[เสียงดนตรี]พบกับครูสุนัดดาอีกครั้งหนึ่งนะคะ วันนี้เราจะมาเรียนกันในตอนปัจปัจจัยบางประการที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช ตอน 2 นะคะ เรื่องเกี่ยวกับฮอร์โมนพืช 5 ชนิดนะคะ แต่สำหรับคลิปนี้เราจะเรียน 3 ชนิดก่อนนะคะ ก็คือออกซิน และอีก 2 ชนิดเราจะเรียนกันในคลิปถัดไปนะคะ มีจุดประสงค์การเรียนรู้ดังนี้ค่ะ สืบคสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชที่มนุษย์สังเคราะห์ขึ้น เพื่อใช้ในการเกษตรและเพิ่มผลผลิตของพืชนำเสนอข้อมูลในรูปแบบต่าง ๆ ค่ะ ที่บ้านของนักเรียนปลูกต้นมะม่วงไว้บ้างไหมคะ หรือเคยเห็นต้นมะม่วงมาบ้างหรือเปล่า ต้นมะม่วงที่นักเรียนเคยเห็น ที่ลักษณะต้นเหมือนในรูปนี้หรือไม่ อย่างไร ต้นมะม่วงบางต้นที่นักเรียนปลูกไว้ที่บ้านนะคะ หรือเคยเห็นมาก่อน อาจจะมีต้นที่สูงมาก เมื่อปลูกต้นออกผลนี่ค่ะ เราจะสามารถเก็บผลมะม่วงได้ลำบากนะคะ แต่ต้นมะม่วงบางต้นจะมีลักษณะเหมือนในรูปนี้นะคะ ก็คือต้นไม่สูงมากและมีทรงพุ่มกว้างค่ะ ในการปลูกมะม่วงนะคะ นอกจากเราจะควบคุมปัจจัยภายนอกที่เราเรียนมาแล้วในคลิปที่แล้วนะคะ อย่างเช่น แสง น้ำ ธาตุอาหาร ก็อาจจะมีการตัดยอดนะคะ เพื่อจะให้ต้นมะม่วงนี่นะคะ แตกตาข้างมาขึ้น ทำให้เกิดกิ่งข้างมากขึ้น เป็นการเพิ่มผลผลิตแล้วก็ควบคุมทรงพุ่มค่ะ ทำให้ต้นมะม่วงที่เราปลูกนี่นะคะ ไม่สูงมาก เก็บผลผลผลิตสะดวก นอกจากต้นมะม่วงแล้ว เรายังสามารถตัดยอดพืชอื่น ๆ เพื่อควบคุมทรงพุ่มได้เช่นเดียวกันค่ะ เช่น มะนาว ทุเรียน เงาะ และมังคุด นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใด การตัดยอดพืชจึงส่งผลต่อการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตของพืชได้ เดี๋ยวเราจะมาเรียนพร้อมกันเลยนะคะ 3.2.2 ปัจจัยภายในจากวิดีโอคลิปตอนที่แล้ว ที่นักเรียนได้เรียนมาแล้วว่าปัจจัยภายนอกมีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช นอกจากปัจจัยภายนอกที่พืชได้รับจากสภาพแวดล้อมแล้วยังมีปัจจัยภายในที่กำหนดให้พืชแต่ละชนิด มีการเติบโตที่แตกต่างกัน ปัจจัยภายในดังกล่าวเป็นสารควบคุมการเจริญเติมโตของพืช หรือ plant growth rregulatซึ่งพืชสร้างขึ้นภายในเซลล์ เรียกว่า "ฮอร์โมนพืช" พืชจะสร้างฮอร์โมนเหล่านี้ในปริมาณน้อยที่สร้างและลำเลียงไปยังเนื้อเยื่อตามตำแหน่งต่าง ๆ ตามต้นพืช มีผลควบคุมกระบวนการต่าง ๆ ในการเจริญเติบโตของพืช ฮอร์โมนพืชมี 5 กลุ่มหลัก คือ ออกซิน ไซโทไคนิน จิบเบอเรลลิน เอทิลีน gibberellin และกรดแอบไซซิกในปัจจุบันนี้นะคะ มนุษย์สังเคราะห์สารหลายชนิด ซึ่งมีผลการเจริญเติบโตเช่นเดียวกันฮอร์โมนพืช ซึ่งเป็นสารเช่นเดียวกับการควบคุมการเจริญเติบโต เพื่อใช้ประโยชน์ทางการเกษตรเช่น