[เสียงดนตรี] (อาจารย์) สวัสดีค่ะนักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วนี่ นักเรียนสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ แพร่แบบธรรมดา ออสโมซิส แอ็กทีฟทรานสปอร์ต ไซโทซีสได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะทำหน้าที่อะไร จากการศึกษากิจกรรมสมบัติของเยื่อหุ้มเซลล์สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการเรียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2. ออสโมซิส 3. การแพร่แบบฟาซิลิเทต 4. แอกทีฟทรานสปอร์ต และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารแบบพิสิเคิล การแพร่แบบธรรมดานะคะ คุณครูมีคลิป Animation ให้นักเรียนศึกษาค่ะ (เสียงวีดิทัศน์) (อาจารย์) จาก Animation นะคะ นักเรียนจะพบว่าวิตามินจะละลายง่าย จึงลำเลียงผ่านชั้นลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ สี Nuetral Red นะคะ ที่นักเรียนได้ดูกิจกรรมไปแล้วในตอนที่ 1 ก็สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิตได้ และมีทิศทางการลำเลียงจากที่ของสารสูงไปยังบริเวณที่ความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่น แก๊สออกซิเจนที่ไม่ละลายในลิพิด แต่มีขนาดเล็กพอและไม่มีปจุแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของลิพิดได้ค่ะ ออสโมซีสนะคะ ค่ะ ก่อนที่เราจะไปเข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร อยากให้นักเรียนศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพเมื่อเริ่มการทดลองสารละลายซูโครสเลือกผ่าน จะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่สุทธิจากหลอดด้านซ้ายผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวา แต่ซูโครสผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับของสารละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ในขณะที่ระดับของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น ในที่สุดความเข้มข้นของซูโครสน้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่อัตราสุทธิเป็น 0 จากภาพ สามารถสรุปได้ว่าโมเลกุลของน้ำสามารถแพร่ผ่านเยื้อเลือกผ่าน การแพร่ของน้ำจะแพร่ไปยังสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างของการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยวโดยการแช่น้ำ การถนอมโดยน้ำหรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ ครูก็มี Animation ให้นักเรียนศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ (เสียงวีดิทัศน์) (อาจารย์) จากแผนภาพพบว่ากลูโคสไม่สามารถผ่านชั้นลิพิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง และมีทิศทางของการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มี่ความเข้มข้นของสารต่ำ ฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ค่ะ ต่อมานะคะ แอกทีฟทรานสปอร์ต นักเรียนชม Animation นี้เลยนะคะ (อาจารย์) จาก Animation แอกทีฟทรานสปอร์ตจะเห็นว่าสามารถลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียงของสารต่ำไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ เช่น การหลั่งไฮโดรเจนกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทรด โปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามนะคะ นักเรียนคิดนะคะ ว่าแล้วโปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์มีความจำเพราะกับชนิดของการที่ลำเลียง และมีประโยชน์ต่อเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้นักเรียนคิดช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดและปริมาณสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้าง Vesicle เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่ ไม่สามารถลำเลียงเข้าและออกจากเซลล์ได้ ดังนั้น เยื่อหุ้มเซลล์จึงต้องสร้างถุง หรือเวซิเคิลเพื่อล้อมรอบสารที่ต้องการลำเลียง ซึ่งการสร้างเวสิเคิลนั้น จะแบบออกเป็นดังนี้ เอกโซและเอนโดไซโทซิส สำหรับ Excocytosis นะคะ โดยการสร้าง Vesicle จากภาพนะคะ เป็นภาพเวสิเคิลที่อยู่ภายในมาสู่ผิวเซลล์และก็ที่เยื่อหุ้ม Vesicle รวมกับเยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้เกิดการหลั่งเอนไซม์ จากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ถัดมานะคะ เป็นการเลียงสารโดยการสร้าง Vesicle แบบฟาโกไซโทซซึ่งแบ่งออกเป็น 1. ฟาโกไซโทซิส 2. พิโนไซโทซิส 3. การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ เดี๋ยวเรามาดูกันนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. ฟาโกไทโทซิสนะคะ ขนาดใหญ่ที่ไม่ละลายน้ำ โดยส่วนเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปโอบล้อมสารไว้ ก่อนนำเข้าสู่เซลล์ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมไปในเม็ดเลือดขากลุ่มฟาโกไซต์เพื่อทำลายนะคะ ภาพ ข. นะคะ เป็นพิโนไซโทซิส เป็นของเหลวโดยการสร้าง Vesicle ส่วนเยื่อหุ้มเซลล์จะคอดเว้า เกิดเป็นเวซิเคิลล้อมรอบ เช่น การทำของเหลวนอกเซลล์กลับเข้าสู่เซลล์ และภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค. การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยนำตัวรับกับตัวรับจำเพราะบนผิวนอกเยื่อหุ้มเซลล์ และเกิดเป็นวิสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนเข้าสู่เซลล์ ของการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวซิเคิลแบบเอนโดไซโทซิสต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไกลการเข้าและออกของเซลล์ คุณครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ ธรรมดา การแพร่แบบฟาซิลิเทต และแอกทีฟ ที่เกิดขึ้นในเซลล์มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้นักเรียนคิด ประมาณ 10 วินาทีนะคะ ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ เดี๋ยวเรามาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้หรือเปล่านะคะ ก็คือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียง ก็จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทรดและแอกทีฟ นะคะ มีกลไกลการเลียงจารการลำเลียงส่วนทิศทางการลำเลียงแล้วก็การแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีการลำเอียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูงไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะ ก็จะพบว่าแอกทิฟทรานสปอร์ตเท่านั้นที่ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นอย่างไรคะ ถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำกันได้ไหมคะ ว่าคุณครูได้ตั้งคำถามชวนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าจากความรู้ที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนน่าจะตอบคำถามนี้ได้แล้วค่ะ ว่าเพราะเหตุใดสารนี้จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบก็คือว่าสารนี้ไม่ละลายในลิพิดและมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ ในหลอดเลือดไม่มีโปรตีนจำเพาะสารนี้ก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อการลำเลียงสารของเซลล์ในตอนที่ 2 นะคะ จะสรุปเนื้อหาได้ทั้งหมด 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่ผ่านเข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร ส่วนข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์มีความสัมผัสกับการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ ก็คือสรุปเนื้อหาจากที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์ เรื่องการลำเลียงสาร ซึ่งนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวีดิทัศน์นี้เพิ่มเติมนะคะ ในเว็บไซต์ scimath.org นะคะ ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการสแกน QR Code ประจำบทที่ 1 ในหนังสือเรียนชีววิทยาก็ได้ค่ะ เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรมเรื่องสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้วในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ เพราะว่าถ้านักเรียนเคยได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดู เหมือนกับได้ดูวีดิทัศน์ นี้อยู่นะคะ นักเรียนก็อาจจะพอทำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมนี้แล้วนะคะ ครูเชื่อเลยว่านักเรียนจะมีความเข้าใจขึ้นและเป็นความรู้ที่คงทนและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ [เสียงดนตรี]