---
title: ยีนกับการควบคุมลักษณะทางพันธุกรรม (15.13 นาที)
subtitle: 
date: วันจันทร์ที่ 25 มีนาคม 2567  เวลา 14.35 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)
 พันธุกรรมชนิดหนึ่งนะคะ โดยเป็นโรคโลหิตจางแบบเรื้อรังนะคะ  ซึ่งคนไทยมีผู้ที่เป็นโรคนี้เป็นจำนวนมากนะคะ และมีผู้ที่เป็นพาหะของโรคนี้โดยไม่แสดงอาการจำนวนมากยิ่งกว่าขึ้นไปอีก งั้นก็แปลว่าโรคธาลัสซีเมียความจริงมีอยู่ใกล้ตัวคนไทยเรามากนะคะ ซึ่งจากที่นักเรียนได้เรียนมาในคลิปที่แล้วนะคะโรคธาลัสซีเมียถูกควบคุมโดยยีนส์นะคะ โดยมีแอลลีลที่ใหญ่เป็นแอลลีนที่ควบคุมลักษณะไม่เป็นโรค และ LPS ที่ควบคุมลักษณะเป็นโรค นั่นทำให้ผู้ที่มีแอลลีลที่ใหญ่ 2 แอลลีลดังในรูปนะคะ  จะไม่เป็นโรค  ส่วนที่มี lgx2 แอลลีลจะเป็นโรคในขณะที่ผู้ที่มี  LPS และที่ใหญ่อย่างละ 1 แอลลีลนะคะจะไม่เป็นโรค แต่เป็นพาหะ  คราวนี้ก็คำถามก็คือแอลลีลใด เปล่าเหล่านี้มันทำให้เกิดโรคหรือไม่เกิดโรคได้อย่างไร   เดี๋ยววันนี้นะคะ เราจะได้มาเรียนกันในหัวข้อนี้ค่ะเรามาลองทวนกันอีกนิดนึงนะคะ  แอลลีลคืออะไรนะคะก็คือรูปแบบของยีนโดยที่ยืนจะ คุมลักษณะทางพันธุกรรมผ่านการสังเคราะห์ โปรตีน แล้วการควบคุมนั้นจะเกิดขึ้นได้อย่างไรนะคะยีน ที่จะควบคุมหรือควบคุมลักษณะของโปรตีนที่สังเคราะห์ได้ซึ่งโปรตีนนั้น ไปส่งผลให้เกิดลักษณะทางพันธุกรรมต่างๆขึ้นอยู่กับชนิด แล้วก็หน้าที่ของโปรตีนนั้น ตรงนี้อาจจะยังไม่เห็นภาพนะคะเดี๋ยวเรามาลองดูในส่วนของลักษณะ  เผือก ตัวอย่างก่อนนะคะ   ค่ะ ซึ่งลักษณะเผือกนะคะเกิดจากการที่ขาด เมลานินค่ะ โดยเมลานินนะคะเป็นสารสีชนิดหนึ่งที่อยู่บริเวณผิวหนัง ผม แล้วก็ม่านตาค่ะ โดยในตัวอย่างนี้นะคะลักษณะเผื่อถูกควบคุมโดยยีนซึ่งมี 2 แอลลีล โดย elway ใหญ่นะคะจะสังเคราะห์โปรตีนที่ทำหน้าที่ในกระบวนการสั่ง เพราะเมลานินได้ค่ะ   อ้าย ดีที่มีแอมเวย์เล็กนะคะ ทำให้ไม่สามารถทำหน้าที่ได้ค่ะ  ยากในสไลด์ที่นักเรียนเห็นอยู่ตอนนี้นะคะโปรตีนที่ทำงานได้ คุณครูแทนด้วยก้อนโปรตีนสีแดงนะคะส่วนโปรตีนที่ทำงานไม่ได้คุณครูแทนด้วยก้อนโปรตีนสีเหลืองค่ะ คราวนี้ แล้วยืนที่มี Ariel และ alvarez เขาควบคุมการมีหรือไม่มีลักษณะเผือกได้อย่างไรนะคะเดี๋ยวเรามาลองดูไป พร้อมกันค่ะ ในผู้ที่มีแอลลีล a ใหญ่ 2 แอลลีลนะคะ เขาก็จะสามารถสังเคราะห์โปรตีนที่ทำงานได้ ซึ่งโปรตีนที่ทำงานได้นี่ก็จะไปทำหน้าที่ในการสังเคราะห์เมลานินนะคะ   มีไหมละนี่แหละทำให้ไม่มีลักษณะเผือก ในขณะที่ผู้ที่มีลักษณะเฉพาะ elec นะคะจะสังเคราะห์โปรตีนออกมาเป็น โปรตีนที่ทำงานไม่ได้นะคะ ซึ่งทำให้ในกระบวนการสังเคราะห์เมลานินไม่มีเมลานินเกิดขึ้นนะคะ และทำให้ มีลักษณะเผือกค่ะ เราทราบการควบคุมลักษณะพันธุกรรมของ เฉพาะ Amway ใหญ่และผู้ที่มีแอมเวย์เล็กนะคะ คำถามคือผู้ที่มีแอลลีลทั้ง 2 รูปแบบ  คือ AI และเล็ก เขาจะมีการควบคุมลักษณะพันธุกรรมเป็นอย่างไรนะคะเดี๋ยวตรงนี้ครูจะให้เวลาคิด ประมาณ 10 วินาทีนะคะเรามาลองคิดเล่นๆกันเดี๋ยวมาดูคำตอบพร้อมกันค่ะ เริ่มเลยนะคะ   เสียงดนตรี     ค่ะ อันนี้น่าจะพอตอบกันได้แล้วนะคะอย่างนั้นเรามาลองดูคำตอบพร้อมๆกันเลยค่ะ ค่ะ วันนี้เป็นพาหะนะคะ มีทั้ง Amway ใหญ่และ Amway เล็กค่ะ โดยการมี alvarez นะคะทำให้เขามีการสร้างโปรตีนที่ทำงานไม่ได้  ในขณะเดียวกันบุคคลนี้มีแอลลีล a ใหญ่อยู่ด้วยค่ะ ทำให้มีการสร้างโปรตีนที่ทำงานได้ด้วย  จึงทำให้มีการสังเคราะห์เมลานินเกิดขึ้น และทำให้บุคคลนี้ ไม่มีลักษณะเผือกค่ะ  ตรงจุดนี้นะคะนักเรียนอาจจะสังเกตถึงความแตกต่างระหว่าง lden และแอลลีลด้อยที่นักเรียนได้เคยเรียนมาแล้วนะคะ  ว่าการ melvillei ใหญ่เพียงแค่ 1 แอลลีล ก็ทำให้สามารถที่จะแสดงลักษณะออกมาได้ แอมเวย์ใหญ่จึงจะเป็นแอลลีลเด่นค่ะ   ในทางกลับกันนะคะถึงแม้ว่าจะมี amylase อยู่ก็ตามแต่กลับไม่มีการแสดงออก ของลักษณะนั้น ดังนั้นนะคะ alvarrez จึงจำเป็น แอลลีลยีนด้อยค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนมานะคะนักเรียนพอจะสรุปความเชื่อมโยงกับแผนผัง ครูให้ตั้งแต่ต้นคาบได้ไหมคะแผนผังด้านล่างนี้นะคะว่ายีนควบคุม ขนาดทางพันธุกรรมได้อย่างไรนะคะ  โดยครูอยากให้นักเรียนเชื่อมโยงระหว่างแอมเวย์ใหญ่ ellesse กับการมีหรือไม่มีลักษณะเผือกที่เพิ่งเรียนมาสักครู่สำหรับตอนนี้เริ่มได้เลยค่ะ เสียงดนตรี          ค่ะ ได้เวลาแล้วนะคะเรามาดูคำตอบกันเลยดีกว่าว่าคำตอบเป็นอย่างไรกันบ้างค่ะ จากรูปนี้นะคะจงอธิบายการที่ยีนควบคุมลักษณะทางพันธุกรรมของ มันมีหรือไม่มีลักษณะผิวเผือกได้ เรามาลองดูกันค่อยๆดูกันไปทีละขั้นอีกครั้งหนึ่งนะคะ ยีนทำหน้าที่กำหนดลักษณะโปรตีนยีนที่ควบคุมลักษณะเผือกนะคะมี