[เสียงดนตรี] (คุณครูศิริรัตน์) สวัสดีค่ะนักเรียนทุกคน พบกับครูศิริรัตน์นะคะ ซึ่งครูจะมาสอนในบทที่ 1 ในเรื่องของอากาศกันต่อค่ะ โดยหัวข้อที่ครูจะสอนในวันนี้นะคะ จะเป็นหัวข้อ 1.3 เรื่องของธาตุ ซึ่งเนื้อหาที่จะพูดในคลิปนี้นะคะ จะเป็นส่วนของตอนที่ 2 ค่ะ ซึ่งถ้านักเรียนยังไม่ได้ศึกษาในตอนที่ 1 ให้กลับไปศึกษาในตอนที่ 1 ก่อนนะคะ ก่อนที่จะเข้าไปศึกษา ในเนื้อหาของตอนที่ 2 ในเรื่องของธาตุ ครูขอทบทวนความรู้เนื้อหาในตอนที่ 1 ที่ศึกษาไปแล้วก่อนนะคะ เดี๋ยวเราทบทวนไปด้วยกันเลยนะคะ ตารางธาตุในปัจจุบันค่ะ จัดเรียงตามอะไรคะนักเรียน จำได้ไหมคะ เราจะเรียงตามเลขอะตอม เรียงอย่างไรน่ะ มาดูที่ตารางธาตุของเรานะคะ เลขอะตอมอยู่ตรงไหน เลขอะตอมอยู่ตรงนี้ เลข 1 อยู่ตรงนี้นะ 1 2 3 4 แล้วก็ไล่ไปเรื่อย ๆ เพราะฉะนั้น จัดตามเลขอะตอม จัดเรียงธาตุตามเลขอะตอม นั่นก็คือเรียงจากด้านซ้ายไปด้านขวา ของตารางตามแนวนอนนะ แล้วก็ไล่จากข้างบน ลงมาข้างล่าง ดูข้อต่อไปเลยค่ะ ตารางธาตุนี่ มีแถวตามแนวตั้งเรียกว่าอะไรคะ เราเรียกแถวตามแนวตั้งว่า “หมู่” ซึ่งจะมีอยู่ด้วยกันทั้งหมด 18 แถวนะคะ แล้วก็เรียกแถวตามแนวนอนว่า… ว่า “คาบ” จะมีอยู่ด้วยกันทั้งหมด 7 แถวนะคะ ไล่จากข้างบนลงมาข้างล่าง ทีนี้ ในคลิปตอนที่ 1 นี่ค่ะ มันจะมีการระบุหมู่อยู่ด้วยกัน 2 ระบบ แต่ครูบอกไปแล้วนะคะ ว่าเราจะใช้การระบุหมู่ด้วยระบบ CAS นะคะ ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์กายภาพ เล่ม 1 ของเรานี่นะคะ ซึ่งระบบ CAS นี่ค่ะ เขาก็จะมีการแบ่งเป็นกลุ่ม A แล้วก็กลุ่ม B โดยธาตุกลุ่ม A ตามระบบ CAS เรียกว่าอะไรคะ กลุ่ม A อยู่ตรงไหนคะนักเรียน กลุ่ม A ก็คือที่ครูระบายสีเขียวไว้นะ ถ้ากลุ่ม A ตามระบบ CAS เราจะเรียกว่า “ธาตุ Representative” หรือ “ธาตุหมู่หลัก” นะคะ แล้วกลุ่ม B กลุ่ม B อยู่ตรงไหนคะ กลุ่ม B ก็คือที่ครูระบายสีชมพูไว้นะนะคะ ธาตุกลุ่ม B ตามระบบ CAS เราจะเรียกว่า เรียกว่า “ธาตุ Transition” นี่ก็คือเนื้อหาที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้ว ในคลิปตอนที่ 1 นะคะ ในการจัดเรียงธาตุตามตารางธาตุนี่ค่ะ ครูบอกไปแล้ว มันมีอยู่ด้วยกัน 2 ประเด็น ในคลิปแรกเราเรียนไปแล้ว นั่นก็คือเรียงตาม เลขอะตอม