--- title: เชื้อเพลิง ตอน 1 (12.17 นาที) subtitle: date: วันอังคารที่ 21 พฤษภาคม 2567 เวลา 09.01 น. --- (ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล) ดนตรี สวัสดีค่ะนักเรียนคลิปนี้นะคะนักเรียนจะได้มาเรียนกับคุณครูณัฐธิกากัน โดยเราจะเรียนเนื้อหาในบทที่ 4 เรื่องของพลังงานซึ่งบทนี้นะคะจะเป็นบทเรียน ขายของหนังสือเรียนพื้นฐานวิทยาศาสตร์กายภาพ ก่อนอื่นเรามาดูกันก่อนดีกว่าค่ะว่าในโหมดพลังงานมีหัวข้ออะไรบ้าง ในบทพลังงานนะคะจะมีด้วยกัน 3 หัวข้อค่ะ ในคลิปนี้เราจะมาเรียนกันแค่ในหัวข้อแรกเท่านั้นซึ่งก็คือหัวข้อของเชื้อเพลิงนั่นเอง ก่อนที่เราจะไปพูดถึงเรื่องของเชื้อเพลิงกันนั้น นักเรียนรู้กันไหมคะว่าพลังงานที่พวกเราอยู่ในชีวิตประจำวันมีแบบใดบ้าง พลังงานที่เราใช้กันในชีวิตประจำวันนะคะมีหลายรูปแบบเลยค่ะเช่น พลังงานความร้อน พลังงานแสง พลังงานไฟฟ้า พลังงานนิวเคลียร์ นักเรียนคิดว่าพลังงานเหล่านี้ได้มาอย่างไรคะ พลังงานที่ครูยกตัวอย่างอาจได้มาจากปฏิกิริยาเคมีซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ จากการจัดเรียงตัวใหม่ของอะตอมของธาตุ โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงชนิดของธาตุ หรือพลังงานอาจได้มาจากปฏิกิริยานิวเคลียร์ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงภายในนิวเคลียสของธาตุ ทำให้เกิด การเปลี่ยนแปลงชนิดของธาตุหรือไอโซโทปซึ่งปฏิกิริยานิวเคลียร์นะคะก็จัดเป็นปฏิกิริยาเคมีค่ะ ตัวอย่างปฏิกิริยาเคมีที่ให้พลังงานก็มีมากมายเลยนะคะเช่น กิริยาการเผาไหม้หรือที่บางคนเรียกว่าปฏิกิริยาสันดาปซึ่งปฏิกิริยานี้นะคะ ได้บ่อยในชีวิตประจำวันโดยปฏิกิริยาการเผาไหม้นี้นะคะก็จะให้พลังงานที่เราสามารถนำ ใช้ประโยชน์ได้มากมายต่างกันเลยค่ะ เช่น การเผาไหม้เชื้อเพลิงก็จะทำให้พลังงานความร้อนที่เราสามารถนำไปใช้ในการอุ่นเพิ่มอาหารได้ หรือให้พลังงานแสงสำหรับการส่องสว่าง นอกจากนี้นะคะปฏิกิริยาการเผาไหม้ของอาหารที่เกิดขึ้นในร่างกายของเรานั้น จะให้พลังงานแก่สิ่งมีชีวิตสำหรับใช้ในการดำรงชีวิตและการเคลื่อนไหวอีกด้วยค่ะ สำหรับปฏิกิริยาเคมีที่ให้พลังงานอีกประเภทหนึ่งนะคะก็คือปฏิกิริยาเคมีไฟฟ้า ซึ่งในปัจจุบันก็มีการนำมาใช้ประโยชน์ในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างแพร่หลายเลยค่ะ สำหรับปฏิกิริยานิวเคลียร์ ได้มาจากการสลายของสารกัมมันตรังสีซึ่งใช้เป็นแหล่งพลังงานในการผลิต กระแสไฟฟ้าไปโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ได้ค่ะ เชื้อเพลิงนะคะก็จะเป็นสารเคมีที่ให้พลังงานสำหรับปฏิกิริยาการเผาไหม้ แล้วนักเรียนรู้จักเชื้อเพลิงอะไรกันบ้างคะลองนึกกันดูสิคะ นึกไม่ออกใช่ไหมคะ ตัวอย่างของเชื้อเพลิงนะคะก็อย่างเช่นน้ำมัน ถ่านหิน หินน้ำมัน แก๊สธรรมชาติ ซึ่งเชื้อเพลิงเหล่านี้นะคะก็จะเป็นเชื้อเพลิงที่เราเรียกกันว่า เชื้อเพลิงซากดึกดำบรรพ์ซึ่งปัจจุบันนะคะก็จะมีการใช้งานกันมากที่สุดค่ะ และส่วนใหญ่นะคะก็จะเป็นสารประกอบไฮโดรคาร์บอนค่ะ จากที่ครูบอกไปเมื่อสักครู่นะคะว่าพลังงานความร้อนที่ได้จากปฏิกิริยาเผาไหม้เชื้อเพลิงนั้น สามารถนำไปใช้ในการหุงต้มอาหารได้แต่ก็ยังมีการมาใช้ในรถยนต์และยานพาหนะอื่นๆรวมถึงใช้ในการผลิต ไฟฟ้าอีกด้วยค่ะ ซึ่งในปัจจุบันนะคะประเทศไทยเราก็จะใช้แก๊สธรรมชาติเป็นแหล่งพลังงานหลักในการผลิต กระแสไฟฟ้าค่ะ จากรูปนะคะก็จะเป็นการให้พลังงานความร้อนที่เกิดจากการเผาไหม้ถ่านหินหรือแก๊สธรรมชาติ นักเรียนก็สามารถสังเกตเห็นได้ตรงที่ ล้อมกรอบสีแดงไว้ตรงนี้นะคะ ซึ่งพลังงานความร้อนที่ได้ตรงนี้ค่ะก็จะนำไปผลิตในน้ำที่ใช้ในการหมุนกังหันในการกำเนิด กระแสไฟฟ้า ได้ค่ะที่เราดูไปแล้วนะคะว่าพลังงานอาจได้มาจากปฏิกิริยาเคมีและนักเรียนรู้ ได้ไหมคะว่าเราสามารถเขียนแสดงปฏิกิริยาเคมีได้ด้วยสมการเคมีค่ะ จากตัวอย่างของปฏิกิริยาการเผาไหม้โพรเพนซึ่งโพรเพนนะคะก็จะเป็นเชื้อเพลิงชนิด หนึ่งที่ใช้อยู่ในแก๊สหุงต้มค่ะ โดยโพรเพนจะทำปฏิกิริยากับแก๊สออกซิเจนได้ผลิตภัณฑ์เป็นแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์และไอน้ำค่ะ เราจะเขียนสูตรเคมีของแก๊สโพรเพนและแก๊สออกซิเจนนะคะซึ่งเป็นสารตั้งต้น ไว้ทางด้านซ้าย ถามด้วยลูกศรค่ะซึ่งแสดงทิศทางการเกิดปฏิกิริยาเคมี และตามด้วยสูตรของ คาร์บอนไดออกไซด์ และไอน้ำนะคะซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ไว้ทางด้านขวา จะต้องทำให้จำนวนอะตอมรวมของแต่ละท่าทางด้านซ้ายและทางด้านขวานะคะเท่ากัน จากตัวอย่างนะคะ ของสมการเคมีนะคะก็จะมีจำนวนคาร์บอนทั้งหมด 3 อะตอม มีไฮโดรเจน 8 อะตอม แล้วก็มีออกซิเจน 1 อะตอมค่ะ นอกจากจำนวนสารตั้งต้นและผลิตภัณฑ์ที่แสดงในสมการเคมีแล้วอาจมีสัญลักษณ์อื่นๆที่ใช้แสดงภาวะหรือป่ะ อะไรต่างๆที่เกี่ยวข้องในการเกิดปฏิกิริยาเคมีด้วยเช่นสถานะของสาร