---
title: (สำรอง)การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 1 (15.44 นาที)
subtitle: 
date: วันอังคารที่ 26 มีนาคม 2567  เวลา 13.18 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


[เสียงดนตรี]

(คุณครูอรสา) สวัสดีค่ะ ักเรียนทุกคน พร้อมหรือยังคะจะเข้าสู่การเรียนรู้ ถ้านักเรียนมีหนังสือวิทยาศาสตร์ชีวภาพ ในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 นะคะ สามารถนำมาศึกษาควบคู่ไปกับวีดิทัศน์นี้ได้เลยนะคะ และที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งค่ะ ครูอยากให้นักเรียนเตรียมสมุดบันทึกแล้วก็ปากกาให้พร้อมด้วยนะคะ สำหรับรายวิชาพื้นฐานชีวภาพ ประกอบไปด้วยบทเรียนจำนวน 5 บท ดังนี้นะคะ บทที่ 1 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ บทที่ 2การรักษาดุลยภาพของร่างกายมนุษย์ บทที่ 3 การดำรงชีวิตของพืช บทที่ 4 พันธุกรรมและวิวัฒนาการ และบทสุดท้ายนะคะ นะะ ชีวิตในสิ่งแวดล้อม สำหรับในบทที่ 1 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ จะประกอบไปด้วย 2 ตอนนะคะ คือตอนที่ 1 และ ตอนที่ 2 โดยที่หัวข้อที่นักเรียนจะได้ศึกษาในวิดิทัศน์นี้นะคะจะเป็นหัวข้อย่อย 1.1 เรื่อง การลำเลียงสาร เข้าและออกจากเซลล์ โดยคุณครูนะคะ คาดหวังว่าเมื่อนักเรียนได้ศึกษาวีดิทัศน์ตอนนที่ 1 จบแล้ว นักเรียนจะสามารถอธิบายโครงสร้างและสมบัติของเยื่อหุ้มเซลล์ที่สัมพันธ์จากสาร เข้าและออกจากเซลล์ได้ค่ะ ก่อนที่จะเข้าเนื้อหาในส่วนถัดไปนะคะ นักเรียนลองถามตัวเองดูนะคะว่า จริง ๆ แล้วนี่นักเรียนชอบเรียนวิชาชีววิทยาหรือไม่ บางคนอาจจะตอบว่าชอบเรียน บางคนอาจจะตอบว่าก็ไม่ค่อยชอบเรียนสักเท่าไร สำหรับคนที่ไม่ค่อยชอบเรียนะคะครูมีวิธีการที่จะทำอย่างไรให้เรียนชีววิทยาได้อย่างสนุกและได้ความรู้ไปด้วยค่ะ นักเรียนพยายามฝึกทำ 3 ส. นะคะ ส. แรกคืออะไรคะ ส. แรก ก็คือการสังเกตนะคะ ให้นักเรียนฝึกสังเกตสิ่งที่อยู่รอบ ๆ ตัว สิ่งที่นักเรียนมีความอยากรู้ นักเรียนลองสังเกตดูนะคะ ส. ที่ 2 คือ หากสงสัยและหัดตั้งคำถามนะคะ ส่วน ส. ที่ 3 นักเรียนก็จะไปสืบค้น แล้วก็หาข้อมูลมาและก็หาข้อมูลมาเพื่อที่จะอธิบายในสิ่งที่นักเรียนสงสัย และนักเรียนตั้งคำถามไว้ตั้งแต่ตอนแรกนะคะ ซึ่งเมื่อนักเรียนฝึกทำ 3 ส. แบบนี้ไปเรื่อย ๆ ครูเชื่อเลยค่ะว่า นักเรียนจะสามารถเรียนชีววิทยาได้อย่างสนุกแล้วก็ได้รับความรู้ไปด้วย ซึ่งการเรียนรู้นั้น ก็จะเป็นการเรียนรู้ที่มีความหมโดยวันนี้นะคะ ในหัวข้อนี้คุณครูก็อยากให้นักเรียนฝึกสังเกตุนะคะ ภาพถ่าย 2 ภาพนี้นะคะ นักเรียนเห็นว่าทางด้านซ้ายมือนะคะ เป็นภาพสมองที่ไม่ได้ฉีดสารใด ๆ เข้าไป ส่วนทางด้านขวามือนะคะ เป็นภาพของสมองที่ได้ฉีดสารบางอย่างเข้าไปเพื่อเพิ่มความชัดเจนของหลอดเลือด และเนื้อเยื้ออื่น ๆ นักเรียนเคยสงสัยไหมคะว่าเหตุใดสารดังกล่าวจึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด ไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ในบทเรียนทั้ง 2 ตอนนี้นะคะ ครูจะพานักเรียนไปหาคำตอบกันค่ะ ในหัวข้อเรื่องการลำเลียงสารเข้าออกจากเซลล์นะคะ นักเรียนจำเป็นจะต้องรู้จักเซลล์ก่อนค่ะซึ่งนักเรียนได้ศึกษามาแล้วในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นนะคะ โดยที่เซลล์สัตว์นะคะ จะประกอบไปออแกเนลต่าง ๆ เช่นนิวเคลียสนะคะ ทำหน้าที่ควบคุมการทำต่าง ๆ ของเซลล์ ไมโทคอนเดรียทำหน้าที่สลายสารอาหาร เพื่อให้ได้พลังงาน เพื่อให้ได้ซึ่งในกิจกรรมต่าง ๆ ของเซลล์ ส่วนเซลล์พืชล่ะค่ะ เซลล์พืชก็จะมีนิวเคลียส เหมือนกันนะคะ แล้วก็จะมีส่วนออร์แกเนลล์ที่เรียกว่า คลอโรพลาสต์ ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการสังเคราะห์ด้วยแสง ซึ่งทั้งเซลล์พืชและเซลล์สัตว์นะคะ ก็จะมีส่วนเรียกว่าเยื่อหุ้มเซลล์นะคะ เมื่อเราขยายโครงสร้างของเยื่อหุ้มเซลล์ ก็จะพบว่ามีโครงสร้างหลักประกอบไปด้วยลิพิด และโปรตีน และเยื้อหุ้มเซลล์ล่ะค่ะ ทำหน้าที่อะไร สิ่งมีชีวิตทุกชนิดมีเซลล์เป็นหน่วยพื้นฐานเซลล์ส่วนมากมีขนาดเล็ก จึงต้องศึกษาภายในกล้องจุลทรรศน์ เมื่อนำเซลล์อะมีบา ใต้กล้องจุลทัศน์ ซึ่งกั้นระหว่างองค์ประกอบภายนอกเซลล์ ส่วนที่ห่อหุ้มเซลล์นี้ คือ เยื่อหุ้มเซลล์ เซลล์ทุกชนิด มีเยื้อหุ้มเซลล์ ถ้าเซลล์ไม่มีเยื้อหุ้มเซลล์จะมีผลอย่างไร ทำไมเยื่อหุ้มเซลล์จึงมีความสัมพันธุ์กับเซลล์เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นแนวกั้นระหว่างสารที่อยู่ภายใน และอยู่ภายนอกเซลล์ เยื้อหุ้มเซลล์จะไม่สามารถควบคุมการเข้าออกของสารต่าง ๆ ที่อยู่ระหว่างภายในกับภายนอกเซลล์ได้ ทำให้ไม่สามารถรักษาสมดุลภายในเซลล์ ส่งผลกระทบต่อการทำกิจกรรม และการดำรงชีวิต โดยเยื้อหุ้มเซลล์ประกอบด้วยลิพิดและโปรตีน โดยลิพิดส่วนใหญ่เป็นสารพวก ฟอสโฟลิพิดซึ่งจัดเรียงตัวเป็น 2 ชั้น โดยหันหน้าที่มีขั้ว ซึ่งมีสมบัติชอบน้ำหันออกด้านที่มีขั้ว ซึ่งมีสมบัติไม่ชอบน้ำเข้าหากันด้านใน ส่วนโปรตีนจะแทรกและเกาะอยู่ทั่วไป นอกจากนี้ยังพบคอเลสเทอรอลและคาร์โบไฮเดรตด้วย 