ก็ยังเหลือการจัดเรียงธาตุ ที่มีสมบัติคล้ายกันอยู่ในมุมเดียวกัน ซึ่งประเด็นนี้ค่ะ ครูจะขอใช้การอธิบาย โดยใช้ธาตุในกลุ่ม Representative หรือว่าธาตุกลุ่ม A นั่นเอง ในการอธิบายประเด็นนี้นะคะ ครูจะขอเริ่มจากธาตุหมู่ VIIIA ตัวอย่างของธาตุหมู่ VIIIA มีอะไรบ้างคะ ก็อย่างเช่น ฮีเลียม นีออน อาร์กอนนะคะ ตรงนี้นะคะ ตามแถวแนวตั้งตรงนี้นะคะ ธาตุหมู่ VIIIA นี่ค่ะ ส่วนใหญ่จะมีสถานะเป็นแก๊สนะคะ เราเลยเรียกธาตุกลุ่มนี้ว่า “แก๊สมีสกุล” และอยู่ในรูปอะตอม ไม่ว่องไวต่อปฏิกิริยา ถ้านักเรียนจำได้นะ แก๊สฮีเลียมตรงนี้ กับแก๊สอาร์กอน ที่เป็นแก๊สในอากาศ เห็นไหมคะ อยู่ในสถานะแก๊ส แล้วก็อยู่ในรูปของอะตอมด้วย นี่ค่ะ 2 แก๊สนั้นน่ะ อยู่ในธาตุหมู่ VIIIA นี่เองนะคะ แล้วนอกจากนี้ค่ะ ธาตุหมู่ VIIIA นี่ มีเวเลนซ์อิเล็กตรอนเท่ากับ 8 เท่ากับเลขหมู่ ยกเว้นฮีเลียม เวเลนซ์อิเล็กตรอนคืออะไรคะ เวเลนซ์อิเล็กตรอน ก็คืออิเล็กตรอนบวกนอกสูตรนะ ธาตุหมู่ VIIIA มีเวเลนซ์เท่ากับเลขหมู่ คือ 8 แล้วทำไมต้องยกเว้นฮีเลียมด้วย นักเรียนทราบไหมคะ ฮีเลียมมีกี่อิเล็กตรอนคะนักเรียน ฮีเลียมมีแค่ 2 อิเล็กตรอนเท่านั้นเอง เพราะฉะนั้น ฮีเลียมก็เลยไม่สามารถ ที่จะมีอิเล็กตรอนวงนอกสุดเป็น 8 ได้นะ เขาก็เลยยกเว้นฮีเลียมไว้ นี่ก็คือตัวอย่าง ที่เขาจัดธาตุ ที่มีสมบัติคล้ายกันไว้ในหมู่เดียวกัน เรามาดูหมู่ต่อไปดีกว่านะคะ หมู่ VIIA อย่างเช่น ฟลูออรีน คลอรีน โบรมีนตรงนี้นะ นะคะ ถ้า VIIA ค่ะ ส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปของโมเลกุลนะคะ อย่างเช่น สูตรเคมีที่เป็นตัว Cl ห้อยด้วยเลข 2 นี่ค่ะ นี่ก็คือแก๊สคลอรีน นี่คืออยู่ในรูปของโมเลกุลนะคะ แล้วธาตุหมู่ VIIA ค่ะ ก็มีเวเลนซ์อิเล็กตรอน เท่ากับ 7 เท่ากับเลขหมู่เหมือนกัน เมื่อกี้ธาตุหมู่ VIIIA ก็มีเวเลนซ์อิเล็กตรอนเท่ากับเลขหมู่ ก็คือ 8 ธาตุหมู่ VIIA อันนี้นะคะ ก็มีเวเลนซ์อิเล็กตรอน เท่ากับ 7 เท่ากับเลขหมู่เหมือนกันค่ะ นะคะ แล้วก็ธาตุหมู่ VIIA นี่ค่ะ จะว่องไวต่อปฏิกิริยาเคมี และเมื่อเกิดปฏิกิริยา ก็จะมีแนวโน้มที่จะรับอิเล็กตรอน หรือมีแนวโน้มที่จะเกิดเป็นไอออนลบนั่นเอง เราดูหมู่ VIIIA ไปแล้ว หมู่ VIIA ไปแล้ว ในกลุ่ม A ยังเหลือหมู่อะไรอีกคะ ก็เหลือหมู่ IA จนถึง VIA ธาตุหมู่ IA จนถึง VIA มีสมบัติเป็นอย่างไรบ้างนะคะ ก็จะมีเวเลนซ์อิเล็กตรอนเท่ากับเลขหมู่นะคะ มีเวเลนซ์อิเล็กตรอน เท่ากับเลขหมู่ของเขาเองนะคะ และในหมู่เดียวกัน จะมีสมบัติทางเคมีส่วนใหญ่คล้ายกัน เรามาดูหมู่ IA ในหมู่ IA ก็จะมีเวเลนซ์อิเล็กตรอนเท่ากับ 1 หมู่ IIA จะมีเวเลนซ์อิเล็กตรอนเท่ากับ 2 เพราะฉะนั้น ครูจะลองถามดูนะคะ ธาตุคาร์บอนนี่ค่ะ ที่มีสัญลักษณ์ของธาตุเป็นตัว C นะคะ แล้วก็มีเลขอะตอม 6 ครูถามว่าธาตุคาร์บอนค่ะ มีเวเลนซ์อิเล็กตรอนเท่าไร นักเรียนตอบได้ไหม ง่ายมากเลยนะ ก็ครูบอกเองว่าเท่ากับเลขหมู่ เลขหมู่ของคาร์บอนคืออะไรคะ ก็คือ 4 นะ อยู่ในหมู่ IVA เพราะฉะนั้น คาร์บอนมีเวเลนซ์อิเล็กตรอน เท่ากับ 4 นะคะ นี่ก็คือตัวอย่างที่เขาจัดธาตุ ที่มีสมบัติคล้ายกันอยู่ในหมู่เดียวกัน นอกจากนี้ค่ะ การจัดธาตุในตารางธาตุนี่ ยังสามารถแบ่งธาตุได้เป็น 3 กลุ่มด้วยกันค่ะ นั่นก็คือกลุ่มธาตุโลหะ อโลหะ แล้วก็กึ่งโลหะ ไปดูกันนะฮะ ตอนนี้ครูก็ระบายสี ตารางธาตุของครูใหม่แล้วนะคะ ครูใช้สีเขียวแทนธาตุที่เป็นโลหะ ครูใช้สีฟ้าแทนธาตุที่เป็นอโลหะ แล้วครูก็ใช้สีชมพูแทนธาตุที่เป็นกึ่งโลหะนะคะ นักเรียนลองดูนะคะ ในธาตุกลุ่ม A หรือธาตุ Representative นะคะ จะมีทั้งธาตุที่เป็นโลหะ อโลหะ แล้วก็กึ่งโลหะ ดูอย่างไร นักเรียนดูที่สี ของตารางได้เลย ถูกไหมคะ แต่ว่าธาตุในกลุ่ม B หรือว่าธาตุ Transition เห็นไหมคะ มีสีเขียวสีเดียวเลย เพราะฉะนั้น ธาตุ Transition ก็จะเป็นโลหะทั้งกลุ่มเลย ต่อไป นักเรียนอาจจะไปคุ้นเคยกับอีกคำหนึ่ง ที่เขาเรียกแทนกลุ่มนี้ เขาอาจจะไม่ได้เรียกว่า “ธาตุ Transition” แต่เขาจะเรียกว่า “โลหะทรานซิชัน” เนื่องจากว่าทั้งกลุ่มนี้น่ะค่ะ เขาเป็นโลหะทั้งกลุ่มเลย ทีนี้ เรามาดูกันค่ะ ว่าโลหะนี่มีสมบัติเป็นอย่างไร มาดูตัวอย่างของโลหะกันก่อนค่ะ นะคะ ธาตุโลหะก็อย่างเช่น นี่ค่ะ สัญลักษณ์ที่ Fe หรือ Iron นี่ ก็คือเหล็กนะคะ หรือว่าสัญลักษณ์ธาตุที่เป็น Cu คอปเปอร์นี่ นี่ก็คือทองแดงนะคะ แล้วอีกอันหนึ่งนะคะ ที่เป็นสัญลักษณ์ Zn หรือว่าชื่อธาตุ ก็คือซิงค์ อันนี้ ก็คือสังกะสี นักเรียนลองนึกดูสิคะ ตัวอย่างธาตุที่ครูพูดไปนี่ สมบัติมันจะเป็นอย่างไร ไปดูกัน สมบัติของโลหะน่ะค่ะ ส่วนใหญ่จะเป็นของแข็งที่อุณหภูมิห้อง เมื่อกี้ตัวอย่างที่ครูยกขึ้นมานี่ ชัดเจนไหมคะ ทั้งเหล็ก ทองแดง สังกะสี เป็นของแข็งไหมคะ ที่อุณหภูมิห้อง เป็นนะ นะคะ และสมบัติของโลหะค่ะ จะมีจุดหลอมเหลว แล้วก็จุดเดือดสูง นำความร้อนและนำไฟฟ้าได้ดี แล้วก็มีแนวโน้มให้อิเล็กตรอน เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี หรือว่าโลหะมีแนวโน้มที่จะเกิดเป็นไอออนบวก เรารู้สมบัติของโลหะแล้ว มาดูสิ ว่าอโลหะมีสมบัติเป็นอย่างไร อโลหะ ตัวอย่างเป็นอะไรบ้างคะ อย่างเช่น ออกซิเจน ฟลูออรีน คลอรีนนะคะ ธาตุตรงที่เป็นอยู่ในช่วงของสีฟ้าตรงนี้นะคะ มาดูกัน ว่ามีสมบัติเป็นอย่างไรนะคะ ธาตุอโลหะค่ะ ที่อุณหภูมิห้องจะพบได้ทั้ง 3 สถานะนะคะ บางธาตุก็อาจจะเป็นแก๊ส บางธาตุอาจจะเป็นของเหลว หรือบางธาตุอาจจะเป็นของแข็งนะคะ แล้วธาตุอโลหะนี่ค่ะ จุดหลอมเหลว และจุดเดือดจะต่ำ ส่วนใหญ่ไม่นำไฟฟ้า และมีแนวโน้มรับอิเล็กตรอนเมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี หรือมีแนวโน้มที่จะเกิดเป็นไอออนลบนั่นเอง ก็เหลืออีก 1 กลุ่มนะคะ นั่นก็คือธาตุที่เป็นกึ่งโลหะ นั่นก็คือที่ครู สีชมพูไว้นะ ลักษณะเหมือนขั้นบันไดในตารางธาตุนี่ค่ะ นะ ตัวอย่างเช่น โบรอน ซิลิคอนตรงนี้นะ นะคะ สมบัติของกึ่งโลหะเป็นอย่างไรนะคะ สมบัติของกึ่งโลหะ ก็คือมีสถานะเป็นของแข็ง แล้วดูสมบัติของเขาดี ๆ นะคะ เขาจะนำไฟฟ้าได้ดีกว่าอโลหะ แต่ก็ไม่ดีเท่ากับโลหะ นักเรียนลองสังเกตที่ชื่อเขาสิคะ กึ่งโลหะ มันเหมือนก้ำกึ่ง ก้ำกึ่งระหว่างความที่จะเป็นโลหะ หรือจะเป็นอโลหะนะ ก็เลยนำไฟฟ้าได้ดีกว่าอโลหะ แต่ก็ไม่ได้ดี เท่ากับโลหะนะคะ ทีนี้ค่ะ ในหนังสือเรียน วิทยาศาสตร์กายภาพ เล่ม 1 นี่ค่ะ ก็จะมีจุด AR ซึ่งครูสนธินี่ ก็ได้สอนวิธีการใช้ไปแล้วนะคะ ครูก็เอาโทรศัพท์มือถือของครูนี่ล่ะค่ะ มาส่องที่รูป 1.8 ตารางธาตุ เนื่องจากว่ามีสัญลักษณ์ AR อยู่ ครูก็ได้เซฟไว้ให้นักเรียนดูแล้วนะคะ เมื่อครูเอาโทรศัพท์มือถือไปส่องที่รูปนี้นะคะ ก็จะมี AR ขึ้น เมื่อครูคลิกเลือกที่หมู่และคาบ ก็จะมีการแสดงหมู่และคาบให้ดูนะคะ หมู่คืออะไร หมู่ ก็คือแถว ตามแนวตั้งนะคะ ถ้าดูการระบุหมู่ตามระบบ IUPAC นะคะ เขาก็จะมีอยู่ด้วยกันทั้งหมด 18 หมู่ โดยเรียงจากด้านซ้าย