---
title: การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที)
subtitle: 
date: วันอังคารที่ 23 เมษายน 2567  เวลา 13.00 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) สวัสดีค่ะนักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้ คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วนี่ นักเรียนจะสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยการแพร่แบบธรรมดาออสโมซิส การแทรกแบบฟาสซิสต์ แอกทีฟทรานสปอร์ต และ แอกทีฟทรานสปอร์ตได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่า เยื่อหุ้มเซลล์นี่ทำหน้าที่อะไร จากการศึกษากิจกรรมสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1 การแพร่แบบธรรมดา 2. ออสโมซิส 3. การแพร่แบบการแพร่แบบฟาซิลิเทตแอกทีฟทรานสปอร์ต และข้อสุดท้ายนะคะ ลำเลียงสารโดยสร้างเวสิเคิล การแพร่แบบธรรมดานะครับ คุณครูมีคลิป Animation มาให้นักเรียนได้ศึกษาค่ะ เสียงดนตรี

(ดร.อรสา) จาก Animation นะคะ นักเรียนจะพบว่าวิตามินเอสามารถ จึงลำเลียงของเชือกหุ้มเซลล์ได้หรือแม้กระทั่งสีนี้นะคะ ที่นักเรียนได้ดูวีดีทัศน์กิจกรรมไปแล้วเมื่อตอนที่ 1 พอสามารถเรียน มีทิศทาง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความของสารต่ำนอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่น ออกซิเจน ซึ่งไม่ละลายในลิพิด มีขนาดเล็กพอและไม่มีประจุแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของลิพิดได้เช่นเดียวกันค่ะ ออสโมซิสนะคะ ก่อนที่เราจะไม่เข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร คุณครูอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพการทดลองสารละลายซูโครสทางด้านซ้ายของเยื่อเลือกผ่านจะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่ตลอดไปทางด้านขวา แต่สุพจน์ไม่สามารถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ในขณะที่ระดับของสารใดในด้านขวาจะสูงขึ้น จนที่สุดความเข้มข้นของสูตรทั้งสองด้าน จใกล้เคียงกันน้ำยังคงหมดสิทธิ์ ผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ อัตราสุทธิเป็น 0 สรุปได้ว่า โมเลกุลของน้ำสามารถแพร่ผ่านการแพร่ของน้ำ จะเกิดจากบริเวณที่มีความเข้มข้นสูงของสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ต่างกัน หมู่ 4 มาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยว โดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือ หรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ คุณครูที่มี ให้นักเรียนศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ เสียงดนตรี จากแผนภาพพบว่ากลูโคสไม่สามารถผ่านชั้นลิพิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง และมีทิศทางจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ตัวอย่างการแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ค่ะ ต่อมานะคะ แอกทีฟทรานสปอร์ต นักเรียนชม Animation นี้เลยนะคะ 

[เสียงดนตรี] จาก Animation ที่แอกทีฟทรานสปอร์ต จะพบไฮโดรเจนไอออนสามารถลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง บริเวณความเข้มข้นของสารต่ำไปยังบริเวณเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ เช่น การหลั่งไฮโดรเจนไอออนจาก โปรตีนลำเลียง หิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร อาจจะที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและแอกทีฟทรานสปอร์ตนั้นเกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามที่ชวนนักเรียนคิดราคา โปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์มีความคำพ้องชนิด ของสารที่ลำเลียงและมีประโยชน์ต่อเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้นักเรียนคิด ช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที 

