---
title: ฝึก PE การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ ตอน 2 (13.24 นาที) ห้องที่ 3
subtitle: 
date: วันพุธที่ 25 กุมภาพันธ์ 2569  เวลา 13.00 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)


(ดร.อรสา) สวัสดีค่ะ นักเรียน ในตอนที่ 2 การลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ ในตอนที่ 2 นี้คุณครูก็มีความคาดหวังอีกเช่นเคยค่ะ ว่าเมื่อนักเรียนเรียนจบแล้วนี่นักเรียนจะสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยการแพร่แบบธรรมดา ออสโมซิส การแพร่แบบฟาซิลิเทต แอกทีฟทรานสปอร์ต เอนโดไซโทซิส ได้นะคะ จากตอนที่แล้วนะคะ นักเรียนได้ทราบแล้วว่าเยื่อหุ้มเซลล์น่ะทำหน้าที่อะไร จากการศึกษากิจกรรมสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ สำหรับในตอนนี้นะคะ คุณครูก็มีคำถามชวนคิดค่ะ ว่ากลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์เป็นอย่างไร กลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์นะคะ มีดังนี้ 1. การแพร่แบบธรรมดา 2. ออสโมซิส 3. การแพร่แบบฟาซิลิเทต 4.Active Transport และข้อสุดท้ายนะคะการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล การแพร่แบบธรรมดานะคะคุณครูมีคลิปแอนิเมชันให้นักศึกษาค่ะ จากแอนิเมชันนะคะ นักเรียนจะพบว่าวิตามิน A สามารถละลายได้ดีในลิพิด จึงลำเลียงผ่านชั้นลิพิดของเยื่อหุ้มเซลล์ได้ หรือแม้กระทั่งสี Neutral Red นะคะ ที่นักเรียนได้ดูวิธีทำกิจกรรมไปแล้ว ในตอนที่ 1 ก็สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิพิดได้ด้วย และมีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ นอกจากนี้นะคะ สารขนาดเล็กบางชนิด เช่น แก๊สออกซิเจน ซึ่งไม่ละลายในลิพิด แต่มีขนาดเล็กพอและไม่มีประจุ ก็สามารถแทรกผ่านระหว่างโมเลกุลของฟอสโฟลิพิดได้ค่ะ ออสโมซิสนะคะ ค่ะ ก่อนที่เราจะไปเข้าใจหลักการนะคะ ว่าออสโมซิสเป็นอย่างไร คุณครูอยากให้นักเรียนได้ศึกษาการทดลองนี้นะคะ จากภาพเมื่อเริ่มการทดลองสารละลายซูโครสทางด้านซ้ายของเยื่อเลือกผ่านจะมีความเข้มข้นน้อยกว่าทางด้านขวา น้ำจึงเคลื่อนที่สุทธิจากหลอดด้านซ้าย ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังหลอดด้านขวา แต่ซูโครสไม่สามารถผ่านได้ เมื่อสิ้นสุดการทดลองนะคะ ระดับของสารละลายในด้านซ้ายของหลอดจะต่ำลง ในขณะที่ระดับของสารละลายในด้านขวาจะสูงขึ้น จนในที่สุดความเข้มข้นของซูโครสทั้ง 2 ด้านจะใกล้เคียงกัน น้ำยังคงออสโมซิสผ่านเยื่อเลือกผ่านได้ แต่อัตราสุทธิเป็นศูนย์ จากภาพสามารถสรุปได้ ว่าโมเลกุลของน้ำ สามารถแพร่ผ่านเยื่อเลือก ผ่าน การแพร่ของน้ําจะเกิดจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายต่ำ ผ่านเยื่อเลือกผ่านไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารละลายสูง ตัวอย่างการนำหลักการออสโมซิสมาใช้นะคะ เช่น การเก็บรักษาพืชผักไม่ให้เหี่ยวโดยการแช่น้ำ การถนอมอาหารในน้ำเกลือหรือน้ำตาลที่มีความเข้มข้นสูง การแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ คุณครูก็มี Animation ให้นักเรียนศึกษาเช่นเดียวกันค่ะ จากแผนภาพพบว่ากลูโคสไม่สามารถผ่านชั้นลิพิดได้ จึงต้องลำเลียงผ่านโปรตีนลำเลียง