[เสียงดนตรี] (ดร.สุนัดดา) สวัสดีค่ะนักเรียน วันนี้เราจะมาเรียนกันในตอนปัจจัยบางประการ ที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช ตอน 1 โดยมีครูสุนัดดาเป็นผู้สอนค่ะ หัวข้อที่ 3.2 ปัจจัยบางประการ ที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช โดยที่วันนี้เราจะมาเรียนกัน เกี่ยวกับปัจจัยภายนอกค่ะ จุดประสงค์การเรียนรู้ ข้อ 1 ระบุและอธิบายเกี่ยวกับปัจจัย ที่มีผลต่อการเจริญเติบโต และการดำรงชีวิตของพืช ข้อ 2 ออกแบบการทดลองและทดลอง เกี่ยวกับปัจจัยภายนอก ที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช จากรูปที่เห็นนี้นะคะ นี่ก็คือสถานีเกษตรหลวงอ่างขาง ซึ่งได้มีการทดลองปลูกผลไม้เมืองหนาวหลายชนิด การศึกษาวิจัยเพื่อควบคุมปัจจัยต่าง ๆ ที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืชเมืองหนาว นำไปสู่ความสำเร็จในการขยายพันธุ์พืชหลายชนิด ที่ไม่เคยมีการปลูกในประเทศไทยมาก่อน เช่น สตรอว์เบอร์รีและกีวี ความรู้เกี่ยวกับปัจจัยบางประการ ที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช สามารถนำมาใช้ในการศึกษาวิจัยนี้ได้ค่ะ จากรูปนักเรียนลองสังเกตดูสิคะ ว่าการปลูกพืชที่อยู่ทางด้านซ้ายมือ และพืชที่อยู่ทางด้านขวามือ มีสิ่งใดที่เหมือนหรือว่าแตกต่างกันบ้าง พืชแต่ละชนิดเจริญได้ดี ในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน บางชนิดเจริญได้ดีในที่กลางแจ้ง เช่น สตรอว์เบอร์รี ซึ่งก็คือรูปทางด้านซ้ายมือนี้นะคะ ส่วนบางชนิดเจริญได้ดีในที่มีแสงรำไร เช่น ผักบางชนิดที่ปลูกในโรงเรือน ก็คือรูปทางด้านขวามือค่ะ ก็จะเห็นว่ามีโรงเรือนแล้วก็มีหลังคา ซึ่งมีพลาสติกคลุมอยู่นะคะ ซึ่งโรงเรือนนี้นอกจากจะช่วยลดปริมาณแสงแล้ว ยังป้องกันแมลงศัตรูพืชไม่ให้มากัดกินพืชได้ด้วยค่ะ การปลูกพืชแต่ละชนิด จึงจำเป็นต้องคำนึงถึงธรรมชาติของพืชด้วย เพื่อให้พืชเจริญเติบโตได้อย่างเหมาะสม นักเรียนคิดว่าในการปลูกพืช มีปัจจัยใดบ้างที่ควรคำนึงถึง เพื่อให้พืชนั้นเจริญเติบโตได้ดี และพืชแต่ละชนิดต้องการปัจจัยต่าง ๆ เหล่านั้น เหมือนหรือแตกกันหรือไม่อย่างไร ในบทที่ 3 นี้นะคะ ก็จะมีกิจกรรมที่ 3.3 ปัจจัยที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช นักเรียนสามารถทำกิจกรรมนี้ได้ในห้องเรียนค่ะ รูปที่เห็นนี้นะคะ นี่ก็คือหน่อไม้ฝรั่งค่ะ ทั้ง 2 กองนี้นะคะ เป็นชนิดเดียวกัน แต่นักเรียนลองสังเกตสิคะ ว่ามีอะไรบ้างที่แตกต่างกัน ใช่แล้วค่ะ จะเห็นว่ากองทางด้านซ้ายมือนะคะ จะเป็นสีขาว ส่วนทางด้านขวามือก็จะเป็นหน่อไม้ฝรั่งสีเขียว แบบที่เราเห็นกันทั่ว ๆ ไปนะคะ นักเรียนคิดว่าปัจจัยใด ที่ส่งผลให้หน่อไม้ฝรั่งทั้ง 2 กองนี้ มีความแตกต่างกัน นี่คือไร่ที่มีการปลูกหน่อไม้ฝรั่งนะคะ ถ้าเราเดินเข้าไปดูใกล้ ๆ ค่ะ จะเห็นว่าที่โคนต้นมีท่อสีดำปักอยู่ จากท่อสีดำ ๆ ที่เราเห็นนี้นะคะ ถ้าเราดึงท่อออกค่ะ จะเห็นว่าภายในท่อจะมีหน่อเล็ก ๆ ของหน่อไม้ฝรั่งอยู่ด้วยนะคะ สังเกตดูจะเห็นว่าเป็นสีขาวค่ะ ถ้าเราเอาท่อสีดำเสียบลงไปที่หน่อเหมือนเดิม และปล่อยทิ้งไว้ให้หน่อไม้ฝรั่งนี้เจริญเติบโตนะคะ ก็จะเห็นว่าหน่อก็จะเจริญแล้วก็สูงขึ้นค่ะ ส่วนภายในก็จะยังเป็นสีขาวอยู่นะคะ ในขณะที่ถ้าเราสังเกตต้นที่อยู่ข้าง ๆ ค่ะ จะเห็นว่าต้นหน่อไม้ฝรั่งที่อยู่ข้าง ๆ จะเป็นสีเขียวค่ะ ส่วนหน่ออื่น ๆ ที่เราดูนะคะ ถ้าไม่มีท่อสีดำคลุมเอาไว้ ก็จะเห็นหน่อนั้นเป็นสีเขียวค่ะ ทีนี้นักเรียนก็น่าจะสามารถตอบได้แล้วนะคะ ว่าปัจจัยอะไร ที่ทำให้หน่อไม้ฝรั่งที่ครูให้ดูเมื่อครู่นี้ค่ะ มีสีที่แตกต่างกัน ปัจจัยนั้นก็คือแสงนั่นเองค่ะ นักเรียนคิดว่านอกจากแสงแล้ว ยังมีปัจจัยใดอีกบ้าง ที่ส่งผลต่อการเจริญเติบโตของพืช เราเคยเรียนมาแล้วตอน ม.ต้น นะคะ นักเรียนน่าจะตอบได้ว่ายังมีปัจจัยอื่น ๆ อีก ที่ส่งผล อย่างเช่น น้ำ อุณหภูมิ ธาตุอาหาร และถึงแม้ว่าจะเป็นพืชชนิดเดียวกัน แต่ถ้าอยู่ในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกัน การเจริญเติบโตนั้นก็จะแตกต่างกันด้วยค่ะ นอกจากปัจจัยภายนอกเหล่านี้แล้ว ที่ส่งผลต่อการเจริญเติบโตของพืช ยังมีปัจจัยภายในที่พืชสร้างขึ้น ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญ ในการควบคุมการเจริญเติบโตของพืชด้วยเช่นกัน ซึ่งปัจจัยภายในนี้ เราจะเรียนกันในคลิปถัดไปนะคะ สำหรับคลิปนี้ เราจะเรียนเกี่ยวกับปัจจัยภายนอกค่ะ 3.2.1 ปัจจัยภายนอก ปัจจัยภายนอก คือ ปัจจัยที่พืชได้รับจากสภาพแวดล้อมนะคะ อย่างเช่น แสง แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ น้ำอุณหภูมิ ธาตุอาหาร แก๊สออกซิเจน และศัตรูพืช ปัจจัยภายนอกเหล่านี้ ล้วนมีอิทธิพลต่อการเจริญเติบโตของพืช อาจส่งผลให้พืชเจริญเติบโตได้ดี หรืออาจยับยั้งการเจริญเติบโตของพืชก็ได้ค่ะ แสงเป็นปัจจัยสำคัญต่อการสังเคราะห์ด้วยแสง ซึ่งเป็นกระบวนการสร้างน้ำตาล ที่พืชจะสามารถนำไปใช้ ในกระบวนการอื่น ๆ ต่อไป เรามาพิจารณากราฟนี้กันนะคะ ซึ่งเป็นผลของความเข้มแสง ต่อการสังเคราะห์ด้วยแสง จากเส้นกราฟนะคะ จะเห็นว่าหากความเข้มแสงมากขึ้น อัตราการสังเคราะห์ด้วยแสงจะเพิ่มขึ้น แต่อย่างไรก็ตาม อัตราการสังเคราะห์ด้วยแสง จะเพิ่มขึ้นจนถึงจุดจุดหนึ่ง ประมาณนี้นะคะ แล้วหลังจากนั้นก็จะไม่เพิ่มขึ้น ถึงแม้ว่าความเข้มแสงจะเพิ่มขึ้นก็ตาม นั่นก็เพราะว่ายังมีปัจจัยอื่น ๆ อีกนะคะ อย่างเช่น ความเข้มข้นของคาร์บอนไดออกไซด์ ปริมาณเอนไซม์ ปริมาณสารตั้งต้นอื่นที่เป็นปัจจัยจำกัด ส่งผลต่ออัตราการสังเคราะห์ด้วยแสงนี้ค่ะ แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ เป็นแหล่งให้ธาตุคาร์บอนแบบพืช เพื่อนำไปใช้สร้างน้ำตาล โดยกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง ถ้าพิจารณาจากกราฟนี้นะคะ จะเห็นว่าหากความเข้มข้น ของคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มมากขึ้น อัตราการสังเคราะห์ด้วยแสงจะเพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตาม อัตราการสังเคราะห์ด้วยแสง จะเพิ่มขึ้นจนถึงจุดจุดหนึ่ง ประมาณนี้นะคะ ปัจจัยต่อไปนะคะ ก็คือน้ำค่ะ นักเรียนคงเคยปลูกต้นไม้ ถ้าเราลืมรดน้ำไปหลาย ๆ วัน เคยสังเกตไหมคะ ว่าต้นไม้ของเราจะเป็นอย่างไร ใบก็จะเหี่ยวแล้วก็ต้นไม้นั้น ก็อาจจะตายไปในที่สุดนะคะ น้ำเป็นองค์ประกอบที่สำคัญ ซึ่งเกี่ยวข้องกับกระบวนการต่าง ๆ ของพืช ที่ส่งผลต่อการเจริญเติบโต เช่น การสังเคราะห์ด้วยแสง การหายใจระดับเซลล์ การงอกของเมล็ด และเป็นตัวกลางในการลำเลียงสารต่าง ๆ นอกจากนี้แล้ว น้ำยังเกี่ยวข้องกับการรักษาอุณหภูมิของพืชด้วยค่ะ ในการปลูกพืชบางชนิดนะคะ จะมีการใช้พลาสติกสีดำคลุมดิน นั่นก็เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำในดินระเหยไปได้ง่าย รวมทั้งไม่ให้วัชพืชขึ้นมาได้ง่ายด้วยค่ะ พืชแต่ละชนิด จะมีช่วงอุณหภูมิที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโต ที่แตกต่างกัน อุณหภูมิที่สูงเกินไปหรือว่าต่ำเกินไป อาจส่งผลต่อการเจริญเติบโตของพืชได้ค่ะ เช่น ข้าวซึ่งเป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดี ในภูมิอากาศเขตร้อน จะมีช่วงอุณหภูมิที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโต สูงกว่าข้าวสาลี ซึ่งเป็นพืชที่เจริญเติบโตได้ดี ในภูมิอากาศเขตหนาว ธาตุอาหาร ธาตุอาหารที่จำเป็น ต่อการเจริญเติบโตของพืชมีหลายชนิด แบ่งตามปริมาณความต้องการของพืช ได้เป็น 2 กลุ่ม คือ ธาตุอาหารที่พืชต้องการในปริมาณมาก หรือ Macronutrients เช่น ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม รวมทั้งธาตุอื่น ๆ ดังต่อไปนี้ค่ะ ส่วนธาตุอาหารที่พืชต้องการในปริมาณน้อย หรือ Micronutrients อย่างเช่น เหล็ก ทองแดง สังกะสี และธาตุอื่น ๆ ดังนี้ ซึ่งถ้าหากพืชได้รับธาตุอาหารเหล่านี้ ในปริมาณที่ไม่เพียงพอ หรือได้รับในปริมาณที่มากจนเกินไป อาจส่งผลต่อการเจริญเติบโตของพืชได้ค่ะ จากรูปนี้นะคะ นี่คือต้นแตงกวาค่ะ ต้น ก. จนถึงต้น ง. นะคะ จะเป็นต้นแตงกวา ที่แสดงลักษณะอาการขาดธาตุอาหารต่าง ๆ ค่ะ ส่วนต้น จ. จะเป็นต้นแตงกวาที่ได้รับธาตุอาหารสมบูรณ์ค่ะ เดี๋ยวเรามาดูกันทีละต้นนะคะ ว่าแสดงลักษณะอาการอย่างไรบ้าง ต้น ก. ค่ะ จะขาดธาตุไนโตรเจนนะคะ ใบจะมีสีเหลืองทั้งใบแล้วก็ทุกใบ โดยแสดงอาการที่ใบล่างก่อน ต้นจะมีขนาดเล็กกว่าปกติค่ะ ต้น ข. จะขาดธาตุฟอสฟอรัส โดยแสดงอาการใบเหลือง ซึ่งจะแสดงอาการที่ใบล่างก่อน ลำต้นแคระแกร็น การเจริญเติบโตของรากลดลง ต้น ค. ขาดธาตุโพแทสเซียม ถ้าเราขยายดูนะคะ จะเห็นว่าขอบใบและปลายใบไหม้ เนื้อเยื่อใบตายเป็นจุด ๆ โดยอาการเหล่านี้นะคะ จะเกิดขึ้นที่ใบล่างก่อน ต้นงอขาดธาตุเหล็ก ถ้าขยายดูนะคะ จะเห็นว่าใบอ่อนที่เกิดใหม่ จะมีสีเหลืองซีดค่ะ ส่วนต้น จ. นี้นะคะ เป็นต้นที่ได้รับธาตุอาหารครบ ก็จะเจริญเติบโตได้ตามปกติค่ะ ความรู้เพิ่มเติม การใส่ปุ๋ย เป็นการช่วยเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดิน ทำให้ผลผลิตของพืชเพิ่มสูงขึ้นได้ ปุ๋ยที่ใช้ในการเกษตรมีทั้งปุ๋ยอินทรีย์และปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์เป็นปุ๋ยที่ได้จากอินทรียวัตถุต่าง ๆ เช่น ปุ๋ยคอก ในรูปเป็นปุ๋ยคอกที่ได้จากมูลวัวค่ะ ปุ๋ยหมัก แล้วก็ปุ๋ยพืชสด ในรูปนี้เป็นต้นปอเทือง ซึ่งนำมาทำเป็นปุ๋ยพืชสดเพื่อบำรุงดินได้ ส่วนปุ๋ยเคมีเป็นปุ๋ยที่สังเคราะห์ขึ้น จะให้ธาตุอาหารที่จำเป็นแก่พืชในปริมาณสูง ศัตรูพืช ศัตรูพืชชนิดต่าง ๆ สามารถก่อความเสียหาย ต่อการเจริญเติบโตของพืชได้ อาจทำให้ผลผลิตลดลง หรืออาจรุนแรงจนทำให้พืชนั้นตายได้ ศัตรูพืชที่สำคัญมีหลายชนิด เช่น แมลงศัตรูพืช ในรูปนี้นะคะก็คือเพลี้ยแป้ง ส่วนรูปนี้คือเพลี้ยอ่อนที่อยู่บนใบรัก วัชพืช ซึ่งก็คือต้นหญ้า ที่เกิดขึ้นในแปลงปลูกหน่อไม้ฝรั่ง ส่วนรูปสุดท้ายเป็นจุลินทรีย์ก่อโรคในพืช ก็คือราสนิมบนใบลั่นทม หรือใบลีลาวดีนั่นเองค่ะ นักเรียนเคยรับประทานผัก ที่ปลูกด้วยวิธีไฮโดรพอนิกส์หรือไม่คะ จากรูปที่เห็นนี้นะคะ เป็นการปลูกพืชด้วยวิธีไฮโดรพอนิกส์ค่ะ ซึ่งเป็นการปลูกพืชในสารละลายโดยไม่ใช้ดิน นักเรียนคิดว่า ต้องมีการควบคุมปัจจัยภายนอกใดบ้าง เพื่อให้พืชเจริญเติบโตได้อย่างเหมาะสม ครูจะให้เวลานักเรียนคิด 10 วินาทีค่ะ ในการปลูกพืชด้วยวิธีไฮโดรพอนิกส์นี้ จะต้องมีการควบคุม ปัจจัยภายนอกต่าง ๆ ให้เหมาะสม เช่นเดียวกับการปลูกพืชโดยใช้ดินค่ะ เช่น ควบคุมปริมาณแสง อุณหภูมิ น้ำ และธาตุอาหารให้เหมาะสมต่อชนิดของพืชที่ปลูก ซึ่งการปลูกพืชโดยวิธีนี้ ธาตุอาหารจะอยู่ในรูปของสารละลาย ซึ่งจะต้องมีการควบคุมค่า pH ของสารละลาย ให้อยู่ในระดับที่เหมาะสม ที่พืชจะสามารถนำไปใช้ได้ และต้องควบคุมการไหลเวียนของออกซิเจน ให้กับรากพืชด้วย นอกจากนี้ต้องมีการควบคุมและป้องกันศัตรูพืช ที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายต่อผลผลิตของพืชได้ เป็นอย่างไรบ้างคะ หลังจากเรียนจบแล้ว นักเรียนน่าจะเข้าใจ เกี่ยวกับปัจจัยภายนอกได้มากขึ้น เราก็มาถึงช่วงสุดท้ายของคลิปนี้แล้วค่ะ นั่นก็คือสรุปเนื้อหาภายในบทเรียน การเจริญเติบโตของพืช ถูกควบคุมด้วยปัจจัยภายนอก ปัจจัยภายนอกที่มีผลต่อการเจริญเติบโต เช่น แสง คาร์บอนไดออกไซด์ น้ำ อุณหภูมิ ธาตุอาหาร ออกซิเจน และศัตรูพืช ปัจจัยภายนอกดังกล่าวเป็นปัจจัยสำคัญ ซึ่งเกษตรกรที่จะเพาะปลูกพืชแต่ละชนิด ต้องคำนึงและมีการควบคุมอย่างเหมาะสม เพื่อให้พืชมีการเจริญเติบโตได้อย่างสมบูรณ์ ส่วนปัจจัยภายในที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช เราจะได้เรียนกันในคลิปถัดไปนะคะ สำหรับวันนี้ขอจบการสอนแต่เพียงเท่านี้ก่อน สวัสดีค่ะ [เสียงดนตรี]