สารเร่งราก สารเพิ่มการติดดอกรากและผล โดยจะต้องในสารสังเคราะห์เหล่านี้แก่พืชในปริมาณที่เหมาะสม นักเรียนคิดว่าฮอโมนพืชแต่ละชนิดมีผลต่อการเจริญเติบโตของพืชแตกต่างกันอย่างไร และมีการนำสารควบคุมการเจริญเติบโตเหล่านี้ มาใช้อย่างไรบ้าง เดี๋ยวเราจะมาเรียนพร้อมกันนะคะ ออกซิน ออกซินเป็นฮอร์โมนพืชชนิดแรกที่มีการค้นพบ มีบทบาทสำคัญในการกระตุ้นการยืดตัวของเซลล์ นอกจากนี้แล้วยังมีบทบาทในด้านอื่น ๆ อีกนะคะ เช่น ยับยั้งการเจริญเติบโตของตาข้าง โดยทำงานร่วมกับฮอร์โมนกรดไซโทไคนิน ส่งผลต่อการเจริเจิญของราก กระตุ้นการเจริญของผล และชะลอการหลุดล่วงของใบ นักเรียนเคยปลูกพืชแล้วนำไปไว้ริมหน้าต่าง หรือว่าริมระเบียงบ้านหรือไม่คะ นักเรียนสังเกตหรือไม่ว่าต้นพืชของนักเรียนมีลักษณะอย่างไร ถ้านักเรียนเคยปลูกพืชนะคะ อย่างเช่น มะเขือเทศหรือทานตะวันและให้ได้รับแสงตามปกติ ลำต้นจะตั้งตรงแล้วก็สูงขึ้นไปทางด้านบนนะคะ แต่ถ้าเราเอาต้นไม้นี้ไปไว้ตรงริมหน้าต่างหรือว่าริมระเบียงค่ะ นักเรียนเคยสังเกตไหมคะ ว่ของนักเรียนจะมีลักษณะที่ต่างไปจากเดิมอย่างไร ยอดของพืชเหล่านั้นนะคะ จะโค้งเข้าหาแสงเสมอ จากในรูปนี้นะคะ เป็นรูปทานตะวันค่ะ ถ้าสังเกตที่ปลายยอดนะคะ จะเห็นว่ามีการโค้งเข้าหาแสงค่ะ เพราะว่าตอนที่ครูปลูกต้นทานตะวันนี้นี้นะคะ ครูเอาต้นไปไว้ที่ริมระเบียงค่ะ เดี๋ยวเรามาศึกษากันนะคะ ว่าปลายยอดพืชโค้งเข้าหาแสงได้อย่างไร จากที่ปลายยอดพืชโค้งเข้าหาแสดง เป็นปัจจัยภายนอกที่มากระตุ้นเป็นผลจากออกซินซึ่งเป็นผลจากออกซิน ซึ่งเป็นผลจากปัจจัยภายใน โดยปกติแล้วพืชจะสร้างออกซินมากบริเวณปลายยอดและใบอ่อนเมื่อมีแสงส่องไปยังด้านใดด้านหนึ่งของปลายยอด จากในรูปนี้นะคะ ก็คือแสงส่องเข้ามาทางด้านนี้ค่ะ ด้านที่ได้รับแสงน้อย ที่ได้รับแสงน้อยจะมีการสะสมของออกซินมากกว่าด้านที่ได้รับแสงมาก นักเรียนสามารถศึกษาได้จากภาพขยายนี้นะคะ ฝั่งนี้คือด้านที่ได้รับแสงน้อย ส่วนด้านนี้ คือด้านที่ได้รับแสงมากค่ะ ด้านที่ได้รับแสงน้อยจะมีการสะสมออกซินมากกว่าด้านที่ได้รับแสงมาก ออกซินสามารถกระตุ้นการยืดตัวของเซลล์ทำให้ด้านที่ได้รับแสงมาก ซึ่งมีการสะสมออกซินมาก และขยายตัวมากกว่าด้านที่ได้รับแสงมาก จึงมีการโค้งงอของปลายยอดเข้าหาแสงเสมอ การสังเคราะห์ที่มีสารสกัดคล้ายทอกซิน IBA indolebutyric acid NAA naphthaleneacetic acid มีการนำมาใช้เพื่อเร่งการเกิดรากของกิ่งตอนหรือกิ่งปักชำ ในรูปนี้นะคะ คือการปักชำกิ่งโม่ง สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซิน เพื่อเร่งการเจริญของรากค่ะ ทางด้ายซ้ายมือนี้ค่ะ หลังปักชำค่ะ ซึ่งถ้าเราดูนะคะ กิ่งนี้ค่ะ จะไม่มีการใช้สาร ส่วนกิ่งนี้ค่ะ จะมีการใช้สาร