---
title: การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 1 (15.44 นาที)
subtitle: 
date: วันจันทร์ที่ 22 เมษายน 2567  เวลา 09.00 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) สวัสดีค่ะนักเรียนทุกคน พร้อมหรือยังคะ จะเข้าสู่การเรียนรู้ให้นักเรียนมีหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพ ในระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 นะคะ นักเรียนสามารถนำมาศึกษาควบคู่ไปกับวิดีทัศน์นี้ได้เลยนะคะ และที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งค่ะ ครูอยากให้นักเรียนเตรียมสมุดบันทึก แล้วก็ปากกาให้พร้อมด้วยนะคะ สำหรับรายวิชาพื้นฐานวิทยาศาสตร์ชีวภาพ ประกอบไปด้วยบทเรียนจำนวน 5 บทดังนี้นะคะ บทที่ 1 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ บทที่ 2 การรักษาดุลยภาพของร่างกายมนุษย์ บทที่ 3 การดำรงชีวิตของพืช บทที่ 4 พันธุกรรมและวิวัฒนาการ และบทสุดท้ายนะคะ ชีวิตในสิ่งแวดล้อม สำหรับในบทที่ 1 เรื่องการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ จะประกอบไปด้วย 2 ตอนนะคะ คือตอนที่ 1 และตอนที่ 2 โดยที่หัวข้อที่นักเรียนจะได้ศึกษาในวิดีทัศน์นี้นะคะ จะเป็นหัวข้อย่อย 1.1 เรื่อง การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยคุณครูนะคะ คาดหวังว่านักเรียนได้ศึกษาวิดีทัศน์ตอนที่ 1 จบแล้ว นักเรียนจะสามารถอธิบายโครงสร้างและสมบัติของเยื่อหุ้มเซลล์ที่สัมพันธ์กับการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ได้ค่ะ ก่อนที่จะเข้าสู่เนื้อหาในส่วนถัดไปนะคะ นักเรียนลองถามตัวเองดูนะคะ ว่าจริง ๆ แล้วนี่ นักเรียนชอบเรียนวิชาชีววิทยาหรือไม่ บางคนอาจจะตอบว่าชอบเรียน บางคนอาจจะตอบว่าก็ไม่ค่อยชอบเรียนสักเท่าไร สำหรับคนที่ไม่ค่อยชอบเรียนนะคะ ครูมีวิธีการที่จะทำอย่างไร ให้เรียนชีววิทยาได้อย่างสนุกและได้ความรู้ไปด้วยค่ะ นักเรียนพยายามฝึกทำ 3 ส. นะคะ ตอนแรกคืออะไรคะ ตอนแรก ก็คือการสังเกตนะคะ ให้นักเรียนฝึกสังเกตสิ่งที่อยู่รอบรอบตัว สิ่งที่เรียนมีความอยากรู้นักเรียนลองสังเกตดูนะคะ ส. ที่ 2 คือสงสัยและหัดตั้งคำถามนะคะ ส. ที่ 3 นักเรียนก็จะไปสืบค้นและก็หาข้อมูลมา เพื่อจะอธิบายในสิ่งที่เรียนสงสัย นักเรียนตั้งคำถามไว้ตั้งแต่ตอนแรกนะคะ ซึ่งเมื่อนักเรียนฝึกทำ 2 แบบนี้ไปเรื่อย ๆ กูเชื่อเลยค่ะ ว่านักเรียนจะสามารถเรียนชีววิทยาได้อย่างสนุก แต่ก็ได้รับความรู้ไปด้วย ซึ่งการเรียนรู้นั้นก็จะเป็นการเรียนรู้ที่มีความหมายค่ะ โดยวันนี้นะคะ ในหัวข้อนี้คุณครูก็อยากให้นักเรียนฝึกสังเกตนะคะ ภาพถ่าย 2 ภาพนี้นะคะ นักเรียนจะเห็นว่าทางด้านซ้ายมือนะคะ เป็นภาพถ่ายสมอง ที่ไม่ได้ฉีดสารใด ๆ เข้าไป ส่วนทางด้านขวามือนะคะ เป็นภาพสมองที่ได้ฉีดสารบางอย่างเข้าไป เพื่อเพิ่มความชัดเจนระหว่างหลอดเลือดและเนื้อเยื่ออื่น ๆ นักเรียนเคยสงสัยไหมคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด ไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ในบทเรียนทั้ง 2 ตอนนี้นะคะ ครูจะพานักเรียนไปหาคำตอบกันค่ะ ในหัวข้อเรื่องการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ นักเรียนจำเป็นจะต้องรู้จักเซลล์ก่อนค่ะ ซึ่งนักเรียนได้ศึกษามาแล้ว ในระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นนะคะ โดยที่เซลล์สัตว์นะคะ จะประกอบไปด้วยออร์แกเนลล์ต่าง ๆ เช่น นิวเคลียสนะคะ ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานและกิจกรรมต่าง ๆ ของเซลล์ ำมโทรคอนเดีทำหน้าที่สลายสารอาหารเพื่อให้ได้พลังงานก็นำไปใช้ในกิจกรรมต่าง ๆ ของเซลล์ส่วนเซลล์พืชราคะ เซลล์พืชก็จะมีนิวเคลียสเหมือนกันนะคะ แล้วก็จะมีส่วนออร์แกเนลล์ที่เรียกว่า "คน" ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการสังเคราะห์ด้วยแสง ซึ่งทั้งเซลล์พืชและเซลล์สัตว์นะคะ ก็จะมีส่วนที่เรียกว่าเยื่อหุ้มเซลล์นะคะ เมื่อเราขยายโครงสร้างของเยื่อหุ้มเซลล์ ก็จะพบว่ามีโครงสร้างหลักประกอบไปด้วยลิพิด โปรตีน ที่เราอยู่กลุ่มเซลล์นะคะ ทำหน้าที่อะไร สิ่งมีชีวิตทุกชนิดมีเซลล์เป็นหน่วยพื้นฐาน เซลล์สามารถมีขนาดเล็ก ถึงต้องศึกษาภายใต้กล้องจุลทรรศน์ เช่น พารามีเซียม มาดูใต้กล้องจุลทรรศน์ 

