---
title: ฝึกแบ่งพิมพ์ การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที) ห้องที่ 1
subtitle: 
date: วันพุธที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569  เวลา 09.00 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


[เสียงดนตรี]

(ดร.อรสา) สวัสดีค่ะนักเรียนในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วนี่ นักเรียนจะสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยการแพร่แบบธรรมดาออสโมซิส การแพร่แบบฟาซิลิเทต แอกทีฟทรานสปอร์ต ได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื้อหุ้มเซลล์น่ะ ทำหน้าที่อะไร จากการศึกษากิจกรรมการซึมผ่านจากเยื่อหุ้มเซลล์สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2. ออสโมซิส 3. การแพรร่แบบฟาลิซิเทต4. แอกทีฟทรานสปอร์ต และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารแบบแวซิเคิล การแพร่แบบธรรมาดนะคะ คุณครูมีคลิปแอนิเมชัน ให้นักเรียนศึกษาค่ะ จากแอนิเมชันนะคะ นักเรียนจะพบว่าวิตามิน A สามารถละลายได้ดีในลิพิด จึงลำเลียงผ่านชั้นลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ หรือแม้กระทั่งสีนิลนะคะ ที่นักเรียนได้ดูวีดิทัศน์กิจกรรมไปแล้ว ในตอนที่ 1 ก็สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ด้วย และมีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารค่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิดเช่น แก๊ซออกซิเจนซึ่งไม่ละลายในลิพิด ขนาดเล็กพอและไม่มีประจุก็สามารถแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลระหว่างฟอสโฟลิพิดได้ค่ะ ออสโมซิสนะคะ ค่ะ ก่อนที่เราจะไปเข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร คุณครูอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพเมื่อเริ่มการทดลอง สารละลายซูโครสของสารละลายจะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้อยจึงมีการเคลื่อนที่สุทธิจากหลอดสุดท้าย ไปยังหลอดด้านขวา แต่ซูโครสไม่สามรถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับสารละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ในขณะที่ด้านขวาของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น จนในที่สุดของซูโครสทั้ง 2 ด้านจะใกล้เคียงกัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่ออสโมซิสเป็น 0 จากภาพสรุปได้ว่าการแพร่ของน้ำสามารถแพร่ผ่านเยื้อเลือกผ่าน การแพร่ของน้ำของน้ำจะเกิดจากความเข้มข้นผ่านเยื่อเลือกผ่าน ไปยังความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยวโดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือหรือน้ำที่มีความเข้มข้นสูง การแพทย์แบบฟาซิลิเทตนะคะ ครูก็มีตัวอย่างมาให้นักเรียนศึดเช่นเดียวกันค่ะ 

[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) จากแผนภาพพบว่ากลูโคสไม่สามารถผ่านชั้นลิพิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีเข้มข้นของสารต่ำ ตัวอย่างการแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ค่ะ ต่อมานะคะ Active tansport นักเรียนชมแอนิเมชันนี้เลยนะคะ 

[เสียงดนตรี] จากแอนิเมชัน Active Transport จะพบว่าไฮโดรเจนไอออนลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียงจากบริเวณความเข้มข้นของสารต่ำ ไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาด ATO สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบ Active transport นะคะ การหลั่งไฮโดรเจนไอออนจากเซลล์บุอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ การแแพทย์แบบฟาซิลิเทต และแบบ Active transport นั้นลำเลียง คุณครูก็มีคำถามที่ชวนนักเรียนคิดนะคะ ว่าแล้วโปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์มีความจำเพาะกัยชนิดของสารที่ลำเลียงและมีประโยชนฺอย่คุณครูมีเวลาให้นักเรียนคิด ช่วยกันตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที 

[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบ ก็คือว่าทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดและสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่จะไม่สามารถลำเลียงเข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้น เซลล์ต้องสร้างถุงหรือเวสซิเคิลเพื่อสร้างการลำเลียต้องการลำเลียง ซึ่งการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็นเอกโซไซโทซิส และเอนโดไซโทซิส สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะ ก็เป็นการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล จากภาพนะคะ เป็นภาพเวซิเคลิที่มีเอนไซม์ภายใน ผิวเซลล์ แล้วก็ที่เยื่อหุ้มเวสิเคิลนะคะ จะเชื่อมกับเยื่อหุ้มเซลล์ จากการหลั่งเซลล์ของกระเพราะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ถัดมานะคะ เป็นการลำเลียงโดยการสร้างเวซิเคิลแบบเอนโดไซโทซิส ซึ่งแบ่งฃออกเป็ฌน 1. ฟาโกไซโทซิส 2.พิโนไซโทซิส 3. การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ ซึ่งเดี๋ยวเรามาดูกันนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. ฟาโกไซโทซิสนะคะ เป็นการลำเลียงสารขนาดใหญ่ ละลายน้ำ โดยส่วนของเยื้อหุ้มเซลล์ยื่นไปโอบล้อมสารไว้และสร้างเป็นถุงล้อมรอบก่อนนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว เข้าสู่ทำลายนะคะ ภาพ ข. ค่ะ เป็นภาพของพิโนไซโทซิสเป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวซิเคิล ส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์จะเกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเหลวกลับเข้าสู่เซลล์ และภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค เป็นการนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวเรา สารจะจับกับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกเยื่อหุ้มเซลล์ เวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลล์ อันนี้นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียนงสารของการสร้างเวสิเคิล แบบต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์แล้วคุณครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ การแพร่แบบธรรมดา การแพทย์แบบฟาซิลิเทต ในเซลล์มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้นักเรียนคิดประมาณ 10 วินาทีนะคะ 

[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองมาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้หรือเปล่านะคะ คำตอบก็คือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียง การแพร่แบบฟาซิลิเทตและการแพร่แบบ active transporมีกลไกการลำเลียงโดยใช้โปรตีนลำเลียง ทิศทางการลำเลียงนะคะ ก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดาและการแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงจากที่มีความเข้มข้นของสารสูงไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะ ก็จะพบว่าเอฟทิฟทรานสปอร์ตเท่านั้นนะคะ ที่จะมีพลังงานจาก ATP เป็นอย่างไรคะ ถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะ ว่าครูได้ตั้งคำถามชวนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือดและไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด คุณครูคิดว่าจากที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนคงตอบคำถามเหล่านี้ได้แล้วค่ะ ว่าเพราะเหตุใดสารนี้จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบก็คือว่าเพราะว่าสารนี้ไม่ลำเลียงผ่านชัน้ในลิพิดและมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงในลิพิดได้นอกจากนี้ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือดไม่มีโปรตีนจำเพาะที่ลำเลียงสารนี้ได้ สารนี้ก็เลยคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้วในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ในตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่จะสรุปเนื้อหาได้ 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงเข้าและออกจากเซลล์ โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่ผ่านเข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างดเยื่อหุ้ทเซลลมีความสัมพันธ์กับวิธีการลำเลียงสารนะคะ ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนที่ได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์เรื่องการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล โดยนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวีดิทัศน์นี้ได้นะคะ Website scimath.org ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการสแกน QR Code บทที่1 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรม เรื่อง สมบัติการเป็นเยื้อเลือกผ่านสำหรับเยื้อหุ้มเซลล์ที่ได้ศึกษาไปแล้วในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ เพราะว่าถ้านักเรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดูเหมือนกับที่นักเรียนได้ดูวีดิทัศน์นี้อยู๋นะคะ นักเรียนก็อาจจะพอจำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ครูมั่นใจเลยค่ะ ว่านักเรียนจะมีความเข้าใจขึ้น และจะเป็นความรู้ที่คงทนและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]