[เสียงนาฬิกานับถอยหลัง] ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบก็คือว่า ทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดและปริมาณสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลเนื่องจากว่าสารที่มีขนาดเล็ก เข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้น เราจึงต้องสร้างถุงหรือว่าเวสิเคิล จากยอดหุ้มเซลล์ ต้องการลำเลียงซึ่งการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็น exocytosisและ endocytosisสำหรับ เอกโซไซโทซิสนะครับ เป็นการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิลจากพระนะคะ เป็นภาพ  ที่มีเอนไซม์อยู่ภายในเคลื่อนมาสู่ผิวเซลล์ แล้วก็ที่หุ้มเยี่ยวว่าสิเข้านะครับ ทำให้เกิดการหลั่งเอนไซม์จากของกระเพาะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ถัดมานะคะ ลำเลียงสาร โดยสร้างไว้เอกโซไซโทซิสแบ่งออกเป็น 1 ฟาโกไซโทซิส pinocytosis การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ ซึ่งเดี๋ยวเรามาดูกันนะครับ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. ฟาโกไซโทซิสนะคะ การลำเลียงสารขนาดใหญ่ที่ไม่ละลายน้ำ โดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปอบรมที่ศาลไว้ แล้วสั่งเป็นถุงล้อมรอบ ก่อนนำเข้าสู่เซลล์ อย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว ปุ่มเก่าปรากฎไว้เพื่อทำร้ายนะคะ ค่ะ พิโนไซโทซิสเป็นการนำแรงของเหลวโดยการสร้างเวสิเคิล ส่วนของย่อความเกิดเป็นเวอร์ติคอลรอบตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์กลับสู่เข้าสู่เซลล์ แล้วภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค. โดยอาศัยตัวรับ สารจัดจับกับตัวรับจำเพาะบนผิวนอก ของเยื่อหุ้มเซลล์และเกิดเป็น vessel นำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลล์ อันนี้นักเรียนก็จะได้เห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล แบบเอนโดไซโทซิสแบบต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์แล้ว ครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ การแพร่แบบธรรมดา การแพร่แบบฟาซิลิเทต และแอกทีฟทรานสปอร์ตที่เกิดขึ้นในเซลล์ มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้นักเรียนคิดประมาณ 10 วินาทีนะคะ  

[เสียงนาฬิกานับถอยหลัง] 

(ดร.อรสา) ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองตรวจดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบเอาไว้หรือเปล่านะคะ คำตอบก็คือว่าในประเด็นเรื่อง กลไกการลำเลียง ก็จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ มีกลไกการลำเลียงโดยใช้โปรตีนลำเลียงศูนยทิศทางการลำเลียงนะคะ การแพร่แบบธรรมดา และการแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีการติดตามการเรียนที่มีความเข้มข้นของสารสูงไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะ ก็จะพบว่าแอกทีฟทรานสปอร์ต เท่านั้น ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นอย่างไรคะ โครงการกิจการนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำกันได้ไหมคะ ว่าครูได้ตั้งคำถามเชิงคิด ให้นักเรียนไว้นะคะ เพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าจะเอาความรู้ที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนคงตอบคำถามเหล่านี้ได้นะคะ เพราะเหตุใดสารนี้จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบก็คือว่า บอกว่าสารนี้ไม่ละลายในลิพิด และมีขนาดใหญ่จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ นอกจากนี้เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือด ไม่มีโปรตีนจำเพาะที่สามารถลำเลียงนี้ได้สารนี้ก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ในตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่จะสรุปเนื้อหาได้ทั้งหมด 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่ผ่านเข้าออกข้อ 2 ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร ข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์ มีความสัมพันธ์กับวิธีการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์ เรื่อง การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล ซึ่งนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวีดิทัศน์นี้เพิ่มเติมได้นะคะ ในเว็บไซต์ sitemaport นะคะ โดยมี URL ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการสแกน QR Code จากบทที่ 1 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพได้เช่นเดียวกันค่ะ สุดท้ายนี้นะคะ  คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรมเรื่องสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ นักเรียนที่ศึกษาไปแล้วในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ ถ้านักเรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดูเหมือนกับที่นักเรียนกำลังดูวีดิทัศน์นี้อยู่นะคะ นักเรียนก็อาจจะพอจำได้ ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ครูมั่นใจเลยค่ะ ว่านักเรียนจะมีความเข้าใจขึ้น ก็จะเป็นความรู้ที่คงทนและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ได้ในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]