ไปด้านขวาของตารางนะคะ ส่วนคาบคืออะไร คาบ ก็คือแถวตามแนวนอน จะมีอยู่ด้วยกันทั้งหมด 7 คาบ ไล่จากข้างบนลงมาข้างล่าง พอครูมาคลิกเลือกที่แถบปุ่มธาตุ ก็จะแบ่งได้เป็นกลุ่มธาตุ Representative แล้วก็กลุ่มธาตุ Transition พอคลิกเลือกความเป็นโลหะ ก็จะมีธาตุโลหะ ธาตุอโลหะ แล้วก็ธาตุกึ่งโลหะ นะคะ นักเรียนสามารถเอาโทรศัพท์มือถือ ของนักเรียนนี่ค่ะ มาส่องที่รูป 1.8 ตารางธาตุ เพื่อเป็นการทบทวนความรู้ เกี่ยวกับตารางธาตุได้ นะคะ เอาล่ะค่ะ ทีนี้ เรามาตรวจสอบความเข้าใจกันดีกว่า นะคะ ครูระบายสีฟ้าที่คอปเปอร์นะ สัญลักษณ์ธาตุเป็น Cu เลขอะตอม 29 แล้วครูก็ระบายสีแดง ตรงฟลูออรีน สัญลักษณ์ธาตุเป็น F นะคะ เลขอะตอม 9 ครูถามว่า ถ้าที่ครูระบายสีนี่ค่ะ เป็นโลหะ กึ่งโลหะ หรือว่าอโลหะ แล้วถ้าที่ระบายสีนั้นน่ะ สามารถที่จะนำไฟฟ้าได้ หรือว่าไม่นำไฟฟ้า นักเรียน ดูเลยค่ะ เอาล่ะค่ะ เดี๋ยวเรามาเฉลยกันนะคะ ถ้านักเรียนยังทำไม่เสร็จนะคะ ก็หยุดคลิปไว้ก่อนนะคะ แล้วถ้าทำเสร็จ เราค่อยเข้ามาดูเฉลยแล้วกันนะคะ เอาล่ะ ครูขอเฉลยเลยนะคะ ครูจะเริ่มที่สีฟ้าก่อนแล้วกันนะ ช่องของสีฟ้า นั่นก็คือคอปเปอร์ หรือสัญลักษณ์ธาตุ คือ Cu ธาตุ Cu ของครูนี่ค่ะ เป็นโลหะ กึ่งโลหะ หรืออโลหะคะ ตอนนี้ธาตุคอปเปอร์ของครู อยู่ใน หมู่ IB ซึ่งหมู่ IB นั่นก็คือกลุ่มธาตุ Transition ครูบอกไปแล้ว ธาตุ Transition นี่ เขาอาจจะเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “โลหะทรานซิชัน” เพราะฉะนั้นคอปเปอร์ของครูเป็น… เป็นโลหะค่ะ และสมบัติของโลหะเป็นอย่างไรคะ นำไฟฟ้าได้ไหม สามารถที่จะนำไฟฟ้าได้นะคะ มาดูที่ฟลูออรีน ฟลูออรีน ถ้านักเรียนจำได้ในตารางธาตุของครู ฟลูออรีนจะเป็นธาตุ ธาตุอโลหะนะคะ แล้วสมบัติของธาตุอโลหะ นั่นก็คือไม่นำไฟฟ้านั่นเอง ทำกันไหมคะ ทีนี้ค่ะ ครูระบายสีฟ้าที่ช่องของธาตุแมกนีเซียม ซึ่งมีสัญลักษณ์ธาตุเป็น Mg เลขอะตอม 12 แล้วครูก็ระบายสีแดงที่ธาตุคลอรีน สัญลักษณ์ธาตุเป็น Cl เลขอะตอม 17 ครูถามว่าใน 2 ธาตุนี้น่ะค่ะ ธาตุใดมีแนวโน้มให้อิเล็กตรอน เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี แล้วใน 2 ธาตุนี้ ธาตุใดมีแนวโน้มรับอิเล็กตรอน เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี นักเรียนลองทำดูเลยค่ะ เอาแล้วนะคะ เรามาเฉลยกัน เหมือนเดิมนะคะ ถ้านักเรียนยังทำไม่เสร็จ ให้หยุดคลิปไว้ก่อนนะ ทำเสร็จแล้วค่อยเข้ามาดูเฉลยนะคะ ครูถามว่าธาตุใดมีแนวโน้มให้อิเล็กตรอน เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี สมบัติที่มีแนวโน้มให้อิเล็กตรอน เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี เป็นสมบัติของอะไรคะ เป็นสมบัติของธาตุโลหะนั่นเอง แล้วธาตุโลหะ คือ ธาตุแมกนีเซียม หรือธาตุคลอรีนคะ โลหะ นั่นก็คือธาตุ แมกนีเซียม เพราะฉะนั้น ธาตุแมกนีเซียม มีแนวโน้มให้อิเล็กตรอนเมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี หรือว่ามีแนวโน้มที่จะเกิดเป็นไอออนบวกนั่นเอง เพราะฉะนั้น ที่เหลือนั่นก็คือต่อธาตุคลอรีนนะคะ เนื่องจากว่าธาตุคลอรีนนี่เป็นธาตุอะไรคะ เป็นธาตุอโลหะนะ ธาตุอโลหะนี่ มีสมบัติที่จะมีแนวโน้มรับอิเล็กตรอน เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี หรือว่าธาตุอโลหะนี่ มีแนวโน้มที่จะเกิดเป็นไอออนลบนั่นเองนะคะ เอาล่ะค่ะ เรามาสรุปบทเรียนกัน ซึ่งครูจะขอสรุปบทเรียน ในหัวข้อ 1.3 ในเรื่องของธาตุ ทั้งตอนที่ 1 แล้วก็ตอนที่ 2 เลย นะคะ ในปัจจุบันค่ะ มีการค้นพบธาตุจำนวนมาก ซึ่งครูบอกไปแล้ว ไม่น้อยกว่า 118 ธาตุนะคะ นักวิทยาศาสตร์ค่ะ จึงได้จัดหมวดหมู่ของธาตุ ในรูปของตารางที่เรียกว่า “ตารางธาตุ” นะคะ ซึ่งตารางธาตุในปัจจุบันค่ะ จัดเรียงธาตุตามเลขอะตอม แล้วก็จัดธาตุที่มีสมบัติคล้ายคลึงกัน อยู่ในหมู่เดียวกันนะคะ ธาตุในตารางธาตุค่ะ อาจแบ่งกลุ่มได้เป็นกลุ่มธาตุ Representative แล้วก็กลุ่มธาตุ Transition หรือแบ่งได้เป็นกลุ่มธาตุโลหะ กึ่งโลหะ แล้วก็อโลหะนะคะ ธาตุในกลุ่มโลหะค่ะ ส่วนใหญ่นำไฟฟ้าได้ดี และมีแนวโน้มให้อิเล็กตรอนเมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี ส่วนธาตุในกลุ่มอโลหะ ส่วนใหญ่จะไม่นำไฟฟ้า และมีแนวโน้มรับอิเล็กตรอน เมื่อเกิดปฏิกิริยาเคมี นะคะ นี่ก็คือเนื้อหาที่ควรรู้ทั้งหมด ที่เกี่ยวกับธาตุนะคะ นักเรียนนี่ค่ะ สามารถไปอ่านเพิ่มเติม หรือว่าทำแบบฝึกหัดเพื่อทบทวนความรู้ได้ ในหนังสือเรียน วิชาวิทยาศาสตร์กายภาพ เล่ม 1 นะคะ ติดตามหัวข้อต่อไปได้ในคลิปหน้าค่ะ สำหรับวันนี้ สวัสดีค่ะ [เสียงดนตรี]