(บรรยาย) แต่เห็นส่วนที่ล้อมรอบเซลล์ซึ่งกลางสว่างประกอบภายในเซลล์และสิ่งแวดล้อมภายนอกเซลล์ส่วนที่ห่อหุ้มเซลล์นี้คือเยื่อหุ้มเซลล์ทุกชนิด มีเยื่อหุ้มเซลล์ ถ้าเธอไม่มีเยื่อหุ้มเซลล์จะเกิดผลอย่างไร ทำไมเยื่อหุ้มเซลล์จึงมีความสำคัญกับเยื่อหุ้มเซลล์ ทำหน้าที่เป็นแนวกั้นระหว่างสารที่อยู่ภายในและเซลล์ไม่มีเยื่อหุ้มเซลล์จะไม่สามารถควบคุมการผ่านเข้าออกของสารต่าง ๆ ที่อยู่ระหว่างภายในกับภายนอกเซลล์ได้ ทำให้ไม่สามารถรักษาสมดุลภายในเซลล์ ส่งผลกระทบต่อการทำกิจกรรมและการดำรงชีวิตของเซลล์ เยื่อหุ้มเซลล์ประกอบด้วย ลิพิดและโปรตีน ส่วนใหญ่เป็นสารพวกฟอสโฟลิพิด ตั้งแต่เตรียมตัวเป็น 2 ชั้น โดยหันหน้าที่มีขั้วซึ่งมีสมบัติชอบน้ำออกด้านนอก และด้านที่ไม่มีขั้ว ซึ่งมีสมบัติไม่ชอบน้ำเข้าหากันด้านใน ส่วนโปรตีนจะแตกแล้วก็อีกตัวไป นอกจากนี้อยากพบคลอเลสเตอรอลและคาร์โบไฮเดรตด้วย เมื่อเย็นได้รู้หลักการแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นแนวกั้นระหว่างสารที่อยู่ภายในและภายนอกเซลล์ ควบคุมปริมาณและชนิดของสารที่ผ่านเข้าและออกจากเซลล์ ครูอยากให้เรียนได้ทดลองกิจกรรมนี้นะคะ เพื่อพิสูจน์สมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ด้วยตัวของนักเรียนเองนะคะ ได้กลับสู่ชั้นเรียนแล้ว ซึ่งจุดประสงค์ของกิจกรรมนี้นะคะ ต้องการนักเรียนได้ศึกษาสมบัติของการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ รวมทั้งนักเรียนสามารถวิเคราะห์ผลจากการทำกิจกรรม และสรุปสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ค่ะ แต่ตอนนี้นะคะ ครูขอให้นักเรียนศึกษากิจกรรมนี้ จากวิดีทัศน์นี้ไปก่อนโดยที่นักเรียนควรจดบันทึกผลของการทำกิจกรรม และตอบคำถามจากวีดีทัศน์ด้วยนะคะ 

