยนแปลงของกลุ่มสิ่งมีชีวิต อย่างเป็นลำดับขั้น เรียกว่า การเปลี่ยนแปลงแทนที่ของระบบนิเวศ โดยมีปัจจัยทางกายภาพและชีวภาพเข้ามาเกี่ยวข้อง ซึ่งจะแบ่งออกเป็น 2 ประเภท ประเภทที่ 1 การเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบปฐมภูมิ เริ่มจากบริเวณที่ไม่เคยมีสิ่งมีชีวิตมาก่อน จนกลายเป็นสังคมสมบูรณ์ ที่มีความสมดุลทางธรรมชาติ โดยเริ่มจากไลเคน มอส หญ้า ไม้ล้มลุก ไม้ยืนต้น และสังคมพืช ตามลำดับนะคะ เดี๋ยวเราจะได้มาดูภาพกัน ส่วนข้อที่ 2  ประเภทที่ 2 จะเป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบทุติยภูมิ เกิดขึ้นในพื้นที่ที่เคยมีสิ่งมีชีวิต ที่เคยมีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่นะคะ แต่พื้นที่ที่ถูกทำลาย คือเคย… แต่ก่อนเคยมีสัตว์ มีสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ อาศัยอยู่บริเวณนั้น แต่หลังจากนั้นก็ถูกทำลาย จนกลายเป็นพวกสังคมสมบูรณ์ โดยเริ่มจากหญ้า ไม้ล้มลุก ไม้ยืนต้น และพืชสังคมนะคะ ตามลำดับมา นี่ เราจะได้ดูรูปต่อไปกัน นักเรียนเห็นไหมคะ นี่เป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่ของระบบนิเวศ การเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบทุติยภูมิ ที่ครูได้บอกไปในขั้นตอนแรกนะคะ ก็เริ่มจากบริเวณที่ปราศจากสิ่งมีชีวิต เช่น เป็นพวกบนก้อนหินหรือหน้าดิน ซึ่งกลุ่มสิ่งมีชีวิตจะเริ่มเปลี่ยนแปลงตามลำดับ นักเรียนเห็นข้างล่างไหม ตรงข้างล่างที่เขาเขียนว่าก้อนหินตรงนี้น่ะค่ะ อันดับแรกจะมีแค่ก้อนหินใช่ไหม ต่อมาก็เริ่มจากมีไลเคน ตรงนี้จะเป็นสีเขียว ๆ เห็นไหมคะ แล้วก็มีมอส นักเรียนเห็นมอสไหม หน้าฝนโรงเรียนเราก็มีอยู่นะ ที่เวลาตรงที่มันมีน้ำแฉะ ๆ หน่อย ตรงนั้นมันจะมีขึ้นเขียว ๆ เห็นอยู่ใช่ไหม ที่เราชอบเอาไปจัดสวนถาดกันน่ะ  ใช่ แล้วหลังจากนั้นก็จะมีพวกหญ้า เห็นไหมคะ ต้นเขียว ๆ ตรงนี้ จะมีหญ้าเกิดขึ้น พอถัดมาก็เริ่มมีไม้ล้มลุก เห็นไหม เป็นพุ่ม เป็นพวกนี้ ถัดมาอีกปึ๊บ ก็จะเป็นไม้ยืนต้น พอหลาย ๆ สิ่งมารวมกันก็จะเป็นสังคมพืช เห็นไหมคะนี่ พอรวบรวมทั้งหมดนี่ มันจะเป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบปฐมภูมินะคะ ทีนี้เรามาดูอันที่ 2 อันที่ 2 เป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบทุติยภูมิ แบบนี้ก็จะเกิดจากกลุ่มสิ่งมีชีวิตเดิมถูกทำลาย แต่ยังคงมีสิ่งมีชีวิตบางชนิด และสารอินทรีย์ที่สิ่งมีชีวิตต้องการเหลืออยู่ เช่น บริเวณที่ถูกไฟไหม้ กลุ่มสิ่งมีชีวิตจะเกิดการเปลี่ยนแปลงตามลำดับ อย่างเช่น ป่าที่ถูกไฟไหม้ แต่ว่าไฟอาจจะไหม้ไม่ทั้งหมดใช่ไหมคะ นักเรียนดูภาพข้างล่าง เกิดไฟไหม้ป่าเห็นไหมตรงนี้ ไฟไหม้ป่า ไฟไหม้ต้นไม้ แต่ว่าก็ยังมีหญ้าเหลืออยู่ มันอาจจะไหม้ไม่หมด ถูกไหม แล้วก็ยังจะมีไม้ล้มลุก มีไม้ยืนต้น แล้วก็มีสังคมพืช พวกนี้มันก็จะยังเหลืออยู่ นี่ก็จะเป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบทุติยภูมินะคะ ทีนี้ นักเรียนมีข้อสงสัยตรงไหนบ้างเอ่ย มีถามไหม ถามอะไรไหม เข้าใจดี นะคะ เดี๋ยวเราจะได้ทดสอบกันว่านักเรียนเข้าใจหรือว่าไม่เข้าใจ เดี๋ยวคุณครูจะให้นักเรียนทำใบงานนะคะ แป๊บหนึ่งเดี๋ยวคุณครูจะแจกให้นะคะ นักเรียนดูจากใบงานนะคะ ใบงานจะเป็น การเปลี่ยนแปลงแทนที่ของระบบนิเวศ จะให้นักเรียนอธิบายลงในนี้นะคะ อย่างเช่นภาพที่ 1 นักเรียนดูใบงานภาพที่ 1 ภาพที่ 1 การเปลี่ยนแปลงแทนที่ แบบในรูปน่ะค่ะ เป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบไหน นักเรียนเห็นไหม ภาพที่ 1 เป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบไหน ฝั่งนี้ ๆ ดูจากภาพแล้วเป็นอย่างไรคะ นักเรียนดูภาพ ดูภาพที่ 1 ก่อนนะคะ ภาพที่ 1  นักเรียนสังเกตดูว่า ต้นไม้บางต้นมันจะเป็นสีดำใช่ไหม เป็นสีดำ แล้วก็มีหญ้าที่เกิดอยู่ข้างล่าง นั่นคือ มันอาจจะเกิดจากการไฟไหม้ป่าก่อนใช่ไหม ถ้าเป็นไฟไหม้ป่านี่จะเป็นแบบที่ 1 ปฐมภูมิ หรือแบบที่ 2 ทุติยภูมิ เป็นแบบที่ไหนคะ ฮานอย ฮานอยเป็นแบบที่ไหน โอเค เป็นแบบที่ 2 ส่วนภาพที่ 2 ล่ะคะ ภาพที่ 2 เป็น… เป็นปฐมภูมิหรือทุติยภูมิ 1 หรือ 2 ภาพที่ 2 น่ะ ภาพที่ 2 เป็นแบบไหน ใช่ค่ะ ภาพที่ 2 จะเป็นแบบที่ 1 แทนที่แบบปฐมภูมินะคะ โอเค ให้นักเรียนเขียนคำตอบ แล้วก็อธิบายด้วยนะคะ ว่าเป็นปฐมภูมิเนื่องจากอะไรนะคะ โอเค นักเรียนเสร็จแล้วนะคะ เสร็จแล้ว ทีนี้เราจะมาสรุปหัวข้อกัน