---
title: ฝึก PE การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที) ห้องที่ 2
subtitle: 
date: วันพุธที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569  เวลา 13.00 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


(ดร.อรสา) สวัสดีค่ะนักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้ คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วนี่ นักเรียนจะสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยการแพร่แบบธรรมดา  ออสโมซิส การแพร่แบบฟาซิลิเทต Active Transport เอนโดไซโทซิส และเอกโซไซโทซิสได้นะคะจากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะ ทำหน้าที่อะไร จากการศึกษากิจกรรมสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2.ออสโมซิส 3. การแพร่แบบฟาซิลิเทต 4. Active Transport และข้อสุดท้ายนะคะ การลำเลียงสาร โดยการสร้างเวสิเคิล การแพร่แบบธรรมดานะคะ คุณครูมีคลิปแอนิเมชันให้นักเรียนศึกษาค่ะ 

[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) จากแอนิเมชันนะคะ นักเรียนจะพบว่าวิตามิน A สามารถละลายได้ดีในลิพิดจึงลำเลียงผ่านลิพิดชั้นลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ หรือแม้กระทั่ง สี  นะคะที่นักเรียนได้ดู WeChat กิจกรรมไปแล้วในตอนที่ 1ก็สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ด้วย และมีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิดเช่น แก๊สออกซิเจนซึ่งไม่ละลายในลิพิดแต่มีขนาดเล็กพอและไม่มีประจุก็สามารถแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของฟอสโฟลิพิดได้ค่ะ ออสโมซิสนะคะ ค่ะ ก่อนที่เราจะเข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร คุณครูอยากให้เรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพเมื่อเริ่มการทดลองสารละลายซูโครสทางด้านซ้ายของเยื่อเลือกผ่าน จะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่สุทธิจากหลอดด้านซ้ายผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวา  แต่ซูโครสไม่สามารถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับของสารละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ในขณะที่ระดับของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น จนในที่สุดความเข้มข้นของซูโครสทั้งสองด้านจะใกล้เคียงกัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่อัตราสุทธิเป็น 0 จากภาพสามารถสรุปได้ว่าคุโมเลกุลของน้ำสามารถแพร่ผ่านเยื่อเลือกผ่าน การแพร่ของน้ําจะเกิดจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่าน ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยวโดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือ หรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ คุณครูก็มีแอนิเมชันนักเรียนศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ 

[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) จากแผนภาพพบว่ากลูโคสไม่สามารถผ่านชั้นลิพิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียงและมีทิศทางการลำเลียง จากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ตัวอย่างการแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดงค่ะ ต่อมานะคะ Active Transport นักเรียนชมแอนิเมชันนี้เลยนะคะ

[เสียงดนตรี]  

(ดร.อรสา) จากแอนิเมชัน Active Transport จะพบว่าไฮโดรเจนไอออนสามารถลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียงจากบริเวณความเข้มข้นของสารต่ำ ไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบ  Active Transport นะคะ เช่น การหลั่งไฮโดรเจนไอออนกับเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและแอกทีฟทรานสปอร์ตนั้น เกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามที่ชวนนักเรียนคิดนะคะ ว่าและโปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์มีความจำเพาะกับชนิดของสารที่ลำเลียง และมีประโยชน์ต่อเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้เรียนคิดช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ คะ ประมาณ 10 วินาที 

[เสียงดนตรี] 

(ดร.อรสา) ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบ ก็คือว่าทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิดและปริมาณสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่จะไม่สามารถลำเลียงเข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้น เซลล์จึงต้องสร้างถุงหรือเวสิเคิลจากเยื่อหุ้มเซลล์ เพื่อล้อมรอบสารที่ต้องการลำเลียง ซึ่งการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็น เอกโซไซโทซิส  และเอนโดไซโทซิส สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะ ก็เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล จากภาพนะคะ เป็นภาพเวสิเคิลที่มีเอนไซม์อยู่ภายใน เพื่อมาผิวเซลล์แล้วก็ที่เยื่อหุ้มเวสิเคิลนะคะ ก็จะเชื่อมรวมกับเยื่อหุ้มเซลล์ทำให้เกิดการหลั่งเอนไซม์ จากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหาร เข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ถัดมานะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลแบบเอนโดไซโทซิส ซึ่งแบ่งออกเป็น 1. ฟาโกไซโทซิส  2. พิโนไซโทซิส 3. การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ ซึ่งเดี๋ยวเรามาดูกันนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. ฟาโกไซโทซิสนะคะ เป็นการลำเลียงสารขนาดใหญ่ที่ไม่ละลายน้ำ โดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปโอบล้อมสารไว้ แล้วสร้างเป็นถุงล้อมรอบก่อนนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาวกลุ่มฟาโกไซต์เพื่อทำลายนะคะ ภาพ ข ค่ะ เป็นพิโนไซโทซิส เป็นการลำเลียงสารในรูปของเหลว โดยการสร้างเวสิเคิล ส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์จะคลอดเว้าเกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์กลับเข้าสู่เซลล์ และภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค. เป็นการนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับสารจะจับกับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกของเยื่อหุ้มเซลล์และเกิดเป็นเวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลล์ อันนี้นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล แบบเอนโดไซโทซิสแบบต่าง ๆ จากที่เรียนได้เรียนกลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์แล้วครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ การแพร่แบบธรรมดา การแพร่แบบฟาซิลิเทต และแอกทีฟทรานสปอร์ตที่เกิดขึ้นในเซลล์มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไรคุณครูจะมีเวลาให้เรียนคิดประมาณ 10 วินาทีนะคะ 

(ดร.อรสา) ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองมาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้หรือเปล่านะคะ คำตอบ ก็คือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียงก็จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ มีกลไกการเรียงโดยใช้โปรตีนลำเลียงส่วนทิศทางการลำเลียงนะคะ ก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดาและก็การแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะ ก็จะพบว่าแอกทีฟทรานสปอร์ตเท่านั้นนะคะ นั้นนะคะ ที่ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นอย่างไรคะ ถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะ ว่าครูได้ตั้งคำถามชวนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใดสารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าจะความรู้ที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนคงตอบคำถามเหล่านี้ได้แล้วค่ะ เพราะเหตุใดสารนี้จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบ ก็คือว่าเพราะว่าสารนี้ไม่ละลายในลิพิดและมีขนาดใหญ่จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้นอกจากนี้ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือดไม่มีโปรตีนจำเพาะที่สามารถลำเลียงสารนี้ได้ สารนี้ก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ในตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่จะสรุปเนื้อหาได้ทั้งหมด 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์โดยมีการควบคุมชนิดและปริมาณสารที่ผ่านเข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของสาร สมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์ มีความสัมพันธ์กับวิธีการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์เรื่องการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลซึ่งนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวีดิทัศน์นี้เพิ่มเติมได้นะคะ ในเว็บไซต์ scimath นะคะ โดยมี URL ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการสแกน QR CODE ประจำบทที่ 1 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพก็ได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้วนักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรมเรื่องสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้วในตอนที่ 1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ เพราะว่าถ้านักเรียนเพียงได้ยินนักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดูเหมือนกับที่นักเรียนกำลังดูวีดิทัศน์นี้อยู่นะคะ นักเรียนก็อาจจะพอจำได้แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้วครูมั่นใจเลยค่ะ ว่านักเรียนจะมีความเข้าใจขึ้น แล้วก็จะเป็นความรู้ที่คงและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]