elway ใหญ่ ซึ่งจะกำหนดลักษณะได้เป็นโปรตีนที่ทำงานได้ และ alkylating จะกำหนดลักษณะ โปรตีนที่ทำงานไม่ได้นะคะ ตอบมานะครับโปรตีนนั้นก็จะส่งผลให้เกิดลักษณะทางพันธุกรรมนะคะ สำหรับลักษณะเผื่อก็คือการมีโปรตีนที่ทำงานได้หรือไม่ได้ทำให้สามารถสังเคราะห์เมลานินได้หรือ 3 ไม่ได้นะคะ  ซึ่งการมีหรือไม่มี เวลานี้นี่เองซึ่งเป็นลักษณะทางพันธุกรรมของเรานั้นก็มี หรือไม่มีลักษณะเผือกนั่นเองค่ะ ค่ะจากตัวอย่างข้างต้นนะคะก็จะเห็นว่ายีนควบคุมการแสดงออกของลักษณะทางพันธุกรรม ผ่านการสังเคราะห์โปรตีน และคราวนี้ยีนกำหนดลักษณะของโปรตีนได้อย่างไรนะคะ คำตอบนะคะก็คือ ลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนมีผลต่อโปรตีนที่สังเคราะห์ได้ค่ะ อันนี้นักเรียนอาจจะบอกนะคะครูครับ  คำตอบแค่นี้ไม่ช่วยอะไรเลยค่ะลำดับนิวคลีโอไทด์คืออะไรคะ ไปที่ลืมไปแล้วนะคะหรืออาจจะรู้สึกว่าเอ๊ะเหมือนไม่เคยได้เรียนมาก่อนเลยไม่เป็นอะไรค่ะเดี๋ยว ชวนให้ฟังอีกครั้งหนึ่งนะคะ  ย้อนกลับไปตั้งแต่ว่ายีนคือช่วงหนึ่งของสาร DNA และ DNA คืออะไร เมียนะคะ  ออกซีไรโบนิวคลีอิก Visit นะคะเป็นสารพันธุกรรมที่ประกอบด้วยนิวคลีโอไทด์ค่ะ อย่างในรูปตรงนี้นะคะโครงสร้างในกรอบนี้คือ 1 คลีโอไทด์ค่ะ โดยนิวคลีโอไทด์จะมาเรียงต่อกันนะคะเป็นสาย พร้อม พอลินิวคลีโอไทด์จำนวน 2 สายค่ะ ส่วนอันนี้พอลินิวคลีโอไทด์อีกใส่ สาย 1 ขาพอลินิวคลีโอไทด์อีกคู่นะคะจะเป็นโครงสร้างเตียงคู่ นิวคลีโอไทด์ประกอบไปด้วยน้ำตาลหมู่ฟอสเฟตและไนโตรจีนัสเบสค่ะ วันนี้ครูจะลองขยายส่วนตัว ในตัวนิวคลีโอไทด์ให้เห็นชัดๆกันซึ่ง ตัวนิวคลีโอไทด์มีกี่ชนิดตามชนิด   ไดโอดจะนัดเบสค่ะอะดีนีนหรือ A ใครมีงานหรือที   ไซโทซีน  และวานิลหรือจีนค่ะ   โดยนิวคลีโอไทด์ที่มีเบส a นะคะ จับนิวคลีโอไทด์ที่มีเบสดีค่ะส่วนนิวคลีโอไทด์ที่มีเบส g นะคะ จับกับนิวคลีโอไทด์ที่มีเบส C ค่ะ  คราวนี้นะคะเรา ได้คิวท้ายที่มีเบสกันแล้ว  กลับมาที่ยีนส์ค่ะกลับมาที่รูปนี้อีกครั้งหนึ่งนะคะยีนเป็นส่วนหนึ่งของสายดีเอ็นเอนะคะที่มีลำดับนิวคลีโอไทด์ ซึ่งกำหนดลักษณะของโปรตีนที่สังเคราะห์ขึ้น ดังนั้น หากว่าลำดับของนิวคลีโอไทด์ที่เปลี่ยนแปลงไปก็อาจจะส่งผลให้ได้โปรตีนที่เปลี่ยนแปลงไปด้วยนะคะ บนสาย DNA