---
title: การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที)
subtitle: 
date: วันจันทร์ที่ 22 เมษายน 2567  เวลา 09.00 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)
        สวัสดีค่ะนักเรียนในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วเนี่ย นักเรียนจะสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยการแพร่แบบธรรมดา การแพร่แบบฟาซิลิเทต Active Transport เอนโดไซโทซิสและเอกโซไซโทซิสได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะนักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะ ทำหน้าที่อะไร จากการศึกษากิจกรรมสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์  สำหรับในตอนนี้นะคะ กูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะมีดังนี้ 1 การแพร่แบบธรรมดา 2  วัดม 4 3 การแพร่แบบฟาซิลิเทต 4 Active Transport และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล  การแพร่แบบธรรมดานะคะคุณครูมี คลิปแอนิเมชั่นให้นักเรียนศึกษาค่ะ      จากอนิเมชั่นนะคะนักเรียนจะพบว่า วิตามินเอสามารถละลายได้ดีในลิฟท์ ลำเลียงผ่านสลิปผิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ หรือแม้กระทั่งสีนิวทรัลเรดนะคะที่นักเรียนได้ดู WeChat กิจกรรมไปแล้วในตอนที่ 1 สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิขิตได้ด้วย และมีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่นแก๊สออกซิเจน ไม่ละลายในลิพิด แต่มีขนาดเล็กพอและไม่มีประจุ ว่าสามารถแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของฟอสโฟลิพิดได้ค่ะ ออสโมซิสนะคะค่ะก่อนที่เราจะ เข้าใจหลักการนะคะว่าออสโมซิสเป็นอย่างไรคุณครูอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ ภาพ เริ่มการทดลองสารละลายซูโครสทางด้านซ้ายของเยื่อเลือกผ่าน มีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่สุดที่จากหลอดด้านซ้าย ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวา แต่ซูโครสไม่สามารถผ่านได้ สิ้นสุดการทดลองนะคะระดับของสารละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ในขณะที่ระดับของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น จนในที่สุดความเข้มข้นของซูโครสทั้งสองด้านจะใกล้เคียงกัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ อัตราสุทธิเป็นศูนย์ จากภาพสามารถสรุปได้ว่าโมเลกุลของน้ำสามารถแพร่ผ่านเยื่อเลือก  การแพร่ของน้ําจะเกิดจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่าน ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่นการเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เห*่ยวโดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือหรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง  การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะคุณครูก็มี Animation ให้เรียนศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ         จากแผนภาพพบว่า ดูโค้ดไม่สามารถผ่านสลิปผิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ตัวอย่างการแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ถ้าต่อมานะคะ Active Transport เรียนชมแอนิเมชันนี้เลยนะคะ    Animation Active Transport พบว่า ไฮโดรเจนไอออนสามารถลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง บริเวณความเข้มข้นของสารต่ำ ไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบแอคทีฟทรานสปอร์ตนะคะ เช่นการหลั่งไฮโดรเจนไอออน เซลล์บุผิวของกระเพาะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่าจากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะจะพบว่า การแพร่แบบฟาซิลิเทตและแอกทีฟทรานสปอร์ตนั้น เกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามที่ชวนนักเรียนคิดนะคะว่า โปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์ มีความจำเพาะกับชนิดของสารที่ลำเลียง และมีประโยชน์ต่อเซลล์อย่างไร คุณครูมี เวลาให้เรียนคิด  ช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะประมาณ 10 วินาที             ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบก็คือว่า ทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดและปริมาณสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่จะไม่สามารถลำเลียงเข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้นเซลล์จึงต้องสร้างถุงหรือ vesicle กับเยื่อหุ้มเซลล์ พร้อมรอบสารที่ต้องการลำเลียง การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็น เอกโซไซโทซิส และ endocytosis สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะก็เป็นการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล จากภาพนะคะ ภาพเซ็กซี่เกิร์ลที่มีเอนไซม์อยู่ภายในเพื่อนมาสู่ผิวเซลล์  