เดี๋ยวคุณครูจะถามนะคะ จากภาพที่ 1 เป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบไหน แบบที่ 1 หรือแบบที่ 2 จากภาพที่ 1  เป็นการเปลี่ยนแปลงแบบไหน เป็นแบบที่ 2 นะคะ ถูกต้องค่ะ แล้วภาพที่ 2 ล่ะคะ ในแบบฝึกหัด เป็นการเปลี่ยนแปลงแบบไหน ภาพที่ 2 โอเค แบบที่ 2 เป็นการเปลี่ยนแปลงแบบที่ 1 คือปฐมภูมิถูกไหมคะ เราจะมาสรุปกันว่า การเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบปฐมภูมิ ก็คืออย่างไร เริ่มจากบริเวณที่ไม่เคยมีสิ่งมีชีวิต มาก่อนใช่ไหมคะ จนกลายเป็นสังคมสมบูรณ์ที่มีความสมดุลทางธรรมชาติ คือ ก็เริ่มจาก หิน จากดิน แล้วก็กลายมาเป็นไลเคน เป็นพืช เป็นต้นไม้ เพิ่มเข้ามาเรื่อย ๆ นะคะ ส่วนแบบที่ 2 คือแบบทุติยภูมิ เกิดขึ้นในพื้นที่ที่เคยมีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่ แต่พื้นที่ถูกทำลายไหม นี่ อันนี้คือแบบที่ 2  ใช่ นี่ พื้นที่ถูกทำลาย ไม่ว่าจะเกิดจากไฟป่า หรือว่าคนเผาป่าอะไรพวกนี้นะคะ เกิดจากพื้นที่ที่ถูกทำลาย แต่สิ่งมีชีวิตบางอย่างมันยังไม่ได้ถูกทำลายทั้งหมด เขาก็จะฟื้นคืนชีพขึ้นมาใหม่ ฟื้นขึ้นมาใหม่ ทำให้มีพวกต้นไม้ มีใบหญ้า มีสัตว์ต่าง ๆ เข้ามา ตัวนี้จะเป็นแบบที่ 2 นะคะ โอเค นักเรียนมีคำถามไหมลูก คำถามอะไรไหม มีคำถามยกมือ ไม่มีคำถาม โอเค ถ้านักเรียนมีคำถามรีบถามนะคะ เพราะว่า เวลาล่ามของเราเดี๋ยวใกล้จะหมดแล้ว ค่ะ ถ้านักเรียนไม่มีคำถามแล้ว เดี๋ยวคุณครูจะให้นักเรียนเก็บใบงานมาส่งนะคะ อ๋อ ด้านหลังมี ด้านหลังมี เดี๋ยวเราจะได้ทำในสัปดาห์ต่อไป เดี๋ยวเพราะว่าคุณครูจะได้เล่าก่อนนะ ครูจะได้อธิบายก่อน นักเรียนถึงจะทำใบงานข้างหลังได้นะคะ หรือว่าอยากทำ อ๋อ อยากทำวันนี้ โอเค ๆ ได้ อยากทำวันนี้ นักเรียนเปิดไปที่ด้านหลัง ข้างหลังนะคะ เป็นเรื่องที่เราเคยทำมาตั้งแต่สัปดาห์ที่แล้ว สัปดาห์ก่อน ๆ น่ะค่ะ เรื่องโซ่อาหาร ทีนี้ แต่ตัวนี้มันจะเป็นสายใยอาหาร เรื่องสายใยอาหารก็คือมีโซ่อาหารหลาย ๆ โซ่มารวมกัน จะเรียกว่า “สายใยอาหาร” นะคะ คือมีหลาย ๆ โซ่ หลาย ๆ โซ่ อาหารหลาย ๆ อย่างรวมกันมาปุ๊บ อยู่ในตัวนี้ในภาพที่นักเรียนเห็น เขาจะเรียกว่าสายใยอาหารนะคะ อย่างเช่นรูปที่ 