---
title: ปัจจัยบางประการที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช ตอนที่ 2 ปัจจัยภายใน (17.22 นาที)
subtitle: 
date: วันอังคารที่ 30 เมษายน 2567  เวลา 11.34 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)
ครูสุนัดดาอีกครั้งหนึ่งนะคะ วันนี้เราจะเรียนกันในตอน ปัจจัยบางประการที่มีผลต่อสารอินทรีย์ในพืชตอน 2 ซึ่งเนื้อหาจะเป็นปัจจัยภายในนะคะ เรื่องเกี่ยวกับฮอร์โมนพืช 5 ชนิดค่ะ แต่สำหรับคลิปนี้เราจะเรียน 3 ชนิดกันก่อนนะคะ   ออกซิน ไซโทไคนิน และจิบเบอเรลลินค่ะ อีก 2 ชนิดเราจะเรียนกันในคลิปถัดไปนะคะ มีจุดประสงค์การเรียนรู้ดังนี้ค่ะ สืบค้นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชที่มนุษยเพื่อใช้ในการเกษตร เพื่อเพิ่มผลิตของพืชและนำเสนอข้อมูลในรูปแบบต่าง ๆ ค่ะ ที่บ้านของนักเรียนปลูกต้นมะม่วงไว้บ้างไหมคะ หรือเคยปลูกมาบ้างหรือเปล่า ต้นมะม่วงที่นักเรียนเคยเห็น มีลักษณะต้นแบบในรูปนี้หรือไม่ อย่างไร ต้นมะม่วงบางต้นที่นักเรียนปลูกไว้ที่บ้านนะคะ หรือที่เคยเห็นมาก่อน อาจจะมีต้นที่สูงมาก มะม่วงออกผลนี่ค่ะ เราสามารถเก็บผลมะม่วงได้ลำบากนะคะ แต่ต้นมะม่วงบางต้นค่ะ ก็จะมีลักษณะบางต้นเหมือนกับในรูปนี้นะคะ ก็คือต้นไม่สูงมาก แล้วมีทรงพุ่มกว้างค่ะ ต้นมะม่วงนะคะ นอกจากเราจะควบคุมปัจจัยภายนอกที่เราเรียนมาแล้ว ในคลิปที่แล้วนะคะ เช่น แสง น้ำ และธาตุอาหาร ก็อาจจะมีการตัดยอดนะคะ เพื่อจะให้ต้นมะม่วงนี่นะคะ แตกกิ่งข้างทำให้เกิดกิ่งข้างมากขึ้น เป็นการเพิ่มผลผลิต แล้วก็ควบคุมพืชค่ะ ถ้าให้ต้นมะม่วงที่เราปลูกนี้นะคะ ไม่สุกมาก เก็บผลผลิตสะดวก นอกจากต้นมะม่วงแล้วยังสามารถตัดยอดพืชอื่น ๆ เพื่อควบคุมทรงพุ่มได้เช่นกันค่ะ อย่างเช่น มะนาว ทุเรียน เงาะ แล้วก็มังคุด นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใด การตัดยอดพืช จึงส่งผลต่อการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตของพืชได้ เดี๋ยวเรามาเรียนพร้อมกันเลยนะคะ 3.2.2 ปัจจัยภายใน จากวิดีโอคลิปที่แล้ว นักเรียนได้เรียนมาแล้วว่าปัจจัยภายนอกมีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช นอกจากปัจจัยภายนอกที่ได้รับจากสภาพแวดล้อมแล้ว ยังมีปัจจัยภายในที่กำหนดให้พืชแต่ละชนิด มีการเจริญเติบโตที่แตกต่ากัน ปัจจัยภายในดังกลางเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช หรือ Regulator ซึ่งพืชสร้างไว้ในเซลล์ เรียก "ฮอโมน พืชจะสร้างฮอร์โมนเหล่านี้ ในปริมาณน้อยที่แหล่งสร้างและลำเลียงไปตามตำแหน่งต่าง ๆ ภายในต้นพืช และมีผลควบคุมกระบวนการต่าง ๆ ในการเจริญเติบโตของพืช ฮอร์โมนมี 5 กลุ่มหลัก ๆ5 กลุ่มหลัก คือ ออกซิน โซไทไคนิน จิบเบอเรลลิน เอทิลีน และกรดแอบไซซิก ในปัจจุบันนี้นะคะ มนุษย์สังเคราะห์สารหลายชนิด ซึ่งมีผลควบคุมการเจริญเติบโตเช่นเดียวกับฮอร์โมนพืช ซึ่งจัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโต เพื่อใช้ควบคุมทางการเกษตร เช่น สารเร่งราก สารเพิ่มการติดดอกและผล โดยจะต้องให้สารสังเคราะห์เหล่านี้แก้พืชในปริมาณที่เหมาะสม นักเรียนคิดว่าฮอร์โมนพืชแต่ละชนิด มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืชแตกต่างกันอย่างไร และมีการนำสารควบคุมการเจริญเติบโตเหล่านี้ไปใช้ประโยชน์อย่างไรบ้าง เดี๋ยวเราจะมาเรียนพร้อมกันเลยนะคะ ออกซิน ออกซินเป็นฮอร์โมนพืชชนิดแรกที่มีการค้นพบ มีบทบาทการสำคัญในการยืดตัวของเซลล์ นอกจากนี้แล้วยังมีบทบาทในด้านอื่น ๆ อีก เช่น ยับยั้งการเจริญของตาข้าง โดยทำงานร่วมกับฮอร์โมนกรดไซโทไคนิน เจริญของราก กระตุ้นการเจริญของผล และชะลอการหลุดร่วงของใบ นักเรียนเคยปลูกพืช แล้วนำไปไว้ที่ริมหน้าต่าง หรือว่าริมระเบียงบ้านหรือไม่คะ แล้วเคยสังเกตไหมคะ ว่าผลพืชของนักเรียนมีลักษณะอย่างไรถ้านักเรียนเคยปลูกพืชนะคะ อย่างเช่น มะเขือเทศ หรือทานตะวัน และให้ได้รับแสงตามปกติ ลำต้นจะตั้งตรง แล้วก็สูงขึ้นไปทางด้านบนนะคะ แต่ว่าถ้าเราเอาต้นไม้นี้ไปไว้ตรงหน้าต่างหรือริมระเบียง นักเรียนเคยสังเกตไหมคะว่าต้นไม้ของนักเรียน จะมีลักษณะที่แตกต่างจากเดิมไปยอดของพืชเหล่านั้นนะคะ จะโค้งเข้าหาแสงเสมอ จากในรูปนี้นะคะ จะเป็นต้นทานตะวันค่ะ ถ้าสังเกตที่ปลายยอดนะคะ จะเห็นว่ามีการโค้งเข้าหาแสงค่ะ เพราะว่าตอนที่ครูปลูกต้นทานตะวันนี้นะคะ ครูนำไปไว้ที่ริมระเบียงค่ะ เดี๋ยวเรามาศึกษากันนะคะ ว่าปลายยอดพืช โค้งเข้าหาแสงได้อย่างไร การที่ปลายยอดพืชโค้งเข้าหาแสง ซึ่งเป็นปัจจัยภายนอกที่มากระตุ้น เป็นผลมาจากออกซิน ซึ่งเป็นปัจจัยภายใน โดยปกติแล้วพืชจะสร้างออกซินมาก ในบริเวณปลายและใบอ่อน เมื่อมีแสงส่องไปยังปลายยอดด้านใดด้านหนึ่งของปลายยอด จากในรูปนี้นะคะ แสงส่องมาจากด้านนี้ค่ะ การที่ได้รับแสงน้อยจะมีการสะสมออกซินแสงมาก นักเรียนสามารถศึกษาได้จากภาพที่ขยายาตรงนี้นะคะ ฝั่งนี้คือด้านที่ได้รับแสงน้อย ส่วนด้านนี้คือด้านที่ได้รับแสงน้อยค่ะด้านที่ได้รับแสงน้อยจะมีการสะสมออกซินมากกว่าด้านที่ได้รับแสงมาก ออกซินจะทำการกระตุ้นการยืดตัวของเซลล์ ทำให้ด้านที่ได้รับแสงน้อย ซึ่งมีการสะสมออกซินมาก มีการยืดตัวและขยายตัวมากกว่าด้านที่ได้รับแสงมาก จึงเกิดการโค้งงอของปลายยอดเข้าหาแสงเสมอ ซึ่งสารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซิน เช่น IBA indolebutyric acid NAA naphthaleneacetic ceid มีการนำมาใช้ เพื่อเร่งการเกิดรากของกิ่งตอนหรือกิ่งปักชำในรูปนี้นะคะ คือการปักชำกิ่ง โดยใช้สารสงเคราะห์ที่คล้ายสารออซิน เจริญของรากค่ะ ทางด้านซ้ายมีนี้ค่ะ จะเป็นก่อนปักชำกิ่งนะคะ ซึ่งจะเป็นหลังปักชำค่ะ ซึ่งถ้าเราดูค่ะ จะไม่มีการใช้สาร ส่วนตรงนี้จะมีการใช้สาร เมื่อนำไปปักชำแล้วนะคะ จะเห็นว่ากิ่งที่ไม่มีการใช้สาร จะไม่มีรากงอกออกมาค่ะ ซึ่งที่มีการใช้สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซินจะเห็นว่าจะมีรากงอกออกมาจากกิ่งค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายสารออกซิน ใช้กระตุ้นให้พืชบางชนิดมีปฏิสนธิได้ด้วยค่ะ เช่น องุ่น แตงโม สตรอเบอร์รี มะเขือเทศ ซึ่งที่ไม่มีเมล็ดนอกจากนี้แล้วพืชที่ได้รับสารสังเคราะห์ที่มีสมบัติมากเกินไปผลยับยั้งการเจริญเติบโต ดังนั้น จึงมีการใช้สารกลุ่มนี้ เพื่อกำจัดวัชพืชยบช่วงชวนคิดครูมีคำถามถามนักเรียน 1 คำถามนะคะ นั่นก็คือ สารที่มีสมบัติคล้ายฮอร์โมนพืช จัดเป็นปัจจัยภายนอกหรือปัจจัยภายใน ครูจะให้เวลานักเรียนคิด 10 วินาทีค่ะแล้วเดี๋ยวเรามาดูเฉลยพร้อมกันนะคะ เป็นอย่างไรบ้างคะ น่าจะตอบกันได้ นั่นก็คือออกซินที่สร้างขึ้นภายในพืช เป็นปัจจัยภายใน เพราะพืชสร้างขึ้นเอง เพื่อใช้ในกระบวนการต่าง ๆ ภายในเซลล์ แต่ในทางการเกษตรที่มีการนำสารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซินมาใช้นะคะ เป็นการให้จากภายนอก พืชต้องลำเลียงสารดังกล่าวเข้าสู่ภายในต้นพืช ดังนั้น จึงจัดว่าสารควบคุมเจริฐเหล่านี้เป็นภายนอกค่ะ ไซโทไคนิน ไซโทไคนินเป็นฮอร์โมนพืชอีกชนิดหนึ่ง ซึ่งที่มีบทบาทสำคัญเกี่ยวกับการแบ่งเซลล์หรือการเปลี่ยนสภาพของเซลล์์ นอกจากนี้ ยังมีบทบาทเกี่ยวข้องกระบวนการในพืชด้วยค่ะ นักเรียนเคยทานผักชนิดนี้ไหมคคะ นี่คือผักหวานป่าค่ะ เกษตรจะปลูกต้นผักหวานป่า แล้วตัดยอดพืชนะคะ แตกข้างมากมาย สามารถเก็บรับประทานได้เรื่อย ๆ นอกจากผักหวานป่าแล้วนะคะ ก็ยังมีพืชอื่น ๆ อีกที่สามารตัดยอดเพื่อให้แตกกิ่งข้างได้ เช่น กะเพรา โพระพา กระถิน จากรูปนี้นะคะ จะเป็นการแตกยอดของกะเพราเพื่อให้ตัดกิ่งมากขึ้น ซึ่งจะตัดบริเวณปลายบริเวณนี้ค่ะ เมื่อเวลาผ่านไปสังเกตดูจากตรงนี้นะคะ เมื่อขยาย จะเห็นว่าบริเวณที่เคยเป็น ข้างนี้ค่ะ ก็จะเจริญขึ้นนะคะ และหลังจากนั้นก็จะเจริญเป็นกิ่งต่อไปค่ะ นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใดเมื่อมีการตัดหรือเด็ดปลายยอดออก จึงทำให้มีตาข้างเกิดขึ้นได้ การเจริญขึ้นของตาข้าง เป็นผลจากการทำงานของออกซินและไซโทไคนิน ไซโทไคนินมีการสร้างหลักอยู่ที่ปลายราก และจะถูกลำเลียงไปส่วนอของพืช ถ้าเราดูแถบสีน้ำเงินนี้นะคะ จะเห็นว่าแถบสีเข้มค่ะ ทางมีปริมาณมากนะคะ เมื่อใกล้บริเวณปลายราก และจะมีปริมาณน้อยลงนะคะ เมื่อใกล้สู่ปลายยอดค่ะ ส่วนออกซินที่บริเวณปลายยอด จะมีความเข้มข้นสูง ซึ่งจะค่อย ๆ ลดลงนะคะ เมื่อใกล้สู่ปลายรากค่ะ เมื่อเปรียบเทียบกันแล้วนะคะ จะเห็นว่าบริเวณใกล้ยอดจึงมีปริมาณออกซินสูงกว่าไซโทไคนินค่ะ ทำให้มีผลยับยั้งการเจริญของตาข้าง ตาจึงไม่เจริญที่บริเวณดังกล่าว แต่เมื่อตัดปลายยอดนะคะ จะเป็นการแหล่งสร้างหลักของออกซิน ปริมาณของออกซินจึงลดลง ปริมาณของอออกซินอัตราส่วนของออกซินต่อไซโทไคนินลดลงที่บริเวณดังกล่าว เป็นผลทำให้ตาข้างเจริญได้ค่ะ นักเรียนสามารถสังเกตได้ว่าในรูปแรกนี้นะคะ จากที่มีการตัดปลายยอดจะมีขนาดเล็กค่ะ แต่ว่าเมื่อมีการตัดปลายยอดแล้ว ตาข้างจะมีการเจริญมากขึ้นะคะ แล้วสุดท้ายจะพัฒนากลายเป็นกิ่งค่ะ ไซไทไคนิน กับการนำไปใช้ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายไซโทไคนิน เช่น BA 6-benzylamino acid purine TDZ thidiazuron มีการนำมาใช้ เพื่อช่วยเร่งการแตกข้างของพืช เพื่อช่วยคงทรงพุ่มของไม้ดอกไม้ประดับและไม้ผลบางชนิด และมีการนำมาใช้ เพื่อกระตุ้นเพาะเลี้ยงเนื้อเยื้อพืช ในรูปที่เห็นนี้นะคะ เป็นการกระตุ้นการสร้างยอดของต้น... ค่ะจิบเบอเรลลิน จิบเบอเรลลินเป็นเซลล์ที่กระตุ้นให้เซลล์ที่ลำต้นแบ่งเซลล์มากขึ้น ทำให้ต้นสูงขึ้น และยังเกี่ยวข้องกับอีกหลายกระบวนการในพืช เช่น ควบคุมการงอกของเมล็ดพืชบางชนิด การออกดอกและการติดผล จิบเบอเรลลินและการยึดตัวของลำต้น นักเรียนจำได้ไหมคะ ว่าตอน ม. 3 เราเคยเรียนเรื่องเกี่ยวกับ เมนเดล ซึ่งหนึ่งในลักษณะทางพันธุกรรมของถั่วลันเตาที่ Me ก็คือลักษณะต้นสูง และต้นเตี้ย ซึ่งต่อมาพบว่าความสูงของต้นถั่วลันเตานั้น มีความสัมพันธ์กับปริมาณจิบเบอเรลลินที่ต้นถั่วสร้างขึ้นค่ะ โดยถั่วลันเตาที่มีต้นสูงนะคะ จะมีจิบเบอเรลลินมากกว่าถั่วลันเตาต้นเตี้ย จิบเบอเรลลินกับการนำไปใช้ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายจิบเบอเรลลิน เช่น GA3 gibberellic acid ทำให้ผลขยายขนาดใหญ่ขึ้นได้ ถ้าเราดูจากรูปนี้ค่ะ องุ่นทางด้านซ้ายมือนี่นะคะ ไม่ได้ใช้สารสังเคราะห์ความยาวผลจะประมาณ 1.5 เซนติเมตรค่ะ ส่วนองุ่นทางด้านขวามือนะคะ จะสารสังเคราะห์ ความยาวของผลองุ่นจะปริมาณ 4 เซนติเมตรค่ะ หลังจากเราเรียนเนื้อหาเสร็จแล้วนะคะะเราก็มาถึงช่วงสรุปเนื้อหาภายในบทเรียนค่ะ ปัจจัยภายในที่มีผลต่อการเจริญเติบโต เช่น ฮอร์โมนพืช ซึ่งพืชสังเคราะห์ขึ้นเพื่อควบคุมการเจริญเติบโตในแต่ละช่วงชีวิต มนุษย์สร้างสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชโดยเลียนแบบฮอร์โมนพืช เพื่อนำมาใช้ควบคุมการเจริญเติบโตของพืช ออกซินเป็นฮอร์โมนพืชที่ถูกค้นพบนะคะ มีบทบาทสำคัญในการเจริญเติบโตการยึดตัวของเซลล์ นอกจากนี้แล้วยังยับยั้งการเจริญเติบโตของตาข้าง โดยทำงานร่วมกับกลุ่มไซไทไคนิน สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซินนะคะ เช่น IBA และ NAA เพื่อนิยมนำมาใช้เพื่อเร่งการเกิดรากของกิ่งตอนหรือกิ่งปักชำ และใช้กระตุ้นบางชนิดค่ะ ผลโดยไม่่ต้องมีการปฏิสนธิ เช่น สตรอว์เบอร์รี ไซโทไคนินมีบทบาทสำคัญในการแบ่งเซลล์ และการเปลี่ยนสภาพของเซลล์ นอกจากนี้แล้ว การเจริญของตาผลมาจาทำงานร่วมกันของไซโทไคนินและออกซินค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายกันของ สารBA และ TDZ นิยมนำมาใช้เพื่อเร่งการแตกตาข้างของพืช นอกจากนี้แล้ว ยังคของไม้ดอกไม้ประดับและไม่ผลบางชนิด และใช้กระตุ้นการสร้างยอดในการสร้างสารจิบเบอเรลลินมีบทบาทในการกระตุ้นในเซลล์ที่ลำตัวมีการยืดตัว ทำให้ต้นสูงขึ้น นอกจากนี้แล้วยังควบคุมการงอกของพืชบางชนิด และควบคุมการออกดอกและการติดผลของพืชด้วยค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้าย จิบเบอเรลลินนะคะ นิยมนำมาใช้ช่วยให้ช่อองุ่นยาว ทำให้ผลขยายขนาดใหญ่ขึ้นได้ค่ะ สำหรับคลิปนี้ก็ขอจบการสอนเพียงเท่านี้ก่อนนะคะ และพบกันคลิปถัดไป สวัสดีค่ะ

[เสียงดนตรี]