แล้วก็ที่หุ้ม vesicle นะคะก็จะเชื่อมรวมกับเยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้เกิดการหลั่งเอนไซม์จากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ทักมานะคะ  เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลแบบ endocytosis ซึ่งแบ่งออก เป็นหนึ่ง ฟาโกไซโทซิส สองพี่น้อง  3 การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ  เดี๋ยวเรามาดูกันนะคะว่าแต่ละแบบเป็นยังไง ภาพก ฟาโกไซโทซิสนะคะ การลำเลียงสารขนาดใหญ่ที่ไม่ละลายน้ำ โดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ ยื่นไปอบรมศาลไว้ สร้างเป็นถุงล้อมรอบก่อนนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว ฟาโกไซต์เพื่อทำลายนะคะ ภาพขอค่ะ เป็นพิโนไซโทซิส การเรียงสารในรูปของเหลวโดยการสร้างเวสิเคิล ส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์จะคลอดเว้าเกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์กลับเข้าสู่เซลล์ ภาพสุดท้ายนะครับภาพพอ เป็นการนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ จะจับกับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกของเยื่อหุ้มเซลล์ และเกิดเป็นเวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลล์ นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล แบบเอนโดไซโทซิสแบบต่างๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์แล้วครูก็อยากให้นักเรียนลองต่อ คำถามนี้ดูนะคะ  การแพร่แบบธรรมดาการแพร่แบบฟาซิลิเทต แอกทีฟทรานสปอร์ตที่เกิดขึ้นในเซลล์ มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้เรียนคิด ประมาณ 10 วินาทีนะคะ            ค่ะ  นักเรียนตอบกันได้ไหมคะลองมาตรวจคำตอบดูนะคะว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้ เปล่านะคะคำตอบก็คือว่า ในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียงก็จะพบว่า  การแพร่แบบฟาซิลิเทตและแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ มีกลไกการเรียนโดยใช้โปรตีนลำเลียง ส่วนทิศทางการลำเลียงนะคะก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดาและการแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะก็จะพบว่า พาสปอร์ตเท่านั้นนะคะที่ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นไงคะถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน  จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะว่าครูได้ตั้งคำถามชวนคิด   ให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด คิดว่าจะความรู้ที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว คงตอบคำถามเหล่านี้ได้แล้วค่ะ เพราะเหตุใดสารนี้ สิ่งยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบก็คือว่า เพราะว่าสารนี้ไม่ละลายในลิพิด และมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิขิตได้นอกจากนี้ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือด ไม่มีโปรตีนจำเพาะ ที่สามารถลำเลียงสารนี้ได้ สถานีก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว  ในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อ การเรียงสารเข้าและออกจากเซลล์ในตอนที่ 2 นะคะสามารถที่สรุปเนื้อหาได้ทั้งหมด 3 ข้อนะคะ วันที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์โดยมีการควบคุมชนิด ปริมาณสารที่ผ่านเข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์มีความสัมพันธ์กับวิธีการลำเลียงสารนะคะ นี่ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะคุณครูยังมีวีดีทัศน์เรื่อง การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลซึ่งนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวิธีทัศน์นี้เพิ่มเติมได้นะคะ ในเว็บไซต์ sitemap ดอทโออาจีนะคะ โดยมี URL ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ  หรือว่านักเรียนอาจจะ ไปศึกษาได้จาก การสแกน QR Code ประจำบทที่ 1 หนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพก็ได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะคุณครูก็ อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งนึงนะคะว่า นักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรมเรื่อง สมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้วในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ  เพราะว่าถ้านักเรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืมแต่ถ้านักเรียนได้ดูเหมือนกับที่นักเรียนกำลังดูโทรทัศน์ มีอยู่นะคะนักเรียนก็อาจจะพอจำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ปู่มั่นใจเลยค่ะว่า นักเรียนมีความเข้าใจขึ้นและก็จะเป็นความรู้ที่คงทนและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่นๆในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