1 มีหญ้าทะเลใช่ไหม มีเต่า มี กุ้ง มีปลา มีนก โซ่แรกที่เราจะได้ก็คือ หญ้า กุ้งกินหญ้าใช่ไหม แล้วปลาก็มากินกุ้งอีกที แล้วนกก็มากินปลาอีกทีหนึ่ง นักเรียนจะได้ 1 โซ่อาหารนะคะ เดี๋ยวนะ คุณครูจะขึ้นกระดานให้ดู ดูที่บนกระดาน อันนี้คือโซ่ที่ 1 ดูตามว่าลูกศรเขาชี้ไปทางไหนนะคะ หัวลูกศรชี้ไปทางไหน คือตัวนั้นจะมากินเพื่อนนะคะ อย่างเช่นหัวลูกศรชี้ไปที่กุ้ง กุ้งกินหญ้าถูกไหม แล้วหัวลูกศรชี้ไปที่ปลาต่อ ปลากินกุ้ง หัวลูกศรก็ชี้ไปที่นกอีกรอบ ก็คือนกกินปลา นี่คือ 1 โซ่อาหาร ส่วนอันที่ 2 ข้อที่ 2 นักเรียนเห็น หญ้าไหม หญ้าทะเลกับเต่า หญ้าทะเลกับเต่า ใช่ ๆ ฮานอยมานี่ ฮานอยมาเขียนให้เพื่อนดู กล้องไม่เห็นกล้อง เต่า ใช่ ดูตามลูกศรนะลูก ถ้าตัวไหนที่ลูกศรเขาไม่ชี้ไป แสดงว่าเขาจะไม่เกี่ยวกับโซ่อาหารตัวนั้น เราจะดูหัวลูกศร หัวลูกศรชี้ไปตัวไหน ตัวนั้นจะเกี่ยวกับโซ่อาหาร อย่างเช่น หญ้าทะเลเห็นไหม ดูที่จอก่อน หญ้าทะเล จากหญ้าทะเลชี้ไปหาที่เต่า แสดงว่าเต่ากินหญ้าทะเล นั่นคือ 1 โซ่อาหาร  ใช่ ทีนี้เรามาดูอีกอันหนึ่งสาหร่ายข้างล่างเห็นไหม สาหร่ายข้างล่าง สาหร่ายทะเลข้างล่าง สาหร่ายทะเลนี่ จากสาหร่ายทะเลชี้มาที่เต่า แสดงว่าเต่ากินสาหร่ายทะเล อีกอันหนึ่งข้างล่าง มีทากด้วย หัวลูกศรชี้จากสาหร่ายไปทาก แล้วก็ชี้จากทากไปกลบ แสดงว่าถ้ากินสาหร่ายทะเล แล้วก็กบกินทากอีกทีหนึ่ง นี่ก็คือ 1 โซ่อาหาร หลาย ๆ โซ่อาหารรวมกันเรียกว่า “สายใยอาหาร” นะคะ โอเค เราจะได้ทำตัวนี้กันต่อ เดี๋ยวจะให้นักเรียนทีละคนออกมาทำทีละข้อ คนละ 1 ข้อ ในนี้ก็จะมีประมาณ 8-9 ข้อพอดีครบ นักเรียนคะ ฮานอยดูก่อนลูก จากที่นักเรียนได้ออกมาทำนะคะ อย่างเช่น โซ่ที่ 1 คือ หญ้าใช่ไหม กุ้ง ปลา นก ถูกต้องนะคะ แล้วก็นักเรียนดูข้อนี้ที่เพื่อนออกมาทำเมื่อกี้นะคะ จะมีสาหร่าย เสร็จแล้วก็ไปเป็นทาก ต่อมาก็เป็นกบ อันดับสุดท้ายที่เป็นผู้บริโภค คือ นกนะคะ ถูกต้องค่ะ ตามนี้ได้เลยนะคะ แสดงว่าเรื่องนี้เข้าใจใช่ไหม เรื่องโซ่อาหารเข้าใจ รู้ วันนี้เราก็จะจบไว้ที่เท่านี้ก่อนนะคะ โอเคค่ะ หมดแล้วค่ะ ขอบคุณพี่ล่ามและทีมงานค่ะ รอสักครู่นะคะ โอเคค่ะ ขอบคุณค่ะ [สิ้นสุดการถอดความ]