เมื่อนำไปปักชำแล้วนะคะ จะเห็นว่ากิ่งที่ไม่มีการใช้สาร จะไม่มีการงอกออกมาค่ะ ส่วนกิ่งที่มีการใช้สารสังเคราะห์ที่มีสารสมบัติคล้ายทอกซินจะเ็นว่ามีรากงอกออกมาคล้ายออกซินค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซินยังมีการใช้กระตุ้นให้เพื่อบางชนิดติดผล โดยไม่ต้องมีการปฎิสนธิได้ด้วยค่ะ เช่น องุ่น แตงโม สตรอว์เบอร์รี มะเขือเทศ ซึ่งทำให้ด้ผได้ผลที่ไม่มีเมล็ด นอกจากนี้แล้วหากพืชได้รับสารสังเคราะห์ที่มีสมบัติออกซินที่มากเกิดไปจะมีผลยับยั้งการเจริญเติบโต ดังนั้น จึงมีการใช้สารกลุ่มนี้ เพื่อกำจัดวัชพืชบางชนิดด้วยค่ะ ช่วงชวนคิด ครูคำถามนักเรียน 1 คำถามนะคะ ก็คือสารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายฮอร์โมนพืชจัดเป็นปัจจัยภายนอกหรือปัจจัยภายใน ครูให้เวลาคิด 10 ววินาและเดี๋ยวเรามาดูเฉลยพร้อมกันนะคะ เป็นอย่างไรบ้างคะ น่าจะตอบกันได้ นั่นก็คือออกซินที่สร้างพืชภายในพืช เป็นปัจจัยภายในเพราะพืชสร้างขึ้นเองเพื่อใช้ในกระบวนการต่าง ๆ ภายในเซลล์แต่ในทางการเกษตรที่มีการนำสารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซินมาใช้นะคะ เป็นการให้จากภายนอก พืชต้องลำเลียงสารดังกล่าวเข้าสู่ภายในต้นพืช ดังนั้น จึงจัดว่าสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชเหล่านี้ เป็นปัจจัยภายนอกค่ะ ไซโทไคนิน ไซโทไคนิน เป็นฮอร์โมนพืชอีกชนิดหนึ่งที่มีบทบาทสำคัญเกี่ยวกับการแบ่งเซลล์และการเปลี่ยนสภาพของเซลล์ และนอกจากนี้ ยังมีบทบาทเกี่ยวข้องกับอีกหลายกระบวนการในพืชด้วยค่ะ นักเรียนเคยทานผักชนิดนี้ไหมคะ ผักชนิดนี้ คือ ผักหวานป่าค่ะ เกษตรกรจะปลูกผักหวานป่า และตัดยอดพืชนะคะ แล้วเกิดการแตกกิ่งข้างมากมาย สามารถเก็บรับประทานได้เรื่อย ๆ นอกจากผักหวานป่าแล้วนะคะ ยังมีพืชอื่น ๆ อีกที่สามารถตัดยอดเพื่อให้แตกอีกข้างได้ เช่น กะเพรา โหระพา และกระถิน จากรูปนี้นะคะ ก็คือการตัดยอดกะเพราเพื่อให้ตัดกิ่งมากขึ้น ซึ่งจะตัดปลายยอดบริเวณนี้ค่ะ เมื่อเวลาผ่านไปสังเกตดูจากตรงนี้นะคะ เมื่อขยาย จะเห็นว่าบริเวณที่เคยเป็นตาข้างนี้ค่ะ ก็จะเจริญขึ้นนะคะ และหลังจากนั้นตาข้างนี้จะเจริญเป็นกิ่งต่อไปค่ะ นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใดเมื่อมีการตัด หรือเด็ดพืชปลายยอดออก จึงทำให้มีตาข้างเกิดขึ้นได้ การเจริญของตาข้าง เป็นผลจากการทำงานร่วมกันของออกซินและไซโทไคนิน ไซโทไคนินมีแหล่งพลังงานที่ปลายราก และจะถูกลำเลียงขึ้นไปในส่วนอื่น ๆ ของพืช ถ้าเราดูแถบสีน้ำเงินนี้นะคะ จะเห็นว่าแถบสีเข้มค่ะ แทนปริมาณไซโทไคนินที่มีปริมาณมากนะคะ เมื่อใกล้บริเวณปลายราก และจะมีปริมาณน้อยลงนะคะ เมื่อใกล้สู่ปลายยอดค่ะ ส่วนออกซินที่บริเวณปลายยอดจะมีความเข้มข้นสูง