---
title: การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที)
subtitle: 
date: วันอังคารที่ 26 มีนาคม 2567  เวลา 13.50 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


[เสียงดนตรี]

(คุณครูอรสา)สวัสดีค่ะ นักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่านักเรียน เรียน จบแล้วนี่ นักเรียนสามารถอธิบาย และเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ แพร่แบบธรรมดา ออสโมซิส การแพร่แบบแอกทีฟทรานสปอร์ต และเอกโทไซโทซีสได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะ ทำหน้าที่อะไรจากการศึกษากิจกรรมสมบัติการผ่าน ของเยื่อหุ้มเซลล์สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการเรียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสา รเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2. ออสโมซิส 3. การแพร่แบบฟาซิลิเทต 4. แอฟทิฟทรานสปอร์ต และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารโดยการสร้างแพทสิเคลการแพร่แบบธรรมดานะคะ คุณครูมีคลิป Animation ให้นักเรียนศึกษาค่ะ จากแอนิเมชันนะคะ นักเรียนจะพบว่า วิตามินเอ สามารถละลายได้ดีในลิพิดจึงลำเลียงผ่านลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้สีนิวทัลเรดนะคะ ที่นักเรียนได้ดูวีดิทัศน์ไปแล้วในตอนที่ 1 ก็สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ด้วย และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีการลำเลียงเข้มข้น ของสารสูงไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่น แก๊สออกซิเจนที่ไม่ละลายในลิพิด แต่มีขนาดเล็กพอแ และไม่มีประจุแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของริพิดได้ค่ะ ออสโมซีสนะคะ ก่อนที่เราจะไปเข้าใจหลักการนะคอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพ จะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่จากหลอดด้านซ้ายเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวา แต่ซูโคสไม่สามารถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับการละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ระดับของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น จนในที่สุดความเข้มข้นของซูโคสทั้ง 2 ด้านจะใกล้กัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่เป็น 0 จากภาพ สามารถสรุปได้ว่าโมเลกุลของน้ำสามารถแพร่ผ่านเยื่อเลือกผ่าน การแพร่ของน้ำจะเกิดจากบริเวณที่มีสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยว โดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือหรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ คุณครูก็มี Animation มาให้นักเรียนได้ศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ 

[เสียงดนตรี] จากแผนภาพพบว่า กลูโคสไม่สามารถผ่านชั้นลิพิดได้ จึงต้องผ่านทางลำเลียง และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ การลำเลียงแบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดงค่ะ ต่อมานะคะ แอกทีฟทรานสปอร์ต นักเรียนชมแอนิเมชันนี้เลยนะคะ 

[เสียงดนตรี] จาก แอนิเมชัน แอกทีฟทรานสปอร์ตจะพบว่าไฮโดรเจนไอออนจะสามารถลำเลียง ผ่านโปรตีนลำเลียง จากการลำเลียง ของสารต่ำ ไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ เช่น การหลังไฮโดรเจนไอออน จากกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตกับแอกทีฟทรานสปอร์ตนั้น เกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามให้นักเรียนคิดนะคะ ว่าแล้วโปรตีนในสารลำเลียงเยื่อหุ้มเซลล์ มีความจำเพาะกับชนิดของสารที่ลำเลียงเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้นักเรียนคิด ช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบก็คือว่า ทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดสาร ที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่จะไม่สามารถลำเลียงเข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้นเซลล์จึงต้องสร้างถึง หรือเวสิเคิล หรือเยื่อหุ้มเซลล์ สารที่ต้องการลำเลียง ซึ่งการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็นเเอกโซไซโทซิและเอนโดไซโทซิส สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะ โดยการสร้างเวสิเคิล จากภาพนะคะ เป็นภาพเวสิเคิลที่มีเอนไซม์อยู่ภายใน ผิวเซลล์แล้วก็ที่เยื่อหุ้มเวสิเคิลนะคะ รวมกับเยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้เกิดเอนไซม์เซลล์บุผิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ถัดมานะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการใช้เอนโดไซโทซิส ซึ่งแบ่งออกเป็น 1. ฟาโกไซโทซิส 2. พิโนไซโทซิส 3. การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ มาดูกันนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. เป็นฟาโกไซโทซิสนะคะ เป็นการลำเลียงสารขนากใหญ่ ที่ไม่ละลายน้ำ โดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปโอบล้อมสารไว้ แล้วสร้างเป็นถุงล้อมรอบก่อนนำเข้าสู่เซลล์ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเพื่อเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว ฟาโกลไซโทซิสเพื่อทำลายนะคะ ภาพ ข. ค่ะ เป็นพิโนไซโทซิส เป็นการนำของเหลวโดยการสร้างเวสิเคิล เกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์กลับเข้าสู่เซลล์ และภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค. เป็นตัวนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ สารจะจับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกของตัวเยื่อหุ้มเซลล์ เกิดเป็นเวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลล์ อันนี้นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิลโดยเอนโดไซโทซิสแบบต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไลการลำเลียงสารเข้าและออกแล้ว ครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ  การแพร่การแพร่แบบฟาซิลิเทต ที่เกิดขึ้นในเซลล์มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้นักเรียนคิดประมาณ 10 วินาทีนะคะ ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองมาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้หรือเปล่านะคะ คำตอบ ก็คือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียง ก็จะพบว่าคือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียง ก็จะพบว่า การแพร่แบบฟาซิลิเทตและแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ มีกลไกการลำเลียงโดยใช้โปรตีนลำเลียงส่วนทิศทางการลำเลียงนะคะ ก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดาแล้วก็การแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก A นะคะ ก็จะพบว่าแอกทีฟทรานสปอร์ตเท่านั้นนะคะ ที่ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นอย่างไรค่ะ ถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะ ว่า ครูได้ตั้งคำถามชวนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าความรู้จากที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนคิดตอบคำถามนี้ได้แล้วค่ะ ว่าเพราะเหตุใดสารนี้จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบนี้ ก็คือว่าจะไม่ละลายในลิพิดและมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ นอกจากนี้ ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือดไม่มีโปรตีนจำเพาะที่จะลำเลียงสารนี้ก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะ นักเรียน สำหรับหัวข้อการลำเอียงสารเข้าและออกจากเซลล์ได้ ตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่จะสรุปเนื้อหาได้ 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารที่เข้าจากเซลล์ โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่เข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์มีความสัมพันธ์กับการวิธีการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์เรื่อง การลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล ซึ่งนักเรียนสามารถไปศึกษาวีดิทัศน์นี้เพิ่มเติมนะคะ ในเว็บไซต์ Scimath.org นะคะ โดยมี URL ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการ Scan QR Code ประจำบทที่ 1 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับเข้าไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนต้องไปทดลอง เรื่องสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านการเป็นเยื่อหุ้มเซลล์ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้วในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ เพราะว่าถ้านักเรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดู เหมือนกับนักเรียนได้ดูวีดิทัศน์นี้อยู่นะคะ นักเรียนก็อาจพอจำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ครูมั่นใจเลยค่ะ ว่านักเรียนจะมีความเข้าใจขึ้นและก็จะเป็นความรู้ที่คงทน และยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ได้นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]