(ดร.อรสา) เมื่อนักเรียนได้รู้หลักเป็นแนวกั้นระหว่างสารภายในและภายนอกเซลล์ ปริมาณและชนิดของสารที่ผ่านเข้าและออกจากเซลล์ ครูอยากให้นักเรียนได้ทดลองกิจกรรมนี้นะคะ เพื่อพิสูจน์คุณสมบัติการเป็นเยื้อเลือกผ่าน การเป็นเยืเมื่อนักเรียนได้กลับสู่ชั้นเรียนแล้ว ซึ่งจุดประสงค์ของกิจกรรมนี้นะคะครูต้องการให้นักเรียนได้ศึกษาสมบัติของการเป็นเยื่อเลือกผ่อนของเยื่อหุ้มเซลล์ รวมทั้งนักเรียนสามารถทำผลจากกิจกรรม จากการเป็นเบื้อเลือกผ่านของเยื้อหุ้มเซลล์ได้ค่ะ แต่ตอนนี้คุณครูขอให้นักเรียนศึกษากิจกรรมนี้จากวิดิทัศน์ ไปก่อน โดยที่นักเรียนควรจดบันทึกผลของการทำกิจกรรมและตอบคำถาม จากวีดิทัศน์ด้

[เสียงดนตรี] 

(บรรยาย) วิธีการทดลอง เตรียมทำแหนที่มีรากติดอยู่มา เพื่อย้อมสี ใส่น้ำกลั่นในจานเพาะเชื้อ 2 จาน แล้วก็จะเริ่มย้อมรากแหน ในสีต่าง ๆ นะคะ โดยเริ่มแรกก็จะหยดสี Nutral red ในจานเพาะเชื้อนะคะ ประมาณ 1 หยด ในชุดที่ 2 เราก็จะหยดสีผสมอาหารลงไปค่ะ เช่นเดียวกัน ประมาณ 1 หยดนะคะจากนั้นก็หมุนแก้วนะคะให้สีผสมเข้ากันดี ขั้นต่อมาก็นำแหนที่ยังมีรากติดอยู่นะคะ ไปย้อมจะใส่แหนให้รากจมลงไปในน้ำสีนะคะ จากนั้นก็ทิ้งไว้ประมาณ 5-10 นาทีค่ะ เมื่อเวลาผ่านไป 5-10 นาที เราก็นำแหน เพื่อมาดูใต้กล้องจุลทรรศน์ค่ะ ลักษณะของรากแหนที่เห็นภายใต้กล้องการย้อมสีนั้นเป็นอย่างไร รากแหนที่แช่ในสี Neutral redภายในราก ส่วนรากแหนที่แช่อยู่ในสีผสมอาหารจะเห็นเป็นาีใส หรือเขียว เหมือนรากแหนที่ทำการทดลอง 

(บรรยาย) เอ๊ะ ทำไมสีบางชนิดจึงย้อมเซลล์ติด บางชนิดย้อมไม่ติดถ้าอย่างนั้นเรามาลองทดลองสมบัติการละลายของสีดังกล่าวกันครับ // ขั้นแรกก็หยดสารลาย Neatal Red ลงไปใน PBS ประมาณ 1 cc. นะคะส่วนหลอดที่ 2 ก็จะใส่สีผสมอาหารใน PBS ลงไป เช่นเดียวกันค่ะ จากนั้นก็หยดน้ำมันพืชประมาณ 1 ลูกบาศก์ลงไปในทั้ง 2 หลอดค่ะ จากนั้นก็ปิดปากหลอดนะคะ เราจะเขยาให้เข้ากันนะคะ ตั้งหลอดทดลองทั้ง 2 ทิ้งไว้ 10-20 นาที สังเกตการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เปรียบเทียบผลที่ได้ระหว่างทั้ง 2 หลอด ในการทดลองสารสมบัติการละลายของสี การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นระหว่างหลอดทดลองทั้ง 2 เหมือนหรือว่าแตกต่างกันอย่างไร และสามารถสรุปการละลายของสีทั้ง 2 ได้อย่างไร 

[เสียงนาฬิกานับถอยหลัง] ในหลอดที่หยดสี Neutral red ลงไปสีเหลืองเข้มในน้ำมัน และอาจเห็นสีแดงจาง ๆ ในสารละลาย PBS ซึ่งสรุปได้ว่า สาร Neutral red จะละลายได้ในน้ำ และน้ำมัน โดยจะละลายในน้ำมันได้ดีกว่า ส่วนในหลอดทดลองทที่หยดสีผสมอาหารลงไปจะเห็นสีแดงในส่วนน้ำเท่านั้น ซึ่งสรุปได้ว่า สีผสมอาหาร จะละลายในน้ำ แต่ไม่ละลายในน้ำมัน หรือลิพิด จากสมบัติการละลฃายของสีทั้ง 2 สามารถอธิบายผลการทดลองย้อมสีรากแหนโดยใช้สมบัติเยื้อหุ้มเซลล์ได้อย่างไร 

[เสียงนาฬิกานับถอยหลัง] ผลการทดลองสอดคล้องกับการที่เยื่อหุ้มเซลล์

(บรรยาย) ผลการทดลองสอดคล้องกับลิพิดเป็นองค์ประกอบ และมีสีซึี่งทำให้สารละลายได้ดีในลิพิด ซึ่งคือ Neutral Red ผ่านเข้าสู่เซลล์ได้ ส่วนสารที่ไม่ละลายใน ลิพิดหรือสารที่ชอบน้ำ เช่น สีผสมอาหารจะไม่สามารถผ่านเข้าสู่เซลล์ได้ โดยนำแหนต้นใหม่มาแช่ใน แอลกอฮอล์ แล้วนำไปย้อมในสารละลายสีผสมอาหารประมาณ 5-10 นาที 

(บรรยาย) แล้วการแช่แอลกอฮอล์ มีผลต่อรากแหนอย่างไรหนา 

[เสียงนาฬิกานับถอยหลัง] แอลกอฮอล์ไปละลายลิพิดในเยื่อหุ้มเซลล์ออกมา ทำให้เซลล์ตาย สีผสมอาหารจึงสามารถเข้าสู่เซลล์ได้ ภายในรากแหจึงติดสี นั่นคือ สมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ถูกทำลายไปจากการทดลองนี้สามารถสรุปได้ว่าเยื่อหุ้มเซลล์ จะสามารมีสารที่ละลายได้ดีในลิพิด จะสามารถเข้าออกได้ ดดยการแพร่ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ค่ะ ปละคุณผู้ชมคิดว่าผลการทดลองนี้สามารถไปอธิบายถึงผลความปลอดภัยของสีผสมอาหารได้อย่างไร 

[เสียงนาฬิกานับถอยหลัง]เนื่องจากสีผสมอาหารละลายได้ดีในน้ำ แต่ไม่ละลายในลิพิด จึงไม่สามารถละลายได้ ไม่มีการนำเข้าสู่เซลล์ร่างกาย ดังนั้น การใช้สีผสมอาหารอาหารน่าจะมีความปลอดภัย ถ้าใช้สีที่รับรองโดย อย. และใช้ไม่เกินปริมาณที่กำหนด 

(ดร.อรสา) เป็นอย่างไรกันคะ นักเรียน ถ้าได้ครบทุกข้อไหมคะ ถ้านักเรียนยังตอบไม่ครบนะคะ สามารถย้อนกลับไปดูกิจกรรมได้ใหม่อีกครั้งค่ะ สำหรับในตอนนี้นะคะ นักเรียนลองสรุปเนื้อหาในตอนที่ 1 นะคะ ว่าได้เหมือนของครูหรือเปล่า สำหรับคุณครูนะคะ ครูสรุปเนื้อหาได้ 2 ข้อ ดังนี้ค่ะ ข้อแรก เยื่อหุ้มเซลล์มีสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร ข้อที่ 2 สารที่ละลายได้ในลิพิด เป็นการผ่านเข้าออกได้โดยการแพร่ผ่านเยื้อหุ้มเซลล์ ค่ะ ในหัวข้อการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ยังไม่จบนะคะนักเรียน อย่าลืมติดตามต่อในตอนที่ 2 นะคะ สวัสดีค่ะ 

[สิ้นสุดการถอดความ] 

[เสียงดนตรี]