(บรรยาย) วิธีการทดลอง นักเรียนนำแหนที่มีรากติดอยู่มาเพื่อย้อมสีใส่น้ำกลั่นในจานเพาะเชื้อ 2 จาน เราก็จะย้อมสีแหนด้วยสีต่าง ๆ นะคะ ชุดแรกก็จะหยดตรงไป ในการเพาะเชื้อนะคะ ประมาณ จุดที่ 2 แล้วก็ได้ไปค่ะ เช่นเดียวกันประมาณ 1 กกนะคะ มันก็เหมือนแก้ว ผสมเข้ากันดี ต่อมาก็นำแหนที่มีรากติดอยู่นะคะ ไม่ยอมลงในน้ำสีที่เตรียมเอาไว้จะใส่แหน่ให้รากตรงลงไปใต้น้ำสีนะคะ จากนั้นก็ทิ้งไว้ประมาณ 5-10 นาทีค่ะ นักเรียนมาดูเตรียมสไลด์กล้องจุลทรรศน์ค่ะ 

[เสียงดนตรี] 

(บรรยาย) ลักษณะของภาคเหนือที่ฉันภายใต้กล้องจุลทรรศน์ หลังจากการย้อมสีนั้นเป็นอย่างไร รากแหนที่ใช้ในศีลเข้าเฟซนั้น จะเห็นสีแดงภายในราก สวนรักนะอาหาร จะเห็นเป็นสีใสหรือเขียว แต่ก่อนทำการค้า ทำไมสีบางชนิดจึงย้อมเซลล์ติด บางชนิดย้อมไม่ติด ถ้าอย่างนั้นลองทดลองสมบัติการละลายของสีดังกล่าวดูกันครับ หยดสารละลายนิวทรัล pdf ลงไปในหลอดแรกค่ะ ประมาณ 1 cc นะคะ ที่ 2 ก็จะใส่ Neutral red PBS จากนั้นก็หยดน้ำมันพืช ประมาณ 1 เซนติเมตรลงไปในน้ำจากนั้นก็ปิดปากหลอด เราจะเขย่าให้เข้ากันนะคะ ตั้งหลอดทดลองทั้ง 2 ทิ้งไว้ 10-20 นาที สังเกตการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เปรียบเทียบผลที่ได้ระหว่างทั้ง 2 หลอด 