การดูดพลังงาน การคายพลังงาน สำหรับสถานะของสารนะจะเขียนอยู่ในวงเล็บต่อท้ายสูตรเคมีแต่เนื้อ ปฏิกิริยาการเผาไหม้ของโพรเพนนะคะสารชนิดอยู่ในสถานะแก๊สเราจึงเปลี่ยนสถานะ สมการเคมีที่แสดงสถานะของสารได้ดังนี้ค่ะ สถานการณ์อื่นๆของสารจะใช้ สัญลักษณ์ตามที่แสดงในตารางนี้เลยนะคะ โลลิ หมายถึงสารอยู่ในสถานะของแข็ง รอบมาจากริบบิ้น หมายถึงสารที่อยู่ในสถานะของเหลว แก๊สอย่างที่เราไปเมื่อสักครู่นะคะคุณเอคิวหรือเครียดก็คือสารที่มี น้ำในตัวทำละลายนั้นเองค่ะ คราวนี้นะคะเรามาดูสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับการดูดหรือการคายพลังงานของปฏิกิริยาการต่อเลย สำหรับปฏิกิริยาคายพลังงานนะคะจะเขียนตัวเลขหรือข้อความไว้ทางด้านขวา ของสมการเคมีค่ะเช่นสมการนี้ราคาก็จะเป็นสมการของปฏิกิริยาการเผาไหม้โพรเพน เป็นปฏิกิริยาที่คายพลังงาน 20 กิโลเมตรต่อโจนะคะ ที่ขายออกมาได้ดังนี้ค่ะ หรือเอาหลอดจะเขียนคำว่าพลังงานหรือเอนเนอร์จีแทนตัวเลขก็ได้นะคะ ในทำนองเดียวกันนะคะสำหรับปฏิกิริยาหรือพลังงานเราจะเขียนตัวเลขแสดงปริมาณพลังงานที่ใช้ใน กริยาหรือเขียนคำว่าพลังงาน เอนเนอร์จีไว้ทางด้านซ้ายของสมการเคมีค่ะ เล็กสำหรับปฏิกิริยาเคมีที่มีการดูดหรือคายพลังงานในรูปของพลังงานความร้อน เราก็จะเรียกว่าปฏิกิริยาดูดความร้อนหรือปฏิกิริยาคายความร้อนตามลำดับ เอามาดูสัญลักษณ์อื่นๆในสมการเคมีเพิ่มเติมกันเลยดีกว่าค่ะ ในบางปฏิกิริยาเช่นปฏิกิริยาการเผาไหม้จะมีการให้ความร้อนเพื่อให้สารเริ่มทำปกติ กริยา ซึ่งสามารถแสดงด้วยสัญลักษณ์เดลต้าได้ค่ะ หรืออาจจะเขียนคำว่าความร้อน หรือ heat ไว้บนลูกศรนะคะ ซึ่งสัญลักษณ์ที่เขาเขียนไว้บนลูกศรนะคะเราจะใช้เพียงเพื่อบอกเงื่อนไขการเกิดปฏิกิริยาเคมีเท่านั้น ไม่ได้ระบุว่าเป็นปฏิกิริยาดังกล่าวหรือเป็นปฏิกิริยาดูดหรือคายพลังงานค่ะ นอกจากนี้นะคะปฏิกิริยาเคมีที่ใช้ในตัวเร่งปฏิกิริยา หรือปฏิกิริยาที่ใช้แสงก็จะมีการเขียนสัญลักษณ์ไว้บนลูกศรเช่นกันค่ะ เช่น ปฏิกิริยานี้นะคะก็จะมีการใช้โลหะ Platinum เป็นตัวเลขปฏิกิริยา ส่วนปฏิกิริยานี้ก็เป็นปฏิกิริยาที่มีการใช้แสงสำหรับ ใช้ในการเกิดปฏิกิริยานั่นเอง คราวนี้เรามาลองทำแบบฝึกหัดโจทย์ราคาถามว่าจากสมการเคมีต่อไปนี้ ใดเป็นสารตั้งต้นผลิตภัณฑ์และมีข้อมูลอื่นที่เกี่ยวข้องกับปฏิกิริยาเคมีอย่างไร นักเรียนลองหยุดคิด และทำกันได้เลยนะคะ เรามาดูเฉลยกันเลยดีกว่าค่ะตอนนี้ทุกคนคงทำกันเสร็จแล้วใช่ไหมคะ กริยานี้นะเราจะเขียนสูตรเคมีของโลหะโซเดียมและน้ำไว้ทางด้านซ้ายดังนั้นสารตั้งต้น โลหะโซเดียมและน้ำนั้นเองค่ะ ส่วนผลิตภัณฑ์ก็จะเป็นสารละลายโซเดียมไฮดรอกไซด์และแก๊สไฮโดรเจน และสมการนี้ราคาก็จะมีการเขียนพลังงานไว้ทางด้านขวา ดังนั้นปฏิกิริยานี้ก็จะเป็นปฏิกิริยาคายพลังงานค่ะ เรามาดูปฏิกิริยาต่อไปก็เลยดีกว่าค่ะ เหมือนเดิมนะคะลองหยุดคิดและทำเพื่อตัวเองนั่นก่อนค่ะ ตอนนี้ทุกคนคงทำกันเสร็จแล้วใช่ไหมคะแล้วเอามาเฉลยไปพร้อมๆกันเลยนะคะ สำหรับปฏิกิริยานี้สารตั้งต้นก็คือ 1 น้ำค่ะ ส่วนผลิตภัณฑ์ก็จะเป็นไฮโดรเจนและแก๊สออกซิเจนนั้นเอง นอกจากนี้นะคะปฏิกิริยานี้ก็ยังมีการใช้ กรดซัลฟิวริก เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาค่ะ เรามาดูสรุปเนื้อหาเรื่องเรียนที่เรียนวันนี้ก็เลยดีกว่านะคะพลังงานนะคะที่นำมาใช้ประโยชน์ สีประจำวันของเราอาจได้มาจากปฏิกิริยาเคมีหรือปฏิกิริยานิวเคลียร์โดยพลังงานจากปฏิกิริยาเคมีนะคะอาจจะอยู่ในรูป ของพลังงานความร้อน พลังงานแสง หรือพลังงานไฟฟ้าค่ะ แล้วก็สำหรับปฏิกิริยาการเผาไหม้เชื้อเพลิงนะคะก็จะเป็นปฏิกิริยาเคมีที่พบได้บ่อยในชีวิตประจำวัน ซึ่งจะให้พลังงานที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้แตกต่างกัน ปฏิกิริยาเคมีนะคะก็จะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากการจัดเรียงตัวใหม่ของอะตอมของธาตุ โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงชนิดของธาตุนะคะ แล้วก็สำหรับปฏิกิริยานิวเคลียร์นะคะก็จะแตกต่างกันค่ะ ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงภายในนิวเคลียสของธาตุ ซึ่งนำเปลี่ยนแปลงนี้ราคานำไปสู่การเปลี่ยนแปลงชนิดของธาตุและไอโซโทปได้ค่ะ เราสามารถเขียนปฏิกิริยาเคมีแสดงได้ด้วย 2 ประการเคมีนะคะ โดยการเขียนสมการเคมีค่ะเราจะเขียนสูตรเคมีของสารตั้งต้นไว้ทางด้านซ้ายของลูก สอน และเขียนสูตรเคมีของผลิตภัณฑ์นะคะไว้ทางด้านขวาของลูกศร เราจะต้องทำให้จำนวนอะตอมรวมของแต่ละธาตุ ทางด้านซ้ายและด้านขวาเท่ากันค่ะ นอกจากนี้นะคะในสมการเคมีอาจมีสัญลักษณ์อื่นๆ ที่ใช้แสดงภาวะและปัจจัยต่างๆที่เกี่ยวข้องในการเกิดปฏิกิริยาเคมีค่ะ สำหรับคลิปนี้นะคะก็จะต้องขอจบลงเพียงเท่านี้ส่วนคลิปหน้ามันก็จะเป็นเรื่องของเธอ ตอนที่ 2 อย่าลืมติดตามชมกันนะคะ สวัสดีครับ เสียงดนตรี