---
title: การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที)
subtitle: 
date: วันอังคารที่ 26 มีนาคม 2567  เวลา 13.50 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


[เสียงดนตรี]สวัสดีค่ะนักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่านักเรียนเรียบจบแล้วนี่ นักเรียนสามารถอธิบาย และเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ แพร่แบบธรรมดา ออสโมซิส การแพร่ปบบแอกทีฟทรานสปอร์ต และเอกโทไซโททีฟได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะทำหน้าที่อะไรจากการศึกษากิจกรรมสมบัติการผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการเรียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2. ออสโมซิส 3. การแพร่แบบฟาซิลิเทต 4. แอฟทิฟทรานสปอร์ต และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารโดยสร้างแพทสิเคลการแพร่แบบธรรมดานะคะ คุณครูมีคลิป Animation ให้นักเรียนศึกษาค่ะ จากแอนิเมชันนะคะ นักเรียนจะพบว่า วิตามินเอ สามารถละลายได้ดีในลิพดิจึงลำเลียงผ่านลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้สีนิวทัลเรดนะคะ ที่นักเรียนได้ดูวีดิทัศน์ไปแล้วในตอนที่ 1 ก็สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ด้วย และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีการลำเลียงเข้มข้นของสารสูงไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่น แก๊สออกซิเจนที่ไม่ละลายในลิพิด แต่มีขนาดเล็กพอแ และไม่มีประจุแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของริพิดได้ค่ะ ออสโมซีสนะคะ ก่อนที่เราจะไปเข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร คุณครูอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพ เมื่อเริ่มการทดลอง สารละลายกลูโคสของเยื่อหุ้มผ่านจะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่จากหลอดด้านซ้ายเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวา แต่ซูโคสไม่สามมารถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับการละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ระดับของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น จนในที่สุดความเข้มข้นขอบงซูโคสทั้ง 2 ด้านจะใกล้กัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่เป็น 0 จากภาพ สามารถสรุปได้ว่าโมเลกุลของน้ำสามารถแพร่ผ่านเยื่อเลือกผ่าน การแพร่ของน้ำจะเกิดจากบริดเวณที่มีสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยว โดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือหรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ คุณครูก็มี Animation มาให้นักเรียนได้ศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ 

[เสียงดนตรี] จากแผนภาพพบว่ากลูโคสไม่สามารถผ่านชั้นลิพิดได้ จึงต้องผ่านทางลำเลียง และมีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ การลำเลียงแบบฟาซิลิเทต นะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ค่ะ ต่อมานะคะ แอกทีฟทรานสปอร์ต นักเรียนชมแอนิเมชันนี้เลยนะคะ 

[เสียงดนตรี] จาก Animation แอกทีฟทรานสปอร์ตจะพบว่าไฮโดรเจนไอออนจะสามารถลำเลียง ผ่านโปรตีนลำเลียง จากการลำเลียงของสารต่ำ ไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูงโดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ เช่นการหลังไฮโดรเจนไอออน จากกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟอซิลิเทตกับแอกทีฟทรานสปอร์ตนั้นเกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามให้นักเรียนคิดนะคะ ว่าแล้วโปรตีนในสารลำเลียงเยื่อหุ้มเซลล์มีความจำเพาะกับชนิดของสารที่ลำเลียงเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้นักเรียนคิด ช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบก็คือว่าทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่จะไม่สามารถลำเลียงเข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้น จึงต้องสร้างถึง หรือเวสิเคิล หรือเยื่อหุ้มเซลล์ สารที่ต้องการลำเลียง ซึ่งการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็นเอกโซไซโคและเอนโดไซโทซิส สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะ โดยการสร้างเวสิเคิล จากภาพนะคะ เป็นภาพเวสิเคิลที่มีเอนไซม์อยุ่ภายใน ผิวเซลล์แล้วก็ที่เยื่อหุ้มเวสิเคิลนะคะ รวมกับเยื้อหุ้มเซลล์ ทำให้เกิดเอนไซม์เซลล์บุผิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ถัดมานะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการใช้เอนโดไซโทซิส ซึ่งแบ่งออกเป็น 1. ฟาโกไซโทซิส 2. พิโนไซโทซิส 3. การนำสารเข้าสุ่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ มาดูกันนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. เป็นฟาโกไซโทซิสนะคะ เป็นการลำเลียงสารขนากใหญ่ ที่ไม่ละลายน้ำ โดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปโอบล้อมสารไว้ แล้วสร้างเป็นถุงล้อมรอบก่อนนำเข้าสู่เซลล์ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเพื่อเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว ฟอโกลไซเพื่อทำลายนะคะ ภาพ ข. ค่ะ เป็นพิโนไซโทซิส เป็นการนำของเหลวโดยการสร้างเวสิเคิล เกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์กลับเข้าสู่เซลล์ และภาพสุดท้ายนะคะ ภาพคอ เป็นตัวนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ สารจะจับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกของตัวเยื่อหุ้มเซลล์ เกิดเป็นเวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลลอันนี้นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิลโดยเอนโดไซโทซิสแบบต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไลการลำเลียงสารเข้าและออกแล้ว ครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ การแพร่การแพร่แบบฟาซิลิเทต ที่เกิดขึ้นในเซลล์มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้นักเรียนคิดประมาณ 10 วินาทีนะคะ ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองมาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้หรือเปล่านะคะ คำตอบก็คือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียง ก็จะพบว่าการแพร่แบบฟอซิลิเทตและแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ มีกลไกการลำเลียงโดยใช้โปรตีนลำเลียงส่วนทิศทางการลำเลียงนะคะ ก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดาแล้วก็การแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก Aนะคะ ก็จะพบว่าแอกทีฟทรานสปอร์ตเท่านั้นนะคะ ที่ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นอย่างไรค่ะ ถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะว่า ครูได้ตั้งคำถามชงนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าความรู้จากที่นักเรียนได้เีรียนไปแล้ว นักเรียนคิดตอบคำถามนี้ได้แล้วค่ะ ว่าเพราะเหตุใดสารนี้จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบนี้ ก็คือว่าจะไม่ละลายในลิพิดและมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ นอกจากนี้ ที่เยื่อห้อมเซลล์ของหลอดเลือดไม่มีโปรตีนจำเพาะที่จะลำเลียงสารนี้ก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อการลำเอียงสารเข้าและออกจากเซลล์ได้ ตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่จะสรุปเนื้อหาได้ 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารที่เข้าจากเซลล์ โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่เข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของการ สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์มีความสัมพันธ์กับการวิธีการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์เรื่อง การลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล ซึ่งนักเรียนสามารถไปศึกษาวีดิทัศน์นี้เพิ่มเติมนะคะ ในเว็บไซต์ Scimath.org ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการ Scan QR Code ประจำบทที่ 1 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับเข้าไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนต้องไปทดลอง เรื่อง สมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านการเป็นเยื่อหุ้มเซลล์ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้วในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ เพราะว่าถ้านักเรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดู เหมือนกับนักเรียนได้ดูวีดิทัศน์นี้อยู่นะคะ นักเรียนก็อาจพอจำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ครูมั่นใจเลยค่ะว่านักเรียนจะมีความเข้าใจขึ้นและก็จะเป็นความรู้ที่คงทนและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ได้นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]