ยาวของเรามีอยู่ด้วยกันหลายยีนค่ะโดยยีนต่างชนิดกันก็จะมีลำดับนิวคลีโอไทด์ ถามกันได้โปรตีนออกมาต่างชนิดกันและส่งผลก็จะ   ลักษณะทางพันธุกรรมต่างๆนะคะอย่างตัวอย่างที่เราเรียนมานะคะยีนธาลัสซีเมีย ลักษณะเผือกนะคะก็จะเป็นยืนคนละยืนกัน New ลำดับ นิวคลีโอไทด์ต่างกัน  ได้โปรตีนต่างชนิดกันนะคะซึ่งก็ส่งผลให้เกิดลักษณะทางพันธุกรรมคนละอย่างคราวนี้นะคะเรามาดู ที่ยืนกันบ้างค่ะ ในกรณีของยีนเดียวกันนะคะ alta รูปแบบการก็จะมีลำดับ นิวคลีโอไทด์ที่ 3 รูปแบบการทำให้มีความแตกต่างของโปรตีนที่สังเคราะห์ได้นะคะ ก็จะส่งผลให้ จีโนไทป์ที่แตกต่างกันไปด้วย  ตัวอย่างนะคะก็เช่น lz ใหญ่และ LPS นะคะในตัวอย่างของโรคธาลัสซีเมียค่ะจากในรูปนะคะ ก็เห็นว่า alvarez มีลำดับนิวคลีโอไทด์ที่แตกต่างกันนะคะ ซึ่งก็จะส่งผลให้สังเคราะห์ออกมาเป็นโปรตีนที่มีลักษณะแตกต่างกัน   และส่งผลต่อลักษณะการเป็นหรือไม่เป็นโรคธาลัสซีเมียนั่นเองค่ะ   ข่าวจากที่นักเรียนเรียนมาทั้งหมดนะคะก็น่าจะพอเห็นภาพแล้วยีนส์ เกี่ยวข้องกับการควบคุมลักษณะทางพันธุกรรมได้อย่างไรนะคะ  ตรงจุดนี้นะคะอยากให้นักเรียนลองตอบคำถามเพื่อที่จะตรวจสอบความเข้าใจของตัวเองนะคะ โดยให้เขียนแผนผังแสดงความสัมพันธ์ระหว่างยีน  โปรตีน และลักษณะทางพันธุกรรมในกรณีของบุคคลที่มีเลือดหมู่ AB ค่ะ น่าจะไม่ยากนะคะ สำหรับนักเรียนที่สอบได้แสดงว่าเข้าไปแล้วแต่ถ้าตอบไม่ได้ก็ไม่เป็นอะไรนะคะ อาจจะลองย้อนกลับไปดูคลิปนี้อีกครั้งหนึ่งเพื่อที่จะทำความเข้าใจหรือว่า เพิ่มเติมนะคะแล้วก็ลองคุยกับเพื่อนดูว่าแต่ละคนมีความเข้าใจตรงกันหรือแตก อาการอย่างไรบ้างนะคะ   เสียงดนตรี จากที่เราได้เรียนมานะคะคราวนี้เดี๋ยวเรามาลองสรุปเนื้อหาในบทเรียนกันค่ะ  การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมเกิดถ่านหินซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสาย DNA นะคะที่อยู่บนโครโมโซม ลำดับนิวคลีโอไทด์ของยีนกำหนดลักษณะของโปรตีนที่สังเคราะห์ขึ้น  แอลลีลรูปแบบต่างกันจะมีลำดับนิวคลีโอไทด์ต่างกัน จะทำให้ได้โปรตีนที่มีสมบัติต่างกันค่ะ  ลงไปแล้วนะคะกับการศึกษาในหัวข้อยีนกับการควบคุมลักษณะทางพันธุกรรม หัวข้อที่นักเรียนจะได้ศึกษาต่อไปก็คือ การเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมค่ะ  สำหรับตอนนี้สวัสดีค่ะ  เสียงดนตรี