---
title: การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที)
subtitle: 
date: วันจันทร์ที่ 22 เมษายน 2567  เวลา 09.00 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)
สวัสดีค่ะนักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้ คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วนี่ นักเรียนจะสามารถอธิบาย และเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยการแพร่แบบธรรมดาก ออกโมซิส การแพร่แบบฟาซิลิเทต Active Transportเอนโดไซโทซิสและเอกโซไซโทซิสได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะทำหน้าที่อะไร จากการศึกษากิจกรรมสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2 . ออสโมซิส 4. 3 การแพร่แบบฟาซิลิเทต 4. Active Transport และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล การแพร่แบบธรรมดานะคะ คุณครูมีคลิปแอนิเมชันให้นักเรียนศึกษาค่ะ จากแอนิเมชันนะคะ นักเรียนจะพบว่าวิตามิน A สามารถละลายได้ดีในลิพิต จึงลำเลียงผ่านลิพิตของเยื่อหุ้มเซลล์ได้หรือแม้กระทั่งสีนิวทรัลเรดนะคะ ที่นักเรียนได้ดูกิจกรรมไปแล้วในตอนที่ 1สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิขิตได้ด้วยและมีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่น แก๊สออกซิเจน ซึ่งไม่ละลายในลิพิด แต่มีขนาดเล็กพอ  และไม่มีประจุ ก็สามารถแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของฟอสโฟลิพิดได้ค่ะ ออสโมซิสนะคะ ค่ะ ก่อนที่เราจะเข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร คุณครูอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพ เมื่อเริ่มการทดลอง สารละลายซูโครสทางด้านซ้ายของเยื่อเลือกผ่าน จะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่สุทธิจากหลอดด้านซ้ายผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวาแต่ซูโครสไม่สามารถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับของสารละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ในขณะที่ระดับของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น จนในที่สุดความเข้มข้นของซูโครสทั้งสองด้านจะใกล้เคียงกัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่อัตราสุทธิเป็น 0 จากภาพ สามารถสรุปได้ว่าโมเลกุลของน้ำสามารถแพร่ผ่านเยื่อเลือกผ่าน การแพร่ของน้ำจะเกิดจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่าน ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยวในการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือหรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ คุณครูก็มีแอนิเมชันให้เรียนศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ จากแผนภาพ พบว่ากลูโคสม่สามารถผ่านลิพิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ตัวอย่างการแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ค่ะ ต่อมานะคะ Active Transport เรียนชมแอนิเมชันนี้เลยนะคะ จาก แอนิเมชัน Active Transport พบว่าไฮโดรเจนไอออนสามารถลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียงบริเวณความเข้มข้นของสารต่ำไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบ Active Transport นะคะ เช่น การหลั่งไฮโดรเจนไอออนเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและ Active Transport นั้นเกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียงคุณครูก็มีคำถามที่ชวนนักเรียนคิดนะคะ ว่าโปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์มีความจำเพาะกับชนิดของสารที่ลำเลียง และมีประโยชน์ต่อเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้เรียนคิด ช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบ ก็คือว่าทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดและปริมาณสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่จะไม่สามารถลำเลียงเข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้นเซลล์จึงต้องสร้างถุง หรือเวิสเคิลจากเยื่อหุ้มเซลล์ พร้อมรอบสารที่ต้องการลำเลียงการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็นเอกโซไซโทซิสและ endocytosis สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะ ก็เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลจากภาพนะคะ เป็นภาพเวสิเคิลที่มีเอนไซม์อยู่ภายใน เพื่อนมาสู่ผิวเซลล์แล้วก็ที่หุ้ม vesicle นะคะ ก็จะเชื่อมรวมกับเยื่อหุ้มเซลล์ทำให้เกิดการหลั่งเอนไซม์จากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ถัดมานะคะ เป็นการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิลแบบ endocytosis ซึ่งแบ่งออกเป็น1 . ฟาโกไซโทซิส 2. pinocytocyse 3 การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับเดี๋ยวเรามาดูกันนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก ฟาโกไซโทซิสนะคะ การลำเลียงสารขนาดใหญ่ที่ไม่ละลายน้ำโดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปอบรมสารไว้ สร้างเป็นถุงล้อมรอบก่อนนำเข้าสู่เซลล์ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว กลุ่มฟาโกไซต์ เพื่อทำลายนะคะ ภาพ ข. ค่ะ เป็นพิโนไซโทซิส เป็นการเรียงสารในรูปของเหลวโดยการสร้างเวสิเคิล ส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์จะคลอดเว้าเกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์กลับเข้าสู่เซลล์ ภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค. เป็นการนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ สารจะจับกับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกของเยื่อหุ้มเซลล์ และเกิดเป็นเวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซล ล์ อันนี้นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลแบบเอนโดไซโทซิสแบบต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์แล้ว ครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ การแพร่แบบธรรมดา การแพร่แบบฟาซิลิเทต และ Active Transport ที่เกิดขึ้นในเซลล์ มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้เรียนคิดประมาณ 10 วินาทีนะคะ ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองมาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้หรือเปล่านะคะ คำตอบ ก็คือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียง ก็จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและแบบ Active Transport นะคะ มีกลไกการเรียนโดยใช้โปรตีนลำเลียง ส่วนทิศทางการลำเลียงนะคะ ก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดาและการแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูงไป ยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะ ก็จะพบว่า Active Transport เท่านั้นนะคะ ที่ต้องใช้พลังงานจาก ATPเป็นไงคะถูกกันกี่ข้อคะนักเรียนจากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะ ว่าครูได้ตั้งคำถามชวนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใด สารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าจะความรู้ที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนคงตอบคำถามเหล่านี้ได้แล้วค่ะ ว่าเพราะเหตุใดสารนี้สิ่งยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบ ก็คือว่าเพราะว่าสารนี้ไม่ละลายในลิพิด และมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ นอกจากนี้ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือดไม่มีโปรตีนจำเพาะ ที่สามารถลำเลียงสารนี้ได้ สารนี้ก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะ นักเรียน สำหรับหัวข้อการเรียงสารเข้าและออกจากเซลล์ในตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่สรุปเนื้อหาได้ทั้งหมด 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่ผ่านเข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่าน ในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์มีความสัมพันธ์กับวิธีการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์ เรื่อง การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล ซึ่งนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวีดิทัศน์นี้เพิ่มเติมได้นะคะ ในเว็บไซต์ scinceทฟน โดยมี URL ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการสแกน QR Code ประจำบทที่ 1 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพก็ได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรม เรื่อง สมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้ว ในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ เพราะว่าถ้านักเรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดูเหมือนกับที่นักเรียนกำลังดูวีดิทัศน์นี้อยู่นะคะ นักเรียนก็อาจจะพอจำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ครูมั่นใจเลยค่ะ ว่านักเรียนมีความเข้าใจขึ้น และก็จะเป็นความรู้ที่คงทนและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]