และมีทิศทางการลำเลียงที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ตัวอย่างการแพร่แบบฟาซิลิเทตนะคะ เช่น การลำเลียงกลูโคสเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดแดง ค่ะ ต่อมานะคะ แอกทีฟทรานสปอร์ต นักเรียนชม Animation นี้เลยนะคะ จาก Animation แอกทีฟทรานสปอร์ต จะะพบว่าไฮโดรเจนไอออนสามารถลำเลียงผ่านโปรตีน ลำเลียงจากบริเวณความเข้มข้นของสารต่ำไปยังบริเวณความเข้มข้นของสารสูง โดยใช้พลังงานจาก ATP สำหรับตัวอย่างการลำเลียงสารแบบแอคทีฟทรานสปอร์ตนะคะ เช่น การหลั่งไฮโดรเจนไอออนจากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหาร ค่ะ จากที่นักเรียนได้เรียนผ่านมาแล้วนะคะ จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทต และแอกทีฟทรานสปอร์ตนั้น เกี่ยวข้องกับโปรตีนลำเลียง คุณครูก็มีคำถามที่ชวนนักเรียนคิดนะคะ ว่าแล้วโปรตีนลำเลียงในเยื่อหุ้มเซลล์มีความจำเพาะกับชนิดของสารที่ลำเลียง และมีประโยชน์ต่อเซลล์อย่างไร คุณครูมีเวลาให้นักเรียนคิดช่วยครูตอบคำถามนี้นะคะ ประมาณ 10 วินาที ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ คำตอบ ก็คือว่าทำให้เซลล์สามารถควบคุมชนิด และปริมาณสารที่เข้าออกได้อย่างเป็นระบบนั่นเองค่ะ สุดท้ายนะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล เนื่องจากว่าสารที่มีขนาดใหญ่จะไม่สามารถลำเลียงเข้าหรือออกจากเซลล์ได้ ดังนั้น เซลล์จึงต้องสร้างถุงหรือเวสิเคิลจากเยื่อหุ้มเซลล์ล้อมรอบสารที่ต้องการลำเลียง ซึ่งการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลนั้น แบ่งออกเป็น เอกโซไซโทซิส และ เอนโดไซโทซิส สำหรับเอกโซไซโทซิสนะคะ ก็เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล จากภาพนะคะ เป็นเอกโซไซโทซิสที่มีเอนไซม์อยู่ภายใน เคลื่อนมาสู่ผิวเซลล์ แล้วก็ที่เยื่อหุ้มเวสิเคิลนะคะ ก็จะเชื่อมรวมกับเยื่อหุ้มเซลล์ ทำให้เกิดการหลั่งเอนไซม์จากเซลล์บุผิวของกระเพาะอาหารเข้าสู่กระเพาะอาหารนะคะ ถัดมานะคะ เป็นการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลแบบเอนโดไซโทซิส ซึ่งแบ่งออกเป็น 1. ฟาโกไซโทซิส 2. พิโนไซโทซิส 3. การนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ ซึ่งเดี๋ยวเรามาดูก่อนนะคะ ว่าแต่ละแบบเป็นอย่างไร ภาพ ก. เอกโทไซโทซิสนะคะ เป็นการลำเลียงสารขนาดใหญ่ที่ไม่ละลายน้ำโ ดยส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์ยื่นไปอบรมกันไว้ โดยการสร้างเป็นถุงล้อมรอบก่อนนำเข้าสู่เซลล์ตัวอย่างเช่นนะคะ การนำสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาว กลุ่มฟาโกไซต์เพื่อทำลายนะคะ ภาพ ข. ค่ะ พิโนไซโทซิส การเรียงสารในรูปของเหลวโดยการสร้างเวสิเคิล ส่วนของเยื่อหุ้มเซลล์จะคลอดเว้าเกิดเป็นเวสิเคิลล้อมรอบ ตัวอย่างเช่น การนำของเหลวนอกเซลล์กลับเข้าสู่เซลล์ และภาพสุดท้ายนะคะ ภาพ ค. เป็นการนำสารเข้าสู่เซลล์โดยอาศัยตัวรับ สารจะจับกับตัวรับจำเพาะบนผิวนอกของเยื่อหุ้มเซลล์ และเกิดเป็นเวสิเคิลนำเข้าสู่เซลล์ ตัวอย่างเช่น การนำฮอร์โมนบางชนิดเข้าสู่เซลล์ อันนี้นักเรียนก็จะเห็นความแตกต่างนะคะ ของการลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิลแบบเอนโดไซโทซิสแบบต่าง ๆ จากที่นักเรียนได้เรียนกลไกการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์แล้ว ครูก็อยากให้นักเรียนลองตอบคำถามนี้ดูนะคะ การแพร่แบบธรรมดา การแพร่แบบฟาซิลิเทต และแอกทีฟทรานสปอร์ตที่เกิดขึ้นในเซลล์ มีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร คุณครูจะมีเวลาให้เรียนคิดประมาณ 10 วินาทีนะคะ ค่ะ นักเรียนตอบกันได้ไหมคะ ลองมาตรวจคำตอบดูนะคะ ว่าจะเหมือนที่คุณครูตอบไว้เปล่านะคะ คำตอบก็คือว่าในประเด็นเรื่องกลไกการลำเลียงก็จะพบว่าการแพร่แบบฟาซิลิเทตและแบบแอกทีฟทรานสปอร์ตนะคะ มีกลไกการลำเลียงโดยใช้โปรตีนลำเลียง ส่วนทิศทางการลำเลียงนะคะ ก็จะพบว่าการแพร่แบบธรรมดา แล้วก็และการแพร่แบบฟาซิลิเทตนั้น มีทิศทางการลำเลียงจากบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารสูง ไปยังบริเวณที่มีความเข้มข้นของสารต่ำ ส่วนพลังงานจาก ATP นะคะ ก็จะพบว่าแอกทีฟทรานสปอร์ตเท่านั้นนะคะ ที่ต้องใช้พลังงานจาก ATP เป็นอย่างไรคะ ถูกกันกี่ข้อคะนักเรียน จากตอนที่ 1 นักเรียนยังจำได้ไหมคะ ว่าครูได้ตั้งคำถามชวนคิดให้นักเรียนไว้นะคะ ว่าเพราะเหตุใด สารดังกล่าวจึงคงอยู่ในหลอดเลือด และไม่ลำเลียงเข้าสู่เซลล์ผนังหลอดเลือด ครูคิดว่าจากความรู้ที่นักเรียนได้เรียนไปแล้ว นักเรียนคงตอบคำถามเหล่านี้ได้แล้วค่ะ เพราะเหตุใดสารนี้จึงยังคงอยู่ในหลอดเลือด คำตอบก็คือว่าเพราะว่าสารนี้ไม่ละลายในลิพิดและมีขนาดใหญ่ จึงไม่สามารถลำเลียงผ่านชั้นลิควิดได้ นอกจากนี้ ที่เยื่อหุ้มเซลล์ของหลอดเลือด ไม่มีโปรตีนจำเพาะที่สามารถลำเลียงสารนี้ได้ สารนี้ก็เลยยังคงอยู่ในหลอดเลือดนะคะ ภายหลังการฉีดแล้ว ในส่วนสุดท้ายค่ะนักเรียน สำหรับหัวข้อการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ในตอนที่ 2 นะคะ สามารถที่สรุปเนื้อหาได้ทั้งหมด 3 ข้อนะคะ ข้อที่ 1 เซลล์มีการลำเลียงสารเข้าและออกจากเซลล์ โดยมีการควบคุมชนิด และปริมาณสารที่ผ่านเข้าออก ข้อ 2 เยื่อหุ้มเซลล์ ทำหน้าที่เป็นเยื่อเลือกผ่านในการลำเลียงสาร และข้อ 3 นะคะ สมบัติของสารสมบัติของโครงสร้างเยื่อหุ้มเซลล์มีความสัมพันธ์กับวิธีการลำเลียงสารนะคะ อันนี้ก็คือสรุปเนื้อหาที่นักเรียนได้เรียนจากตอนนี้ไปนะคะ นอกจากนี้นะคะ คุณครูยังมีวีดิทัศน์ เรื่อง การลำเลียงสารโดยการสร้างเวสิเคิล ซึ่งนักเรียนสามารถที่จะไปศึกษาวีดีทัศน์มีเพิ่มเติมได้นะคะ ในเว็บไซต์ www.scimath.org นะคะ โดยมี URL ที่คุณครูขึ้นไว้บนหน้าจอนี้นะคะ หรือว่านักเรียนอาจจะไปศึกษาได้จากการสแกนคิวอาร์โค้ดประจำบทที่ 1 ในหนังสือเรียนวิทยาศาสตร์ชีวภาพก็ได้เช่นเดียวกันค่ะ ก่อนจบท้ายนี้นะคะ คุณครูก็อยากจะเตือนนักเรียนอีกครั้งหนึ่งนะคะ ว่าเมื่อนักเรียนกลับไปสู่ชั้นเรียนแล้ว นักเรียนควรได้ทดลองกิจกรรม เรื่องสมบัติการเป็นเยื่อเลือกผ่านของเยื่อหุ้มเซลล์ ที่นักเรียนได้ศึกษาไปแล้วในตอนที่  1 ด้วยนะคะ อย่าลืมนะคะ เพราะว่าถ้านักเรียนเพียงได้ยิน นักเรียนก็จะลืม แต่ถ้านักเรียนได้ดูเหมือนกับที่นักเรียนกำลังดูวีดิทัศน์นี้อยู่นะคะนักเรียนก็อาจจะพอจำได้ แต่ถ้านักเรียนได้ลงมือทดลองกิจกรรมด้วยแล้ว ครูมั่นใจเลยค่ะ ว่าจะมีความเข้าใจขึ้น แล้วก็จะเป็นความรู้ที่คงและยาวนาน ติดตามหัวข้ออื่น ๆ ในตอนต่อไปได้นะคะ สวัสดีค่ะ