(บรรยาย) ในการทดลองสมบัติการละลายของสี มีการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นระหว่างหลอดทดลองทั้ง 2 หรือว่าแตกต่างกันอย่างไร สามารถสรุปสมบัติการละลายของสีทั้งสองได้อย่างไร ในหลอดเทียบเสียงหรือทะเลตรงไปจะเห็นสีเหลืองเข้มในน้ำมันและอาจเห็นสีแดงต่าง ๆ ในสารละลาย สรุปได้ว่าละลายได้ในน้ำและน้ำมันวิธีเดี๋ยวจะละลายในน้ำมันได้ดีกว่า ในหลอดทดลองที่มีสีผสมอาหารลงไป จะเห็นได้สีแดงในสวนน้ำเท่านั้น สรุปได้ว่าสีผสมอาหารละลายได้ในน้ำ แต่ไม่ละลายในน้ำมันการ์ดสมบัติการละลายของสีทั้ง 2 สามารถอธิบายผลการทดลองย้อมสี โดยใช้สมบัติของเยื่อหุ้มเซลล์ได้อย่างไร ผลการทดลองสอดคล้องกับการที่เยื่อหุ้มเซลล์มีนิวเคลียสเป็นองค์ประกอบ และมีสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่าน ซึ่งทำให้สารที่ละลายได้ดีในสารเข้าสู่เซลล์ได้ ส่วนสารที่ไม่ละลายในลิพิด ส่วนสารที่ชอบน้ำเช่นสีผสมอาหาร จะไม่สามารถผ่านเข้าสู่เซลล์ได้ ทำการทดลองเพิ่มเติม นำสารใหม่มาแช่ในเอทิลแอลกอฮอล์ประมาณ 10 นาที แล้วนำไปย้อมในสารละลายสีผสมอาหาร ประมาณ 5-10 นาที 

(บรรยาย) การแช่แอลกอฮอล์มีผลต่อร่างกายยังไงนะ แอลกอฮอล์ไปละลายลิพิดในเยื่อหุ้มเซลล์ออกมาทำให้เซลล์ตาย สีผสมอาหาร 10 สามารถเข้าสู่เซลล์ได้ ภายในรากแหนเป็นอย่างไร นั่นคือสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ถูกทำลายไป จากการทดลองนี้สามารถสรุปได้ว่าเยื่อหุ้มเซลล์มีสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่าน สารที่ละลายได้ดีในลิพิดสามารถผ่านเข้าออกได้โดยการแพร่ผ่านเยื่อหุ้ม 

(บรรยาย) แล้วคุณผู้ชมคิดว่าผลการทดลองนี้สามารถนำไปอธิบายถึงความปลอดภัยของสีผสมอาหารได้อย่างไร // เนื่องจากสีผสมอาหารละลายได้ดีในน้ำ แต่ไม่ละลายในลิพิดจึงไม่สามารถผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ได้ ทำให้มีการนำเข้าสู่เซลล์ร่างกาย ดังนั้นการใช้สีผสมอาหารน่าจะมีความปลอดภัย ถ้าใช้สีที่รับรองโดยอย. และใช้ไม่เกินปริมาณที่กำหนดเป็นอย่างไร กันคะนักเรียนตอบคำถามได้ครบทุกข้อไหมคะ ถ้าเรียนยังตอบไม่ครบนะคะ  นักเรียนสามารถย้อนกลับไปดูกิจกรรมได้ใหม่อีกครั้งค่ะ สำหรับในตอนนี้นะคะ นักเรียนลองสรุปเนื้อหา ในตอนที่ 1 นะคะ ว่าได้เหมือนของครูหรือเปล่า สำหรับคุณครูนะคะ ครูสรุปเนื้อหาได้ 2 ข้อดังนี้ค่ะ ข้อแรกเยื่อหุ้มเซลล์มีสมบัติเป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร ข้อที่ 2 สารที่ละลายได้ดีในลิพิด สามารถผ่านเข้าออกได้โดยการแพร่ผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ ค่ะ ในหัวข้อการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ยังไม่จบนะคะนักเรียน อย่าลืมติดตามต่อในตอนที่ 2 นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]