ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลสตมวาร 100 วัน วันที่ 31 มกราคม 2569 ถึง 1 กุมภาพันธ์ 2569 ค่ะ ขณะนี้ขบวนรถยนต์หลวงเชิญพระบรมศพนะคะเข้าสู่ถนนราชดำเนินพระบรมมหาราชวังค่ะเชื่อว่าประชาชนทุกคนนะคะ คงจะระลึกถึงแล้วก็คุ้นเคยกับภาพการเสด็จพระราชดำเนินไปทุกถิ่นทุรกันดาร ในการช่วยเหลือประชาชน เพื่อบรรเทาทุกข์ และสร้างความผาสุขให้เกิดขึ้น เป็นสิ่งที่อยู่ในหัวใจของพสกนิกรชาวไทยมาโดยตลอดค่ะ นอกจากที่พระองค์จะทรงมีพระวิสัยทัศน์นะคะ ที่มีความก้าวหน้า ทัดเทียมกับการดำเนินงานพัฒนาในระดับประชาคมระหว่างประเทศแล้วนะคะ จะเป็นในด้านสิ่งแวดล้อม การสาธารณสุข การศึกษา และการฝึกอาชีพ พระองค์ยังทรงเป็นแรงบันดาลใจที่สำคัญให้แก่พสกนิกรในภาคส่วนของสังคมค่ะ โดยเฉพาะสตรี นำไปสู่การยกระดับบทบาทและสถานะของสตรีไทยด้วยนะคะ ในด้านเศรษฐกิจและการส่งเสริมอาชีพค่ะ ทรงมีพระราชดำริและพระราโชบายสอดคล้องนะคะ กับพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหาราชบรมนาถบพิตร ในการที่จะทรงยกระดับฐานะความเป็นอยู่ของราษฎรให้ดีขึ้น ทรงริเริ่มโครงการฝึกอบรม ให้ราษฎรนะคะ โดยเฉพาะสตรีชาวนาในท้องที่ชนบท สามารถที่จะทำอาชีพเสริม เช่น หัตถกรรมในครัวเรือน ด้วยการนำเอาวัสดุที่มีอยู่แล้วในท้องถิ่นนั้น มาประดิษฐ์เป็นสิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ค่ะ ในเรื่องของการแพทย์และการสาธารณสุขนั้น พระองค์ก็มักจะพระราชทานพระราชดำริในการจัดหาเงินรายได้บำรุงสภากาชาดไทยเป็นประจำดีทุกปีนะคะ ยังทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในการเสด็จเยี่ยมพสกนิกรในถิ่นทุรกันดาร และทรงหน่วยแพทย์อาสา เพื่อตามเสด็จแล้วก็ให้การรักษาแก่ผู้ด้อยโอกาสในท้องถิ่นห่างไกล รวมถึงในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ชาวเขาในภาคเหนือ และผู้ยากไร้ในภาคอีสาน ส่วนในเรื่องของการศึกษาค่ะ ส่งสนพระราชหฤทัยในด้านการศึกษา ทรงเสริมการศึกษาในระบบโรงเรียน เช่น พระราชทานทุนการศึกษาแก่นักเรียน สร้างโรงเรียน ทรงพระราชทานพระราชทรัพย์อุดหนุนโรงเรียนพระราชทาน อุปกรณ์การเรียน ทรงรับโรงเรียนไว้ในพระบรมราชินูปถัมภ์ เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมโรงเรียน เป็นต้นค่ะ รวมไปถึงเรื่องของทางด้านสิ่งแวดล้อม พระองค์ทรงปฏิบัติเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติด้านป่าไม้และแหล่งน้ำเสมอมานะคะ เช่น ทรงริเริ่มโครงการป่ารักน้ำ ในปีพุทธศักราช 2525 ซึ่งนับเป็นพระราชปณิธานอันแน่วแน่ค่ะ ที่พระองค์ทรงยึดถือเป็นแนวในการปฏิบัติเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะทรัพยากรที่เป็นป่าไม้ แหล่งต้นน้ำ ทรงปฏิบัติพระองค์เป็นตัวอย่างนะคะ ในการให้ความสำคัญการรักษาทรัพยากรธรรมชาติ โดยเฉพาะป่าไม้ค่ะ ยิ่งไปกว่านั้นนะคะ เนื่องจากทรงห่วงใยไปถึงทหาร ตำรวจ ราษฎรอาสาสมัครทั้งหลายนะคะ ที่ต้องประสบเคราะห์ร้ายจากการป้องกันประเทศชาติ พระทรงก็ทรงโครงการพระราชทานพระราชดำริหาทางช่วยเหลือนะคะ มาตลอดเลยค่ะ โดยได้ทรงริเริ่มก่อตั้งมูลนิธิสายใจไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ โดยมีวัตถุประสงค์นะคะ ในการช่วยเหลือทหารตำรวจ พลเรือน ตลอดจนอาสาสมัครทุกทุพพลภาพ หรือเสียชีจากการปฏิบัติ หน้าที่ในการป้องกันประเทศชาตินะคะ โดยให้ความช่วยเหลือทางด้านการเงิน หรือส่งเสริมอาชีพแก่ครอบครัว หรือตัวผู้ประสบเคราะห์ร้ายนั้น เพื่อพวกเขาเหล่านั้นตระหนักว่าแม้ว่าจะพิการหรือเสียชีวิต เขาหรือครอบครัวของเขาก็ไม่ได้ถูกทอดทิ้งค่ะ ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมานะคะ พระองค์ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลด้านการสังคมสงเคราะห์มาตลอดเลยนะคะ พระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปทั่วทุกหนแห่ง ไม่ว่าจะเป็นท้องถิ่นทุรกันดาร ทำให้ตรงนั้นทราบถึงปัญหาทุกข์สุขต่าง ๆ ของราษฎร รวมถึงทราบถึงวิธีการแก้ไข ได้ทรงบำเพ็ญพระราชภารกิจนี้ อย่างกว้างขวางนะคะ ขณะนี้นะคะ ขบวนรถยนต์หลวงเชิญพระบรมศพนะคะ ได้ผ่านบริเวณของลานพลับพลามหาลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ค่ะ ในเวลานี้นะคะ เชื่อว่ามีแต่เสียงสะอื้นไห้นะคะ ดังก้องอยู่ทั่วในหัวใจของปวงชนชาวไทยทั่วทั้งแผ่นดิน สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระราชชนนีพันปีหลวงทรงเป็นมิ่งขวัญ เป็นที่เทิดทูนสักการะของปวงชนชาวไทย นับเป็นพระมหาอันล้นพ้นอันหาที่สุดมิได้ ที่ทรงประกอบพระราชพระราชกรณียกิจนานัปการ ด้วยพระปรีชาและพระวิริยะอุตสาหะมาตลอด แห่งรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช ไม่ว่าจะเป็นโครงการในพระราชดำริ ทั้งด้านศิลปะชีพ ด้านการทรัพยากรธรรมชาติ ด้านการสาธารณสุข ล้วนก่อให้เกิดประโยชน์สุขแก่พสกนิกรทุกหมู่เหล่า ทรงเป็นสมเด็จพระราชินีของราชอาณาจักรไทยที่เป็นความภาคภูมิใจของพสกนิกรชาวไทย และเป็นที่ยอมรับ ชื่นชมในพระปรีชาสามารถ จากนานาอารยประเทศอีกด้วย จึงไม่แปลกใจเลยนะคะ ที่พี่น้องประชาชนชาวไทยทั่วทั้งประเทศนะคะ ถึงได้จงรักภักดีและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ท่านอยู่เสมอนะคะ และเชื่อว่าพระองค์จะอยู่ในหัวใจของปวงชนชาวไทยตลอดไปค่ะ เนื่องจากพระราชกรณียกิจต่าง ๆ ที่พระองค์ได้ประกอบมามาตลอดระยะเวลาที่พระองค์ยังทรงมีพระแข็งแรงนะคะ ทั้งหมดนั้นตรงเปี่ยมล้นไปด้วยพระมหากรุณา ต่ออาประชาราษฎร์อย่างหาที่สุดไม่ได้ อันนี้ก็เพื่อให้ราษฎรทุกคนค่ะ ที่อยู่ใต้ร่มพระบารมีจะได้ร่มเย็นเป็นสุขทั่วหน้ากัน ถือว่าเป็นบุญกุศลของประชาชนชาวไทยทุกคนนะคะ ที่ได้เกิดมาบนผืนแผ่นดินไทย ภายใต้ร่มพระบารมีอย่างแท้จริงค่ะ บรรยากาศอันเงียบสงัดและเศร้าสลดวันนี้จะเป็นสิ่งที่จารึกไว้ ในประวัติศาสตร์ชาติไทย ว่าพระองค์นั้น มีพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อมหาที่สุดไม่ได้ ธรรมสุภาษิตของชาวไทย อย่างที่เรียนให้ท่านผู้ชมได้ทราบนะคะ ว่าในขบวนรถยนต์หลวงเชิญพระบรมศพนั้น ประกอบด้วยรถยนต์ของสมเด็จพระมหาวีรวงศ์นะคะ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม ตามด้วยรถยนต์หลวงเชิญพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และขบวนรถยนต์พระที่นั่งของพระบรมวงศานุวงศ์ค่ะ สำหรับรถยนต์ที่ใช้ในการอัญเชิญพระบรมศพวันนี้นะคะ ก็คือ รถ Volkswagen นะคะ สีเทาคแถบสีฟ้าหมายเลขทะเบียน 1ด0929 