---
title: ฝึก PE การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที) ห้องที่ 1
subtitle: 
date: วันพุธที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569  เวลา 11.10 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


(ดร.อรสา) สวัสดีค่ะนักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้ คุณครูก็มีอีกเช่นเคยค่ะ ว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วนี่ นักเรียนจะสามารถอธิบาย และเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยการแพร่แบบธรรมดาออสโมซิส การแพร่แบบฟาซิลิเทต Active Transport เอนโดไซโทซิส และเอกโซไซโทซิสได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะ ทำหน้าที่อะไรจากการศึกษากิจกรรมสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2. ออสโมซิส 3. การแพร่แบบฟาซิลิเทต แอกทีฟทรานสปอร์ต และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล การแพร่แบบธรรมดานะคะ คุณครูมีคลิป Animation ให้นักศึกษาค่ะ จากแอนิเมชันนะคะ นักเรียนจะพบว่าวิตามินเอสามารถละลายได้ดีในลิพิด จึงลำเลียงผ่านลิพิดชั้นลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้หรือแม้กระทั่งสีนิวทรัลเรดนะคะที่นักเรียนได้ดูวิธีทำกิจไปแล้วในตอนที่ 1 ก็สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ด้วย และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่น แก๊สออกซิเจน ซึ่งไม่ละลายในลิพิด แต่มีขนาดเล็กพอ และไม่มีประจุ ก็สามารถแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของฟอสโฟลิพิดได้ค่ะ ออสโมซิสนะคะ ค่ะ ก่อนที่เราจะไปเข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร คุณครูอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพ เมื่อเริ่มการทดลอง สารละลายซูโครสทางด้านซ้าย ของเยื่อเลือกผ่าน จะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา  น้ำจึงเคลื่อนที่สุทธิจากหลอดด้านซ้าย ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวา แต่ซูโครสไม่สามารถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับของสารละลายในด้านซ้าย ของหลอดจะต่ำลงในขณะที่ระดับของสารละลายในด้านขวา จะสูงขึ้น จนในที่สุดความเข้มข้นของซูโครสทั้งสองด้าน จะใกล้เคียงกัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่อัตราสุทธิเป็นศูนย์  จากภาพสามารถสรุปได้ว่าโมเลกุลของน้ำ สามารถแพร่ผ่านเยื่อเลือกผ่าน การแพร่ของน้ำจะเกิดจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผัก ไม่ให้เหี่ยวโดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือหรือน้ำตาล ที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ คุณครูก็มี Animation ให้นักเรียนศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ 

[Animation การแพร่แบบฟาซิลิเทต] 

(ดร.อรสา) จากแผนภาพพบว่า กลูโคสไม่สามารถผ่านลิพิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง และมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ตัวอย่างการแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ค่ะ ต่อมานะคะ  แอกทีฟทรานสปอร์ต นักเรียนชม Animation นี้เลยนะคะ 

[Animation แอกทีฟทรานสปอร์ต]   

(ดร.อรสา) จาก แอกทีฟทรานสปอร์ต จะพบว่าไฮโดรเจนไอออนสามารถลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียงบริเวณความเข้มข้นของสารต่ำ ไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบแอคทีฟทรานสปอร์ตนะคะ เช่น การหลั่งไฮโดรเจนไอออน จากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและแอกทีฟพาสปอร์ตนั้น เกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามที่ชวนนักเรียนคิดนะคะ ว่าแล้วโปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์ มีความจำเพาะกับชนิดของสารที่ลำเลียง และมีประโยชน์ต่อเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้นักเรียนคิด ช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที 

[เสียงนาฬิกานับถอยหลัง] 

(ดร.อรสา) ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบก็คือว่าทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิด และปริมาณสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่ จะไม่สามารถลำเลียงเข้า หรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้น เซลล์จึงต้องสร้างถุง หรือเวสิเคิลจากเยื่อหุ้มเซลล์เพื่อล้อมรอบสารที่ต้องการลำเลียง ซึ่งการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็น เอกโซไซโทซิสและเอนโดไซโทซิส สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะ ก็เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล จากภาพนะคะ เป็นภาพเวสิเคิลที่มีเอนไซม์อยู่ภายใน เพื่อมาสู่ผิวเซลล์ แล้วก็ที่เยื่อหุ้มเวสิเคิลนะคะ ก็จะเชื่อมรวมกับเยื่อหุ้มเซลล์ทำให้เกิดการหลั่งเอนไซม์จากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ถัดมานะคะ เป็นการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิลแบบเอนโดไซโทซิส ซึ่งแบ่งออกเป็น 1. ฟาโกไซโทซิส  2. เอกโซไซโทซิส 3.  การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ ซึ่งเดี๋ยวเรามาดูกันนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. ฟาโกไซโทซิสนะคะ เป็นการลำเลียงสารขนาดใหญ่ ที่ไม่ละลายน้ำ โดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปโอบรอบกันไว้ แล้วสร้างเป็นถุงล้อมรอบ ก่อนนำเข้าสู่เซลล์ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว กลุ่มฟาโกไซต์ เพื่อทำลายนะคะ ภาพ ข. ค่ะ เป็นพิโนไซโทซิส เป็นการเรียงสารในรูปของเหลว โดยการสร้างเวสิเคิล ส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์จะคอดเว้า เกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์ กลับเข้าสู่เซลล์และภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค. เป็นการนำสารเข้าสู่เซลล์ โดยอาศัยตัวรับ สารจะจับกับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกของเยื่อหุ้มเซลล์ และเกิดเป็นเวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่นการนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลล์ อันนี้นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล แบบเอนโดไซโทซิสแบบต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไก การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์แล้ว ครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ การแพร่แบบธรรมดาการแพร่แบบฟาซิลิเทต และแอกทีฟทรานสปอร์ตที่เกิดขึ้นในเซลล์ มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้เรียนคิด ประมาณ 10 วินาทีนะคะ 

(ดร.อรสา) ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองมาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้หรือเปล่านะคะ คำตอบก็คือว่าในประเด็น เรื่อง กลไกการลำเลียง ก็จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทต และแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ มีกลไกการเรียนโดยใช้โปรตีนลำเลียง ส่วนทิศทางการลำเลียงนะคะ ก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดา และการแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณ ที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสงสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะ ก็จะพบว่าแอกทีฟทรานสปอร์ตเท่านั้นนะคะ ที่ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นไงคะ ถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะ ว่าครูได้ตั้งคำถามชวนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าว จึงคงในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าจะความรู้ที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนคงตอบคำถามเหล่านี้ได้แล้วค่ะ เพราะเหตุใดสารนี้ จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบก็คือว่า เพราะว่าสารนี้ไม่ละลายในลิพิดและมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านใช้ลิพอดได้ นอกจากนี้ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือดไม่มีโปรตีนจำเพาะที่สามารถลำเลียงสารนี้ได้ สารก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อการเรียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ในตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่สรุปเนื้อหาได้ทั้ง 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่ผ่านเข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์ มีความสัมพันธ์กับวิธีการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ก็คือสรุปเนื้อหา ที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดีทัศน์ เรื่อง การลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล ซึ่งนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวิดีทัศน์นี้เพิ่มเติมได้นะคะ ในเว็บไซต์  www.scimath.org  นะคะโดยมี URL ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้ จากการสแกน QR Code ประจำบทที่ 1  หนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพ ก็ได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรม เรื่อง สมบัติการเป็นเยื้อเลือกผ่านของเยื้อหุ้มเซลล์ ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้ว ในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ เพราะว่าถ้าได้เรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดู เหมือนกับที่นักเรียนกำลังดูฃวิดีทัศน์นี้อยู่นะคะ นักเรียนก็อาจจะพอจำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ครูมั่นใจเลยค่ะ ว่านักเรียนจะมีความเข้าใจขึ้น แล้วก็จะเป็นความรู้ที่คงและยาวนานติดตามหัวข้ออื่น ๆ ในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]