ค่ะ เป็นรถโตี 4 รุ่น v6 นะคะแบบฐานล้อยาวเป็นที่รู้จักในชื่อนะคะเนื่องจากเป็นรถพระที่นั่งพระบาทสมเด็จพระบรมชนกพระบรมชนกกาธิเบศรอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร โปรดใช้ในการส่งงานมาเป็นเวลานานค่ะ เป็นรถทรงงานที่แสนเรียบง่าย แต่ว่าสะท้อนวิถีแห่งความพอเพียงค่ะ และที่สำคัญนะคะ เป็นรถพระที่นั่งคันสุดท้ายที่อัญเชิญพระบรมศพของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศรมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร ครั้งเสด็จสวรรนคตจากโรงพยาบาลศิริราช ไปประทับ ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบรมมหาราชวังค่ะ รถคันนี้ไม่มีการตกแต่งเพื่อเพิ่มความหรูหราใด ๆ นะคะ และยังคงสภาพเดิมจากโรงงาน ภายในรถมีเพียงโต๊ะเล็ก ๆ ค่ะ ที่ติดตั้งไว้สำหรับทรงงาน และระบบเครื่องเสียงเดิมที่ติดมาจากโรงงานค่ะ ตลอดเส้นทางนะคะ เราจะได้เห็นพี่น้องประชาแต่งกายไว้ทุกข์ พร้อมถือพระบรมฉายาลักษณ์แสดงความจงรักภักดี และมาเฝ้าทูลละอองทุลีพระบาทที่พระบาทส่งเสด็จเป็นครั้งสุดท้ายค่ะขณะนี้นะคะ ขบวนรถยนต์หลวงเชิญพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวงนะคะ ได้ถืออย่างพระบรมมหาราชวังแล้วนะคะ โดยเข้าทางประตูวิเศษไชยศรีค่ะ และจากนั้นก็จะเข้าสู่ประตูพิมานไชยศรีนะคะ รถยรต์เชิญพระบรมศพนะคะ เข้าสู่ประตูพิมานไชยศรีค่ะ หลังจากที่ขบวนรถเชิญพระบรมศพถึงยังพระบรมมหาราชวังแล้วนะคะ รถเชิญพระบรมศพจะเทียบที่ด้านซ้ายประตูพรมโสภา คณะแพทย์และพยาบาลจะเชิญพระท่านพยาบาลพระบรมศพ ลงจากรถยนต์หลวงเชิญพระบรมศพ ขึ้นอย่างพระที่นั่งพิมานรัตยา และเมื่อเชิญพระบรมศพขึ้นสูงพระที่นั่งพิมาน รัตยา ถึงที่พระท่านทรงพระบรมศพแล้ว คณะแพทย์และพยาบาลค่ะ จะเชิญพระบรมศพขึ้นบรรทมพระแท่น เพื่อเตรียมการสรงน้ำพระบรมศพ ในช่วงเวลาประมาณ 17.00 น. นะคะ และหลังจากนั้นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินี จะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงบำเพ็ญพระราชกุศล ในการพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมพระบรมศพ ซึ่งโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย ก็จะได้นำภาพเหตุการณ์ประวัติศาสตร์นี้ มาให้ท่านผู้ชมได้ติดตามชมในช่วงต่อไปค่ะ ค่ะ สำหรับในช่วงนี้นะคะ โทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทยมีสารคดีสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง มาให้ทุกท่านได้ติดตามชมกันก่อนค่ะ ขอเชิญรับชมค่ะ ฉันรักการเป็นแม่มากที่สุด พระราชดำรัสตอนหนึ่งของสมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนาถ เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินเยือนสหรัฐอเมริกาและยุโรป โดยได้พระราชทานตอบข้อซักถามแก่หนังสือพิมพ์ฉบับที่ขอพระราชทานสัมภาษณ์ว่าส่งโปรดอะไรมากที่สุด สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแล้ว พระราชภาระที่สำคัญอีกประการหนึ่ง ในฐานะสมเด็จแม่ของพระราชโอรสและพระราชธิดาทั้ง 4 พระองค์นั้น สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงใส่พระราชหฤทัยในการเลี้ยงดูด้วยพระองค์เองอย่างใกล้ชิด โดยทรงอบรมดูแลตั้งแต่ด้านการศึกษาสุขภาพอนามัย กิริยามารยาท และการรู้จักหน้าที่ของตนเอง ด้วยพระอุปนิสัยที่โปรดการอ่าน สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ก็ทรงถ่ายทอดสดพระราชโอรสและพระราชธิดาด้วยวิธีการต่าง ๆ อาทิ ทรงอ่านหนังสือ ทรงเล่านิทานพระราชทาน และยังโปรดการเป็นครูด้วย พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตน์ราชสุดาสยามบรมราชกุมารีสุมาลี เรื่อง สมเด็จแม่กับการศึกษา ที่ทรงพระราชทานไว้ใจความตอนหนึ่งว่าว่า เป็นที่รู้กันว่าสมเด็จแม่ผลการเป็นครูมาตั้งแต่ทรงพระเยาว์ หรือเล่นเป็นครูนักเรียน เรียกเด็ก ๆ  ในบ้านมาสอนหนังสือ ตั้งแต่ข้าพเจ้าเล็ก ๆ ก็ได้เป็นนักเรียนของท่านเหมือนกัน คราวนี้เป็นจริง ๆ ไม่ใช่เล่นอีกต่อไปแล้ว ที่เรียนอยู่ก็มีหลายวิชา เท่าที่นึกออกก็จะยกตัวอย่างได้มี ดังต่อไปนี้ ภาษาอังกฤษเพื่อน ๆ และครูคงจะจำได้ดีว่าข้าพพระเจ้าเป็นคนที่เรียนภาษาอังกฤษแย่มากตั้งแต่เด็ก ๆ ไม่ตั้งใจเรียน และหลบเลี่ยงบ่อย ๆ เมื่อถูกจับได้และโดนฟ้อง ก็ไม่ได้โดนปลิว แต่ก็ต้องเรียนพิเศษเพิ่มเติม ที่สำคัญที่สุด คือ ทรงสอนเองให้อ่าน หนังสือและจดศัพท์ที่ไม่ทราบลงในสมุด ตอนหลังคือเมื่อประมาณ พ.ศ. 2507 พระราชทานสมุดให้จด บางทีก็ทรงพระราชทานด้วย นอกจากนี้สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ยังทรงสอนให้พับกระดาษ เขียนรูป และทำการฝีมือต่าง ๆ และทรงซื้อพระราชทาน ทั้งวรรณคดี ภาษาอังกฤษ ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม พุทธศาสนา โดยส่งให้เด็กอ่านออกเขียนได้แล้ว ยังทรงสร้างความรู้ทางพุทธศาสนา จริยธรรม สุขภาพอนามัย และความรักชาติรักแผ่นดินเกิด นับได้ว่าเป็นแบบอย่างที่ดีของครู เพราะนอกจากจะส่งเสริมวิชาการแล้วยังส่งอบรมให้เป็นคนดีด้วย นอกจากจะส่งเป็นสมเด็จแม่ของพระราชโอรสและพระราชธิดาทั้ง 4 พระองค์แล้วนั้น สมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนาถ ทรงได้รับการขนานพระนาม ว่าสมเด็จแม่ของปวงชนชาวไทย ด้วยนามพระราชหฤทัยที่ทรงปฏิบัติ พระราชกรณียกิจนานัปการเพื่อพัฒนาสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของราษฎร โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไปทอดพระเนตรและทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะในท้องถิ่นทุรกันดารห่างไกลความเจริญ สมเด็จพระนางเจ้า พระราชินีนาถ จะส่งซักถามถึงสภาพชีวิตความเป็นอยู่และการประกอบอาชีพ และจะส่งหาวิธีการ ตลอดจนแนวทางต่าง ๆ ที่ทำให้ราษฎรมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ทั้งด้านสุขภาพพลานามัย ด้านการศึกษา ด้านอาชีพ โดยไม่ทรงเลือกว่าราษฎรเรานั้นจะเป็นใคร นอกจากนี้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกันสนองพระราชดำริดำเนินโครงการต่าง ๆ ส่งผลให้ราษฎรมีอาชีพที่มั่นคง มีรายได้เลี้ยงตนเองและครอบครัว ตลอดจนมีคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน อาทิ โครงการหัตกรรมกิจกรรมเพื่อช่วยเหลือราษฎรโครงการศิลปาชีพ โครงการราษฎรอาสารักษาหมู่บ้าน โครงการฟาร์มตัวอย่าง และโครงการป่ารักน้ำ ซึ่งนับได้ว่าราษฎรในแทบทุกพื้นที่ทั่วประเทศได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากการเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมนับครั้งไม่ถ้วน ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ นับตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2519 คณะรัฐมนตรีจึงมีมติให้วันที่ 12 สิงหาคมของทุกปี ซึ่งตรงกับวันเฉลิมพระชนพรรษาของสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถเป็นวันแม่แห่งชาติที่ทรงเป็นต้นแบบแม่ของแผ่นดิน สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเยี่ยมราษฎรครั้งแรก เมื่อปี 2498 โดยเริ่มที่จังหวัดต่าง ๆ ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประทับรถไฟพระที่นั่งจากสถานีจิตรลดา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จังหวัดนครราชสีมา ขอนแก่น ชัยภูมิ อุดรธานี หนองคาย ร้อยเอ็ด ศรีสะเกษ สุรินทร์ และสกลนคร ระหว่างเส้นทางได้ทรงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ขบวนรถไฟพระที่นั่งจอดยังสถานีต่าง ๆ เพื่อทรงเยี่ยมราษฎรจำนวนมากที่ไปเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทรับเสด็จ นับจากนั้นมา ได้โดยเคียงคู่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจทั่วทุกหนทุกแห่ง ของประเทศในถิ่นทุรกันดาร ผ่านตาเขายากลำบาก บางครั้งต้องส่งให้ดำเนินไปตามป่าเขาและลำห้วยหลายครั้งที่พระบาทบวมและเจ็บ แต่ก็ไม่ทรงย่อท้อ เพื่อพระราชปณิธานอันแรงกล้าที่จะไปเยี่ยมเป็นขวัญกำลังแก่ราษฎรถึงบ้าน เพื่อหาแนวทางช่วยเหลือราษฎรที่ยากไร้ด้อยโอกาสได้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี มีอาชีพ มีรายได้เลี้ยงครอบครัวอย่างยั่งยืน มั่นคง ในขณะที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงงาน แก้ไขปัญหาด้านอาชีพการเกษตรของราษฎร สมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนาถจะทรงให้ความสนพระราชหฤทัยเกี่ยวกับอาชีพเสริมที่เป็นงานหัตถกรรมพื้นบ้าน โดยเฉพาะการทอผ้าไหม ที่ทรงส่งเสริมการใช้วัสดุศิลปาชีพแผนกต่าง ๆ มากผ้าไหม ผ้าทอ ปักผ้าจักสานย่านลิเภา รวมทั้งงานศิลปะชั้นสูง เช่น เครื่องถมเงินถมทอง ซึ่งงามวิจิตรงดงาม ล้ำค่า สะท้อนให้เห็นถึงเอกลักษณ์ไทย สามารถสร้างอาชีพและรายได้ให้แก่สมาชิกชารวมแล้วจะเป็นชาวไร่ชาวนาการ โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้า อยู่หัวไปทรงเยือนประเทศต่าง ๆ เพื่อกระชับสัมพันธไมตรีอันดีต่อกัน งานศิลปะศิลปวัฒนธรรมไปเผยแพร่ให้นานาชาติได้รู้จักว่าไทยโดดเด่นงดงามไม่แพ้ชาติใด ทั้งวัฒนธรรมการแต่งกายและขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดีงาม ตลอดจนมีพื้นแผ่นดินทองที่อุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพย์ในดิน สินในน้ำ ที่พร้อมจะเป็นแหล่งผลิตอาหารหล่อเลี้ยงชีวิตประชากรโลกได้อย่างพอเพียง ด้วยพระราชกรณียกิจนานับประการที่ทรงบำเพ็ญตลอดเวลาที่อยู่เคียงข้างพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในฐานะแม่ของแผ่นดินมากกว่า 60 ปี ล้วนแล้วแต่เกื้อหนุนพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวให้เจริญก้าวหน้า เคยเสด็จไป ทุกพื้นที่ที่เสด็จราชดำเนิน จะพลิกฟื้นจากความแห้งแล้งกลายเป็นชุ่มชื้น และเขียวชอุ่มก็ได้ผลผลิตการเกษตร ประชาชนมีชีวิตความเป็นอยู่ดีขึ้น มีอาชีพและรายได้มั่นคงยั่งยืน ถึงมีสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนมีการศึกษาอย่างทั่วถึง สร้างความเจริญรุ่งเรืองเป็นปึกแผ่นแก่ชาติบ้านเมือง จนเป็นที่ประจักษ์ว่าทรงเป็นคู่บุญและทรงเป็นแม่ของแผ่นดินอย่างแท้จริง  ข้าพเจ้ามีความภาคภูมิใจที่จะต้องกล่าวว่าในการตามเสด็จ 15 ประเทศในครั้งนั้น นอกจากที่ไม่ตรงเวลาที่เมืองมาดริด มีเหตุสุดวิสัย พวกเราไม่เคยเสียชื่อในการล่าช้าเลย เพราะเราตรงเวลาตามหมายกำหนดการอยู่เสมอ การตรงเวลาเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการเยือนต่างประเทศทางราชการ ในหนึ่งในข้อคิดที่ผู้อ่านจะได้จากพระราชนิพนธ์เรื่องความทรงจำในการตามเสด็จต่างประเทศทางราชการ ในสมเด็จพระนางเจ้าพระเจ้า บรมราชินีนาถ โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลต่างประเทศพุทธศักราช 2503 ถึง 2540 พระราชดำเนินไปทรงพักผ่อนสำราญพระราชอิริยาบถมาก ด้วยแต่ละประเทศได้เตรียมการต้อนรับอย่างสมพระเกียรติ อันเป็นที่มาของพระราชนิพนธ์ที่แสดงให้เห็นถึงพระปรีชาสามารถในการใช้ภาษาที่ง่ายในการถ่ายทอดประสบการณ์ในแต่ละประเทศผู้อ่านได้อย่างสนุกสนาน สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ยังทรงช่วยตอบคำถามแก่บุคคลสำคัญ แทนพระบาทสมเด็จพระเจ้าในเรื่องต่าง ๆ อาทิ ข้าพเจ้าจึงบอกคนไทยทั้งมวล ยังระลึกถึงพระพระมหากรุณาธิคุณญี่ปุของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสมอช่วยให้เราอยู่ได้ทั้งกายและใจ รวมทั้งมีพระราชปฏิสันถารกับผู้มีชื่อเสียงในวงการฮอลลีวูดว่าการเสด็จทอดพระเนตรหนังไทยจะทำให้ผู้สร้างหนังไทยมีกำลังใจปรับปรุงให้ดีขึ้นได้เรื่อย ๆ สนับสนุนอุตสาหกรรมการสร้างภาพยนตร์ ชาวฮอลวูดได้ฟังก็ชอบใจ เพราะเห็นใจพวกมีอาชีพเดียวกัน ราชดำเนินไปทุกประเทศ สมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนาถ มีความประมุขของแต่ละประเทศที่ทำให้ทรงทราบว่าหลาย ๆ ประเทศต่างมีความปรารถนาดีต่อประเทศไทย โดยพระมหากษัตริย์และราชีนีของประเทศนั้น ๆ ต่างแสดงความสนิทสนมถวายเกียรติและเป็นกันเองต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินี พระบรมราชินีนาถ อาทิ การเสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศเบลเยี่ยม ราชนิพนธ์ว่าทุกครั้งที่พระเจ้าอยู่หัวและข้าพเจ้าไปยุโรป ไม่ว่าจะอยู่ประเทศไหนก็ตาม มักโทรศัพท์หมายถึงพระเจ้าอยู่หัวข้าพเจ้าไปเยี่ยมท่าน เมื่อพระเจ้าอยู่หัวทรงตกลงท่านก็ทรงส่งเรือบินพระที่นั่งของท่านพร้อมทั้งราชองครักษ์มารับเสด็จฉันพี่น้อง ในการโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวนั้น สมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนาถ ทรงมีความสำคัญในการทำให้นานาชาติได้รู้จักประเทศไทยมากยิ่งขึ้น ได้ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจอย่างเข้มแข็ง แม้จะเป็นพระราชีนีที่ทรงอายุน้อยที่สุดในโลกในขณะนั้น เข้าสวนอยู่ตลอดและทรงพระสิริโฉมเป็นที่ประทับใจแก่ทุกประเทศเป็นอย่างนี้ สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถมีพระราชนิยมเรื่องการใช้ผ้าไทย และฉลองพระองค์แบบไทย ตั้งแต่เป็นหม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร พระองค์แบบไทยศรีราชา รพ. ฉลอง ปากไหมทอง ภูษายกทอง ในงานพระราชพิธีราชาภิเษกสมรส และทรงพระภูษาทอง และทรงสภา พในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในช่วงปีพุทธศักราช 2503 สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไปทรงเจริญสัมพันธไมตรีกับนานาประเทศ ทรงเตรียมชุดฉลองพระองค์ทั้งชุดสากลและชุดไทย มีพระราชดําริใช้ผ้าไหม ผ้าไทยและผ้ายก ในการสร้างสรรค์ฉลองพระองค์ คือ แสดงถึงความเป็นไทย พร้อมทั้งได้เกิดพระราชดำริว่าประเทศไทยยังไม่มีชุดประจำชาติ สำหรับสตรี อย่างเช่น ชุดกิโมโนของชาวญี่ปุ่น ชุดส่าหรีของชาวอินเดีย จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้นางสนองพระโอษฐ์ช่างตัดเสื้อและผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ค้นคว้าเรื่องการแต่งกายของไทย ตั้งแต่สมัยสุโขทัยถึงสมัยรัตนโกสินทร์ เพื่อทรงเลือกแบบมาเป็นฉลองพระองค์ ในโอกาสเสด็จพระราชดำเนินเยือนทวีปยุโรป สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงได้รับยกย่องพระเกียรติจากผู้เชี่ยวชาญการออกแบบเครื่องแต่งกายสตรี ทั้งชาติฝรั่งเศสและอิตาลีว่าทรงเป็นสตรีที่ทรงแต่งกายยอดเยี่ยมที่สุดในรอบปี ประเทศเยอรมนีพระฉายาลักษณ์ในฉลองพระฉลองพระองค์ชุดไทยไปเป็นปก ทำให้ชุดไทยเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก อีกพุทธศักราช 2507 สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ มีพระราชวินิจฉัยเลือกแบบชุดไทย 8 ชุด และพระราชทานชื่อชุดไทยแต่ละชุด จากที่พระตำหนักและพระที่นั่งต่าง ๆ ประกอบด้วยไทยเรือนต้น ไทยจิรดา ไทยอมริน ไทยพิมาน ไทยจักรี ให้ดูสิไทยจักรพรรดิและไทยศิวาลัยเรียกว่าชุดไทยพระราชนิยมได้พระราชทานให้สตรีไทยสวมใส่เป็นชุดประจำชาติแสดงถึงวัฒนธรรมการแต่งกาย อันการเป็นไทยอย่างชัดเจน อีกทั้งเป็นการส่งเสริมศิลปะหัตถกรรมการทอผ้าไทย ซึ่งใช้ตัดหญ้าไทย ช่วยกระจายรายได้สู่ราษฎรทางหนึ่ง เจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงฉลองพระใช้องค์ชุดไทยพระราชนิยมในการเสด็จพระราชดำเนินไปยังสถานที่ต่าง ๆ และงานพระราชพิธี เป็นแบบอย่างในการส่งเสริมให้คนไทยนิยมการแต่งกายด้วยชุดไทย โดยพระบรมวงศานุวงศ์ ข้าราชบริพาร ประชาชนที่ตามเสด็จ ต่างนิยมใช้ชุดไทยพระราชนิยมต่าง ๆ กันอย่างแพร่หลายทั้งในประเทศ และต่างประเทศ ปัจจุบันสตรีไทยสวมใส่ชุดไทยพระราชนิยม เรียกความสง่างามอย่างไทย ในงานราชพิธีงานพิธีสำคัญงานประเพณีไทย รวมถึงงานมงคลสมสมรส ส่วนชุดไทยของบุรุษได้พระราชทานแบบเสื้อตามแบบฉลองพระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ทรงใช้ในบางโอกาสและรู้จักกันต่อมาว่าชุดพระราชทาน เจ้าพระบรมเจ้าฯ พระราชินีนาถทรง พระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ไปจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ รัษฎากรพิพัฒน์ พระบรมมหาราชวัง พระราชทานพระราชานุญาตให้จัดแสดงฉลองพระองค์ชุดไทยพระราชนิยม เพื่อเป็นต้นแบบชุดประจำชาติของสตรีไทย อันจะสร้างแรงบันดาลใจแก่นักออกแบบเสื้อผ้าและผู้สนใจได้คิดประดิษฐ์ชุดไทยประยุกต์ที่มีรูปแบบแตกต่างอย่างสวยงาม ตลอดจนเป็นแหล่งความรู้เกี่ยวกับผ้าไทย และประวัติศาสตร์การแต่งกายของคนไทย ขาดทุนฉันคือกำไรของแผ่นดิน พระราชดำรัสอันทรงคุณค่านี้ได้เป็นที่ประจักษ์ชัด พระราชกรณียกิจถึงความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าน้อยใหญ่ทั่วประเทศ ซึ่งก็รวมถึงอุทยานเฉลิมพระเกียรติไทยประจัน จังหวัดราชบุรี ในวันที่ 11 กรกฎาคม พุทธศักราช 2539 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรบ้านไทยประจันตำบลยางหัก อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี พระราชภารกิจในวันนั้นทรงถ่ายทอดความรู้ความเข้าใจในเรื่องคุณค่าของป่าไม้แก่ราษฎรในพื้นที่ ซึ่งประกอบไปด้วยราษฎรคนไทยและราษฎรเชื้อสายกะเหรี่ยง เพื่อให้ทุกคนได้เห็นถึงคุณค่าของป่า เปลี่ยนจากพูดทำลายมาเป็นผู้พิทักษ์ในเวลาเดียว ทุ่งสงเติมเต็มน้ำ พระทัยลงสู่หัวใจราษฎร ส่งเสริมงานศิลป์สร้างอาชีพสร้างชีวิต ส่งผลให้พื้นป่ากลับคืน และป่ายังเป็นแหล่งวัตถุดิบให้กับราษฎรของพระองค์ ได้ทำงานจักรสารต่าง ๆ เป็นอาชีพเสริมรายได้ดีครอบครัวเนื้อหาอื่นใดปลูกต้นไม้ลงในใจของราษฎร ผลิดอกออกผล เป็นกำไรของแผ่นดินไปสู่ผืนป่าอีกหลายแห่งจากหลายภูมิภาค ที่แม่ของแผ่นดินได้พระราชทานแนวพระราชดำริราษฎร เป็นคนสำคัญของการอนุรักษ์ผืนป่าของตนเอง อย่างเช่น โครงการป่ารักน้ำ โครงการบ้านเล็กในป่าใหญ่ที่ได้ปรากฏผลสำเร็จแล้วอย่างชัดเจน และป่าซึ่งเปรียบเสมือนบ้านได้รับการฟื้นฟูแล้ว พืชพันธุ์ธัญญาหาร คือ ปัจจัยสำคัญที่แม่ของแผ่นดินทรงส่งเสริมและมุ่งพัฒนา อุดรของพระองค์ร้านอาหารอันอุดมสม อุดมสมบูรณ์ คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น การคิดโครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูงในพื้นที่ภาคเหนือ ตลอดจนโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริ กระจายไปตามภูมิภาคต่าง ๆ เพื่อให้ราษฎรได้เรียนรู้การปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ ตลอดเป็นแหล่งสร้างงานสร้างรายได้และเป็นแหล่งอาหารของชุมชน นอกจากนี้ น้ำพระทัยแม่ของแผ่นดินจะรวมมาถึงการฟื้นฟูสภาพทะเลไทย โดยโครงการฟื้นฟูทรัพยากรชายฝั่งทะเล อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดปัตตานีและนราธิวาส เพื่อเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์ทะเล จนสำเร็จผลเป็นอย่างดี จากยอดดอยสู่ท้องทะเลไทยด้วยโครงการตามพระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์บรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง นำมาซึ่งการแก้ไขปัญหาให้กับราษฎรทั่วทั้งแผ่นดินไทย จนก่อให้เกิดเสียงแห่งความสุข ที่แทรกสองด้วยดวงใจความจงรักภักดีและสำนึกในพระ พระมหากรุณาธิคุณที่พระองค์ไม่เคยส่งทอดทิ้งประชาชน ในฐานะแม่ของแผ่นดิน ทรงเป็นพระคู่บุญบารมีทรงงานเขียนคู่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร สนับสนุนพระราชกรณียกิจเพื่อช่วยเหลือราษฎรให้พ้นจากความทุกข์ยาก นำความร่มเย็นเป็นสุขมาสู่ปวงประชา เห็นแผ่นดินที่ว่าขาดทุนของฉัน คือ กำไรของแผ่นดิน เมื่อปีก่อน ๆ นั้นทางเราก็รับมาเลี้ยงอย่างดี หมูและเป็ดขยายพันธุ์ได้มาก ทำรายได้ให้แก่สมาชิกในโครงการฟาร์มตัวอย่างเป็นที่น่าพอใจ ปีนี้หมูจินหัวได้กลายเป็นหมูแดดเดียว หมูตุ๋น ไส้กรอก แฮม และข้าวขาหมู ส่วนเป็ดอีเหลียงกลายเป็นลาบเป็ด เป็ดพะโล้ เป็ดย่าง และเป็ดรมควัน เป็นต้น วันที่ 11 สิงหาคม พุทธศักราช 2548 ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา วันนั้นสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวงได้พระราชทานกระแสพระราชดำรัสที่ทำให้ประชาชนชาวไทยได้มีโอกาสรับรู้ถึงเรื่องราวความสัมฤทธิ์ผลของฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริ ที่สำคัญได้ตามมาพระราชดำรัสอันทรงคุณค่ายิ่งแห่งแผ่นดิน ขาดทุนของฉัน คือ กำไรของแผ่นดิน ย้อนกลับไปเมื่อปีพุทธศักราช 2548 ตำบลดอยแก้ว อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้พระราชทานพระราชทรัพย์สร้างฟาร์มตัวอย่างขึ้นผู้ช่วยเหลือผู้ว่างงานแล้วก็เลิกยาเสพติดที่มาขอพระราชทานความช่วยเหลือให้มีงานทำ จึงนับเป็นจุดเริ่มต้น ของโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริ โดยมีเป้าหมายสำคัญ คือ แก้ปัญหาความยากจนของราษฎร แก้ปัญหาการขาดความรู้ในการประกอบอาชีพ โดยให้ปลูกพืชหลากชนิด และเลี้ยงสัตว์เป็นแหล่งอาหาร เพื่อการดำรงอย่างมีคุณภาพไปทุกครั้งที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมและทอดพระเนตรโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริ ในแต่ละพื้นที่ พระองค์ก็เน้น้รกรมขนส่งเน้นเรื่องการจ้างแรงงานให้ราษฎรที่ยากจน เข้ามาทำงานมากๆไม่ได้ส่งคำนึงถึง เรื่องกำไรขาดทุน ส่งให้คำนึงถึงประโยชน์ หรือกำไรทางสังคมที่จะเกิดขึ้นตามมาอย่างต่อเนื่องในอนาคต ยิ่งกว่านั้นในช่วงที่ฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริเริ่มเปิดดำเนินการ แม่ของแผ่นดินยังมีรับสั่งถามคณะทำงานฟาร์มตัวอย่างว่าที่สาวนี่ จ้างคนยไว้กี่คนและด้วยความที่เกรงว่าจะขาดทุนคณะทำงาน กราบบังคมทูลแปลว่าทั้งหมด 30 คน พระแได้อย่างไรฟาร์มของพระราชินี มีคนมาขอทำงานเป็นร้อย เราช่วยได้แค่ 30 คน พนักงานฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริจำได้กราบบังคมทูลตอบอีกว่า ถ้าต้องจ้างขนคนเป็นร้อยก็จะขาดทุนเมื่อสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงรับทราบดังนั้นแล้ว ทรงรับสั่งทันทีว่าอย่ามาพูดเรื่องกำไรขาดทุนกับฉัน ฉันต้องการให้ชาวบ้านที่ยากเดือดร้อนมีงานทำ เมื่อเขามีงานทำมีรายได้ เขาสามารถมีรายได้ ไปเลี้ครอบครัวเขาไม่เป็นโจร ไม่เป็นขโมย ไม่ติดยาเสพติด นั่นคือกำไรของแผ่นดิน ในขณะโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริบ้านแม่ตุงติง อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ ด้วยการเสด็จลงเป็นองค์นำในการดูแลรักษาป่า สภาพป่ารอบโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริ บ้านแม่ตุงติง ก็ได้รับการฟื้นฟูอนุรักษ์ไว้เป็นอย่างดี บ้านแห่งศรัทธา บารมีของพิทักษ์ป่าเพื่อรักษาชีวิต จากพระหัตถ์แม่ของแผ่นดิน จากวันนั้นจนถึงวันนี้พระราชดำรัสแห่งแผ่นดิน ขาดทุนของฉันคือกำไรของแผ่นดิน พระราชดำรัสสั้น ๆ ง่าย ๆ แต่มีความหมายที่กินใจยิ่งนัก เพราะนั่นคือ น้ำพระราชไทยที่ใสสะอาดบริสุทธิ์ ช่วยเหลือราษฎร เราจะรับความทุกข์ยากเดือดร้อน และผลกำไรแห่งแผ่นดิน จะตามมา คือ มีคนเข้าไปเที่ยวต่อไป จะเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรในปัจจุบันโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันหลวง ในทุกภูมิภาคของประเทศ ได้กลายมาเป็นต้นแบบคลังอาหารที่ยั่งยืนและการท่องเที่ยวเชิงเกษตรอย่างสมบูรณ์ เป็นดังอย่างพระราชประสงค์ ขาดทุนของฉัน คือ กำไรของแผ่นดิน ข้าพเจ้าได้จัดนิทรรศการศิลป์แผ่นดินครั้งที่ 5 ขึ้น ที่พระที่นั่งอนันตสมาคม ในโอกาสที่ฉลอง ทรงครองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี และเจริญพระชนมายุ 80 พรรษา ข้าพเจ้าเองไปดูเป็นครั้งแรกตกตะลึง คือ ไม่เคยคิด ไม่เคยคิดว่าเด็กศิลปชีพของข้าพเจ้าที่ข้าพเจ้าเลือกมาเอง เลือกมานี้ จัดหมู่บ้านที่... จากครอบครัวที่ยากจนที่สุด หรือว่าเห็นเขามีลูกเยอะ แล้วก็ยากจน ก็อยากที่จะแบ่งเบาภาระ ตอนนั้นก็ยังไม่ได้ถึงเดี๋ยวนี้ ก็แค่ว่าให้เขามาทอผ้า ผู้ชายก็หันมาแกะสลัก หัดมาเขียนรูปอะไรต่าง ๆ อย่างนี้ แล้วก็ให้เงินประจำวันให้เงินเขาตลอดไป ปรากฏว่าพอใจแล้วเขามุมานะที่จะทำประโยชน์ให้กับบ้านเมือง ข้าพเจ้าเองไม่คิดเลยว่าคนไทยของเรานี่ ซึ่งจบ ป.4 บางคนก็จบไมจบไม่ถึงป. 4 จะออกมาเป็นศิลปินโลก ได้เพราะปากเลย ทางระดับโลกเลย โอ พระราชดำรัสในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เป็นที่ประจักษ์ชัดในหัวใจปวงชลชาวไทย สะท้อนถึงพระราชปณิธานแห่งแผ่นดินขาดทุนของฉันคือกำไรของแผ่นดิน ที่จะทำให้ราษฎรของพระองค์พ้นจากความยากจน ด้วยการพระราชทานอาชีพ เพื่อเป็นรายได้เสริมแก่ราษฎรในชนบท ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา บนเส้นทางการพัฒนางานของแผ่นดิน ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้ทรงที่พระองคทุ่มเทกำลังพระวรกายพระราชหฤทัยราชทรัพย์ส่วนพระองค์จำนวนมาก ต่อเนื่องยาวนานมากกว่า 40 ปีของการฟื้นฟูและส่งเสริมงานศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน ในทุกท้องถิ่นไทยทั่วประเทศ และที่เห็นอยู่นีเ คือ ผ้าไหมมัดหมี่ แพรวา และผ้าไหมอีกหลายชนิด ศิลปะการทอผ้าของชาวอีสาน ที่ไปด้วยลวดหลากหลายงดงามศิลปะ ดั้งเดิมของชาวจังหวัดนครศรีธรรมราช รวมทั้งเครื่องจักสานย่านลิเภา เป็นงานประดิษฐ์ที่ล้ำค่าจากภาคใต้ เครื่องเงินและผ้าปักลวดลายสวยงามของราษฎรชาวไทยภูเขาเผ่าต่าง ๆ เกิดจากฝีมือชาวไทยภูเขา ผู้ละทิ้งอาชีพปลูกฝิ่นและหันมาสร้างรายได้เสริมจากงานศิลปาชีพ และนับจากนี้ต่อไปในเบื้องหน้า ศิปล์ของแผ่นดินไทย ก็จะได้รับการสื่อสารอย่างมั่นคง พระราชดำริเรื่องการอนุรักษ์มรดกล้ำค่า งานศิลป์แผ่นดิน และแล้วเวลาอันเป็นบันทึกแห่งประวัติศาสตร์ขึ้น เมื่อสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิตกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดนิทรรศการแสดงผลงานโรงฝึกศิลปาชีพสวนจิตรลดาศิลป์แผ่นดินครั้งที่ 5 ผลงานชิ้นสำคัญนับร้อยชิ้นที่สร้างขึ้นอย่างประณีต อันเป็นฝีมือของลูกหลานชาวนาชาวไร่ไทย ด้วยหัวใจที่เปี่ยมด้วยความจงรักภักดี และสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระผู้สร้างชีวิตใหม่ให้กับงานศิลปไทย และชีวิตใหม่ให้กับราษฎรผู้ยากไร้ได้ลุกขึ้นยืนหยัดด้วยลำแข้งของตนเองอย่างมีศักดิ์ศรี ตลอดช่วงเวลาแห่งความสุขช่วงเวลาที่สมเด็จพระนางเจ้า สิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ช่วยส่งประจักษ์ชัด ถึงความมุ่งมั่นการร่วมกันสานต่องานหัตถกรรมอันล้ำค่าของแต่ละภูมิภาคไทยของเหล่าสมาชิกศิลปาชีพ สถาบันสิริกิติ์ มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีพระบรมราชชนนีพันปีหลวง แล้ววันนี้งานศิลปะแผ่นดินก็ได้ล้วนเกิดขึ้นในจิตวิญญาณของความเป็นช่างศิลปไทย ที่สุดของงานฝีมือของแผ่นดิน สิ่งเหล่านี้ไม่เพียงเป็นงานศิลปอันเท่านั้นแต่นี่คือเอกลักษณ์ที่บ่งบอกความเป็นสินของแผ่นไทย ที่สำคัญอื่นใด การดำเนินงานของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ผ่านมาได้บ่งบอกชัดว่าพระราชดำรัสอันลึกซึ้งที่ส่งประสาน 2 ประโยชน์ของานศิลป์ ได้ช่วยชุบชีวิตของผู้ยากไร้ และสร้างอนาคตที่สดใส แก่งานศิลป์ของชาติ ได้ปรากฏเห็นแล้ว อย่างชัดเจนสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถทรงดำรงตำแหน่งสภานายิกาสภากาชาดไทย สืบต่อจากสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี เพื่อประโยชน์และความผาสุกของปวงชนชาวไทยทรงทำนุบำรุงการของสภากาชาดไทยมีอย่างต่อเนื่องโดยได้พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์กิจกรรมของสภากาชาด และทรงสนับสนุนให้ผู้มีจิตศรัทธา ร่วมบริจาคสมทบทุนสภากาชาด เพื่อสงเคราะห์ช่วยเหลือผู้ยากไร้ เจ็บไข้ได้ป่วย ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม พระราชทานเข็มกาชาดเป็นบำเหน็จความชอบ แก่ผู้ทำคุณประโยชน์แก่สภากาชาดไทย ผู้บริจาคอวัยวะ และผู้บริจาคโลหิต เป็นผลที่การดำเนินงานของสภากาชาดเป็นไปอย่างกว้างขวาง สนองต่อประชาชนปกติ ช่วยเหลือประชาชนเจ็บไข้ได้ป่วย ทรงรับผู้ป่วยที่มีฐานะยากจน ไว้ในพระบรมราชานุเคราะห์ และเมื่อเสด็จพระราในพื้นที่ชนบทห่างไกลและท้องถิ่นทุรกันดารของประชาชน การประกอบอาชีพสภาพปัญหาความเดือดร้อนต่าง ๆ อยากได้ดำริเพื่อขจัดปัญหาความยากจน ขาดความรู้ และโรคภัยไข้เจ็บ ที่บั่นทอนสุขภาพ ส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิต ทรงมุ่งมั่นประกอบพระราชกรณียกิจโดยมิทรงย่อท้อ เพื่อประโยชน์สุขของประชาชนให้มีความเป็นอยู่ที่ดี มีอาชีพการงานเลี้ยงชีวิตและครอบครัว มีสุขภาพพลานามัยแข็งแรงสมบูรณ์ สามารถประกอบสัมมาอาชีพ ดูแลชีวิตและครอบครัว ไม่เพียงแต่พสกนิกรอยากได้พระราชทานความช่วยเหลือแก่ผู้ประสบภัยจากประเทศเพื่อนบ้านอีกด้วย โดยในปี 2522 ประเทศกัมพูชาตกอยู่ภายใต้สภาวะสงคราม มีผู้อพยพชาวกัมพูชาที่นี่ภัยสงครามเข้ามายังประเทศไทย บริเวณอำเภอคลองใหญ่ จังหวัดตราด เป็นจำนวนมาก เยี่ยม และให้ทอดพระเนตรสภาพของผู้ผู้อพยพแสนสาหัส ต้องอดอาหารจนตายอีกจำนวนมาก บางคนอดอาหารจนตายอีกจำนวนมาก จัดการฝ่ายทหาร อาหาร ขาดธาตุอาหารและยายารักษาโรค สภากาชาดไทยปฏิบัติงานรวมกับกาชาดสากลในการช่วยเหลือ และทรงอำนวยการความช่วยเหลือในทันที ทรงจัดส่งคณะผู้แทนพิเศษของสภากาชาดไทยและอาสากาชาดออกไปช่วยเหลือพร้อมน้ำดื่มที่สะอาด ยารักษาโรค และมีพระราชเสาวนีย์ให้จัดตั้งศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้านขึ้น เพื่ออพยพสลากกาชาดด้านมนุษยธรรม โดยมีพระราชดำรัสว่าความเจ็บป่วยและเดือดร้อนแสนสาหัสนั้น ไม่สามารถที่จะรอจนกว่าได้ ฉันเป็นสภานายิกาสภากาชาดไท ย ที่อยู่อำเภอคลองใหญ่ก็กำลังอพยพหนีกระสุนปืนใหญ่ ถ้าหากฉันไปเยี่ยมไม่ต้องอพยพหนี ฉันไปที่นั่นในฐานะหน่วยกาชาดชักธงกาชาด ถ้าทหารข้าศึกเขาจะยิง แม้กระทั่งหน่วยงานเครื่องหมายกาชาดก็ช่างเขาเถอะ นอกจากนี้ยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้จัดตั้งโรงฝึกอาชีพขึ้นเพื่อสอนวิชาชีพแก่ผู้อพยพ พร้อมทั้งพระราชทานพระราชทรัพย์ ส่วนพระองค์การสภากาชาดไทย สำหรับนำไปปฏิบัติงาน ไม่ต้องติดตามการดำเนินงานของศูนย์สภากาชาดไทยเขาล้านอย่างใกล้ชิด จวบจนสถานการณ์คลี่คลาย จนผู้อพยพสามารถเดินทางกลับสู่ภูมิลำเนาได้อย่างปลอดภัย จนปัจจุบันเป็นเวลา 10 ปีที่ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในฐานะ เปี่ยมล้นด้วยพระเมตตา เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต สุขภาพอนามัยของประชาชน และเพื่อนมนุษย ภาพที่คนไทยทุกคนคุ้นเคย คือ การได้เห็นสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี พระบรมราชินีนาถทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจเขียงข้างพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในการเยี่ยมเยียนพสกนิกรของพระองค์อย่างสม่ำเสมอทั่วทุกภูมิภาค ทรงอุทิศเวลาและพระวรกายยังไม่ส่งรู้สึกเหน็ดเหนื่อย โดยเฉพาะเรื่องชีวิตความเป็นอยู่ระยะแรก ทรงพบว่าราษฎรที่เจ็บป่วย เข้ามาการดูแลรักษาขาดแคลนหมอและสถานพยาบาล จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้แพทย์ประจำพระองค์ และแพทย์ที่ตามเสด็จไปตรวจรักษาผู้เจ็บป่วยเหล่านั้น ในรายที่อาการหนัก หรือมีโรคซับซ้อนมาก ๆ ให้ส่งต่อรักษาในโรงพยาบาลประจำและส่งรับไว้เป็นผู้ป่วยในพระบรมราชานุเคราะห์ การพระราชทานพระบรมราชานุเคราะห์ด้านการรักษาพยาบาลนี้ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงรับมาดำเนินการ เพื่อส่งแบ่งเบาพระราชภาระของพระบาทสมเด็จพระเจ้า อยหัวคนไข้เหล่านี้เรียกว่า คนไข้หรือผู้ป่วยในพระบรมราชานุเคราะห์ จะอยู่ในความอนุเคราะห์ของทั้ง 2 พระองค์ ราษฎรสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถและรับสั่งถามอาการ ตลอดถึงความเป็นอยู่ของครอบครัว โดยพระราชจดบันทึกด้วยพระองค์เองการพระราชทานพระบรมราชานุเคราะห์แก่ราษฎรไม่ได้จำกัดเฉพาะผู้ป่วยที่ส่ง หรือผู้ป่วยที่มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทรับเสด็จเท่านั้น บางรายทรงทราบจากสื่อต่าง ๆ จะพระราชทานพระมหากรุณาธิพระมหากรุณาธิคุณในการรักษาโดยถึงกัน การดูแลเอาใจใส่ ไม่ได้จำกัดเฉพาะตัวผู้ป่วยเองเท่านั้น หากแต่ครอบคลุมไปถึงครอบครัวผู้ป่วยด้วย ในระยะหลัง แม้จะไม่ได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมเยียนราษฎรในพื้นที่ต่าง ๆ แต่ยังคงรับคนไมีความทุกข์จนมาดูแลโดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม กล่องกองราชเลขานุการในพระองค์ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ คัดกรองจดหมายที่ส่งมาจากทั่วสารทิศ เพื่อพระราชทานความช่วยเหลือและดูแลดุจญาติมิตร เช่น นางสาวมัณฑนา พรมรินทร์ จากจังหวัดชลบุรี ป่วยเป็นโรคพาร์กินสัน มีฐานะยากจน ไม่สามารถรักษาโรคร้ายได้ เพราะค่ารักษาแพงมาก จึงเขียนจดหมายมาขอรับพระราชทานความช่วยเหลือ // อาการตอนแรกนะคะ ที่จะบวชแหวนปวดแขนมาก มันทรมานมาก ก็กินนอนก็ลำบากให้แม่ป้อนข้าวป้อนน้ำให้ ถ้าอยู่คนเดียวก็จะนอนอย่างนี้ ถ้าแม่อยู่จะป้อนข้าวให้กิน หลังได้รับการฃรักษาจากแพทย์โรงพยาบาลศิริราช ด้วยการผ่าตัดใส่เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าทำให้อาการดีขึ้นมาก สามารถทำงานหาเลี้ยงตนเองและครอบครัวได้ // ดีใจมาก รู้สึกว่าแบบไม่เคยช่วยตัวเองจะได้ เป็นคนที่มีบุญคนหนึ่ง ที่ได้รับพระมหากรุณามากเลยค่ะ เพราะว่าถ้าเกิดไม่ตรงเครียดมากการงานก็คงจะไม่ได้ทำเพราะว่าสุขภาพไม่ดี คงไม่มีกำลังกายกำลังใจ แม้วันเวลาล่วงไป เหล่าพสกนิกรชาวไทยยังคงจดจำภาพความประทับใจในพระมหากรุณาธิคุณอย่างหาที่สุดมิได้ ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ดั่งน้ำทิพย์ชโลมใจให้ผู้ป่วยยากไร้หายจากอาการเจ็บป่วยทุกข์ทรมานชีวิต มีความหวัง มีอนาคตที่ดี เพื่อเป็นกำลังสำคัญของประเทศชาติต่อไป ด้วยพระเมตตาของสมเด็จพระนาง เจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงห่วงใยทุกข์สุขของราษฎรให้หลังเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานพระตำหนักราชนิเวศน์จังหวัดนราธิวาสพระราชทานขวัญกำลังใจแก่ราษฎรในพื้นที่จังหวัดชายแดนใต้ มีหลายครอบครัวต้องสูญเสียผู้นำครอบครัว อีกทั้งคนในครอบครัวต่างดำเนินชีวิตด้วยความหวาดระแวง ไม่สามารถประกอบอาชีพที่ตามปกติ และไมมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินโดยเมื่อแรกเริ่ม สมเด็จพระสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถพระราชทานพระราชทรัพย์ที่หน่วยงานต่าง ๆ เฝ้าละอองธุลีพระบาท ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายในโอกาสทรงเจริญพระชนมพรรษา 72 พรรษา วันที่ 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2548 มอบให้พลเอก ณ พล บุญทับ รองสมุหราชองครักษ์ดำเนินการซื้อที่ดินที่บ้านรอตันบาตู หมู่ 7 ตำบลกะลุวอ อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส จัดสรรพื้นที่จัดทำโครงการหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงกับฟาร์มตัวอย่างในสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ซึ่งได้พระราชทานพระราชดำริไว้ในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2548 ข้าพเจ้าจึงขอให้คณะทำงานของข้าพเจ้า ซึ่งประกอบด้วยรองสมุหราชองครักษ์ แล้วก็ราชองครักษ์ต่าง ๆ และผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานในรองราชเลขาของสมเด็จ ช่วยกันนั่งคิดว่าจะทำอย่างไร ก็เลยจัดสรรที่ดินใช้เงินของท่านที่ให้กับพระเจ้าไป ให้ครอบครัวละ 2 ไร่ สำหรับปลูกบ้านและทำการเกษตรในครัวเรือน เช่น เขาสามารถปลูกผัก เลี้ยงเป็ด เลี้ยงไก่ เลี้ยงปลา และข้าพเจ้ายังจะจัดตามที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชโคือสร้างธนาคาร ข้าว ธนาคาร ธนาคารข้าวไว้ให้ยืมรับประทาน ไม่ให้มีเวลาตะแกรงรั้วกลัวว่ะขาดแคลน นอกจากนั้น ก็ให้สมาชิกในแต่ละครอบครัวสามารถไปรับจ้างทำงานในโครงการฟาร์มตัวอย่างของข้าพเจ้าที่ข้าพเจ้าเอาเงินที่ท่านทั้งหลายให้กับพระเจ้านี่ไปซื้อที่และทำฟาร์มตัวอย่างขึ้น ปัจจุบัน ที่พักอาศัยในโครงการบ้านของแม่หลังนี้ มีทั้งความร่มเย็น และช่วยบรรเทาความเดือดร้อนแก่ราษฎรทุกเชื้อชาติ นอกจจกานี้ เหล่าสมาชิกยังได้มีโอกาสเลือกฝึกอาชีพตามความถนัด ทั้งงานด้านการเกษตรชีวภาพตามหลักทฤษฎีใหม่ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และกลุ่มงานศิลปาชีพ กลุ่มผ้าปัก กลุ่มงานเซรามิก จากผู้เชี่ยวชาญศูนย์ศิลปาชีพ ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจที่ได้อนุรักษ์และสืบสานวัฒนธรรม ช่วยให้ราษมีการสร้างงานสร้างรายได้อีกทั้งเป็นการฝึกสมาธิขัดเกลาจิตใจให้ราษฎรมีความใจมากขึ้น // ใครถนัดอันไหนก็เขียนลงไปบนนั้น โดยให้คนที่เป็นแม่บ้านที่ไม่ถนัดงานด้านเกษตรกรรม ไม่ถนัดงานด้านปลูกพืชผักสวนครัว มานั่งทำงานอันนี้ แล้วก็มาอยู่รวมกลุ่มกันนะครับ ก็จะทำให้เขานี่ก็ได้มาพบปะกันทุกวัน เพราะว่าขาดหัวหน้าครอบครัวไปแล้วก็ต้องมีความโศกเศร้า มีความอาจจะ... จะไว้เหล เมื่อมาทำงานร่วมกันก็เลยทำให้เขาลืมความทุกข์โศกไว้ได้นะครับ เป็นที่ประจักพอเพียงกับฟาร์มตัวอย่างในสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถบ้านรอตันบาตู หมู่บ้านพระราชทานที่ได้พลิกพื้นเป็นพื้นที่สีเขียวพื้นที่แห่งความอุดมสมบูรณ์ และเป็นหมู่บ้านต้นแบบที่ได้พระราชทานโครงการในลักษณะเช่นเดียวกันนี้ไปในพื้นที่จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส ช่วยสร้างความสงบสุขให้แก่พี่น้อง สุดปลายด้ามขวานไทย โทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย ขอนำทุกท่านกลับมารับชมการถ่ายทอดสด การบำเพ็ญพระราชกุศล พระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง และพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทในพระบรมมหาราชวัง หลังจากที่พระเจ้าอยู่หัวสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินี และพระบรมวงศานุวงศ์ ได้ถวายน้ำสรงพระบรมศพ พที่นั่งพิมานรัตยา จะได้อัญเชิญพระบรมศพประดิษฐานบนพระแท่น บ้านฟ้าทอง ประกอบพระโกศทองใหญ่ภายใต้ 9 ชั้นแวดล้อมด้วยเครื่องสูงทองขวางมีชุมสายฉัตร 5 ชั้น บังแทรกฉัตร 7 ชั้น ต้นไม้ทองเงินเป็นที่เรียบร้อยแล้วค่ะ สำหรับหมายกำหนดการในวันนี้นะคะพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางพวงมาลาที่หน้าพระสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีจะเสด็จไปทรงวางพวงมาลาที่หน้าพระโกศค่ะ ขณะนั้น เจ้าพนักงานประโคมสังข์แตรงอนฝรั่งปี่กลองชนะปี่พาทย์ ทหารกองเกียรติยศ พระบรมศพถวายความเคารพ ดูดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เจ้าพนักงานนิมนต์พระสงฆ์ 11 รูป ในจำนวน 93 รูปเท่าพระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ขึ้นนั่งยังอาสทรงพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงจุดธูปเทียนเครื่องราชสักการะทองลงยาราชาวดี และทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อย สงกรานต์สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีทรงจุดธูปเทียนเครื่องราชสักการะทองลงยารองและทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อยส่งกราบ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปทรงธูปเทียนเครื่องนมัสการพานทอง 2 ชั้น บูชาพระพุทธรูปประจำพระชนมวาร ที่หน้าพระแท่นพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร ทรบกราบ จากนั้น ประทับพระราชอาสน์ แล้วพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปทรงทอดผ้าไตร 11 ไตรเที่ยวแรก พระสงฆ์สดับปกรณ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีทรงหลั่งทักษิโณทก จากการเสด็จไปทรงทอดผ้าไตร ทรงปฏิบัติเช่นนี้จนเที่ยวสุดท้าย จากนั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จ พระราชดำเนินผ่านแถวข้าราชการกูมาเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ไปส่งจุดธูปเทียนเครื่องบูชากระบะมุก ที่หน้าพระแท่นเตียงพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมด้านตะวัน ตะวันตก พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาททรงกลม ประทับพระราชอาสน์ เมื่อพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมครบ 4 จบนะคะ เจ้าพนักงานนิมนต์พระราชาคณะ 1 รูป ที่จะถวายอดิเรก และพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรม 8 รูป ขึ้นนั่งยังอาจทรงพร้อมแล้วเจ้าพนักงานราชพระภูษาโยง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปทรงทอดผ้าไตร ประทับพระราชอาสน์พระสงฆ์สดับปกรณ์ พระสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินี ทรงหลั่งทักษิโณทก พระสงฆ์ถวายอนุโมทนาถวายอดิเรก ถวายพระพรลาออกจากพระที่นั่ง สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปที่หน้าเครื่องรัชกาล งานพระแท่นพระนพปฎลมหาเศวตฉัตร ทรงกราบ พระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีเสด็จไปที่หน้าพระโกศ9 ทรงรับการถวายความเคารพของผู้เข้าทดลองธุลีพระบาทรับเสด็จจากนั้นแล้วก็เสด็จพระราชดำเนินกลับพระที่นั่งอัมพรสถานพระราชวังดุสิตค่ะ สำหรับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทนั้น ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันตก ชั้นกลางค่ะ จุฬาโลกมหาราช หลังคาทรงปราสาทมีมุขรถ 4 ชั้น ทั้ง 4 ด้านนะคะ ยกเว้นด้านหน้าเล่นมุกตลกอีกชั้นรวมด้านหน้าเป็น 5 แต่ละ แต่ละชั้นมุงด้วยกระเบื้องเคลือบสีพื้นเขียวอมส้มขอบส้มค่ะ ประดับด้วยช่อฟ้า ใบระกา และนาคเบือนแทนหางหงส์ บัญชรและพระทวารมีซุ้มยอดมณฑปทุกองค์ ส่วนหน้าที่มุกทั้ง 4 ทิศนะคะ เป็นไม้จำหลักลงรักปิด รูปพระนารายณ์ทรงสุบรรณ บนพื้นกระจกสีน้ำเงิน ล้อมรอบด้วยลายกระหนกก้านเทพพนมค่ะ ของพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทเชื่อมต่อกับพระที่นั่งพิมานรัตยาด้วยมุกกระสัน ฝังมุกด้านตะวันออกมีทางเดินเชื่อมกับพระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท และมุกด้านทิศตะวันตก มีทางเดินเชื่อมกับศาลาเปลื้องเครื่อง มีอัฒจันทร์ทางขึ้นพระที่พระที่นั่ง 2 ข้าง และทางขึ้นด้านทิศตะวันออก และทิศตะวันตกอย่างละ 1 แห่งค่ะ ซึ่งสร้างเพิ่มเติมในรัชสมัยสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวค่ะ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนะคะ จะเสด็จพระราชทานไปทรงวางพวงมาลาหน้าพระโกศราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวงค่ะ ขณะนั้นก็พนักงานประโคมสังข์แตรงอน ฝรั่ง ปี่กลองชนะ ปี่พาทหารกองเกียรติยศพระบรมศพถวายความเคารพ เพลงสรรเสริญพระบารมีพระชนมพรรษา สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง นั่งยังอาค่ะพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินี ทรงวางพวงมาลาที่หน้าพระโกศเป็นที่เรียบร้อยแล้วนะคะ หลังจากนั้นพระเจ้าอยู่หัวทรงจุดธูปเทียนเครื่องราชสักการะทองลงยาราชาวดี และทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อยค่ะ ในขณะที่พระนางเจ้า พระบรมราชินี ทรงจุดธูปเทียนเครื่องราชสักการะทองลงยาลอง และทรงจุดธูปเทียนเครื่องทองน้อย สำหรับเครื่องราชสักการะทองคำลงยาราชาวดีนั้นนะคะ สำหรับพระมหากษัตริย์ทรงจุดเพื่อกราบถวายบังคมพระบรมศพค่ะ ซึ่งก็จะต้องมีเครื่องทองน้อยอีกชุดหนึ่งด้วย สำหรับทรงใช้จุดพร้อมกัน เพื่อถวายราชสักการะพระบรมศพด้วยค่ะ ลำดับนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงจุดธูปเทียนเครื่องสถานพานทอง 2 ชั้น โอชาพระพุทธรูปประจำพระชนมวาร ที่หน้าพระแท่นปราปต์ปฎลมหาเศวตฉัตรและทรงกราบค่ะ เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าพระราชอาสน์แล้ว พนักงาน... สายโยงค่ะ จากที่มีการเตรียมพระบรมศพเรียบร้อยแล้วนะคะ จะมาถึงขั้นตอนในส่วนของพิธีสงฆ์ ซึ่งจะสวดหรือสวดพระอภิธรรมทํานองหลวง 7 คัมภีร์ อันเป็นบทสวดที่ใช้ในพระราชพิธีของราชสำนักนะคะ เพื่อเป็นการบำเถวายแด่องค์พระวิญญาณที่ล่วงลับไปแล้วค่ะ สำหรับสายโยง คือ แถบผ้าที่โยงจากปากโกรธนะคะซึ่งรวมถึงสำหรับคลี่ทอดถวายผ้าไตรบังสุกุลหรือบังสกุลแทนการใช้สายสิญจน์ภูษาโยงกันทำเสื้อผ้าป่านสีทองและสีเงินนะคะ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู้หัวทรงเสด็จพระราชดำเนิน... สำหรับเที่ยวแรกนี้นะคะ พระสงฆ์ 11 รูปค่ะ ประกอบด้วย สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราชสกลมหาสังฆปริณายกราชบพิธ สถิตมหาสีมาราม สมเด็จพระธีรญาณมุนีวัดเทพศิรินทราวาส สมเด็จพระพุฒาจารย์วัดไตรมิตรวิทยาราม สมเด็จพระมหาธีราจารย์วัดวิมลมังคลาราม สมเด็จพระมหาวีรวงศ์วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม สมเด็จพระมหารัชมงคลมุนีวัดไตรมิตรวิทยาราม พระพรมวัดสามพระยาพระพรหมโมลีปากน้ำ พระพรมสิทธิ วัดสระเกศ พระพรหมบัณฑิต วัดประยุรวงศาวาส และพระพรหมกวี วัดกัลยาณมิตรค่ะ พม่า ขอถวายพระพร เจริญพระราชสิริสวัสดิประวัติพิพัฒนมงคลพระชนมพรรษาประกาศสมเด็จบรมบพิตรพระราชสมภารเจ้าทั้ง 2 พระองค์ผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ เวลานี้สมควรแล้ว อาตมภาพทั้งปวงขอถวายพระพรนา แด่สมเด็จพระบรมพระราชสมภพอะไรเจ้า ทั้ง 2 พระองค์ ผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ พระสงฆ์ถวายอนุโมทนาถวายอดิเรก ถวายพระพร พระสงลานะคะ