ซึ่งจะค่อย ๆ ลดลงนะคะ เมื่อใกล้สู่ปลายรากค่ะ เมื่อเปรียบเทียบกันแล้วนะคะ จะเห็นว่าบริเวณใกล้ยอดจึงมีปริมาณออกซินสูงกว่าไซโทไคนินค่ะ ทำให้มีผลยับยั้งการเจริญของตาข้าง ตาจึงไม่เจริญที่บริเวณดังเหล่า แต่เมื่อมีการตัดปลายยอดนะคะ จะเป็นการทำลายแหล่งสร้างหลักของออกซิน ปริมาณของออกซินจึงลดลง ทำให้อัตราส่วนของออกซินต่อไซโทไคนินลดลงที่บริเวณดังเหล่า เป็นผลให้ตาข้างเจริญเติบโตได่ค่ะ นักเรียนสามารถสังเกตได้ว่าในรูปแรกนี้นะคะ ก่อนที่จะมีการตัดปลายยอด จะมีตาข้างค่ะ แต่ว่าเมื่อมีการตัดปลายยอดแล้ว ตาข้างจะมีการเจริญมากขึ้นนะคะ และสุดท้ายจะกลายเป็นกิ่งค่ะ ไซโทไคนินกับการนำไปใช้ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายไซโทไคนิน เช่น BA 6 -benzylamino acid purine TDZ thidiazurin มีการนำไปใช้เพื่อช่วยเร่งการแปะตาข้างของพืช ควบคุมทรงพุ่มของไม้ดอกไม้ประดับและไม้ผลบางชนิด และมีการนำมาใช้ เพื่อกระตุ้นการสร้างยอดในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช ในรูปที่เห็นนี้นะคะ เป็นการสร้างยอดของพืช จิบเบอเรลลิน จิบเบอเรลลินเป็นฮอร์โมนพืชอีกกลุ่มหนึ่งที่กระตุ้นให้เซลล์ที่ลำต้นยืดตัวและแบ่งเซลล์มากขึ้น ทำให้ต้นสูงขึ้น และยังเกี่ยวข้องกับหลายกระบวนการในพืช เช่น ควบคุมการงอกของเมล็ดพืชบางชนิด การออกดอกและการติดผล จิบเบอเรลลินกับการยืดตัวของลำต้น นักเรียนจำได้ไหมคะ ว่าตอน ม.3 เราเคยเรียนเรื่องของเมนเดลและการปลูกถั่วนะคะ หนึ่งในพันธุกรรมของถั่วลันเตาที่เมนเดลศึกษาก็คือ ถั่วลันเตา ซึ่งต่อมาพบว่าความสูงของต้นถั่วลันเตานั้นมีความสัมพันธ์ของจิบเบอเรลลินที่ต้นถั่วสร้างขึ้นค่ะ โดยถั่วลันเตาที่มีต้นสูงนะคะ ที่มีจิบเบอเรลลินปริมาณมากกว่าถั่วลันเตาต้นเตี้ย จิบเบอเรลลินกับการนำไปใช้ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายจิบเบอเรลลิน เช่น GA3 gibberellic acid ช่วยทำให้ผลขยายขนาดใหญ่ขึ้นได้ ถ้าเราดูจากรูปค่ะ องุ่นทางด้านซ้ายมือนี้นะคะ ไม่ได้ใช้สารสังเคราะห์ความยาวผลจะประมาณ 1.5 เซนติเมตรค่ะ ส่วนองุ่นทางด้านขวามือนะคะ จะมีการใช้สารสังเคราะห์ ความยาวของผลองุ่นจะประมาณ 4 เซนติเมตรค่ะ หลังจากเรียนเนื้อหาเสร็จแล้วนะคะ เราก็มาถึงช่วงสรุปเนื้อหาภายในบทเรียนค่ะ ปัจจัยภายในที่มีผลต่อการฮอร์โมนพืช ซึ่งพืชสังเคราะห์ขึ้นเพื่อควบคุมการเจริญเติบโตในแต่ละช่วงชีวิต มนุษย์สังเคตรเจริญเติบโตของพืช โดยเลียนแบบฮอร์โมนพืชเพื่อนำมาใช้ในการเจริญเติบโต การเพิ่มผลผลิตของพืช ออกซินเป็นฮอร์โมนพืชชนิดแรกที่ค้นพบนะคะ มีบทบาทสำคัญเกี่ยวกับการยืดตัวของเซลล์ นอกจากนี้แล้วยังยับยั้งการเจริญเติบโตของตาข้าง โดยทำงานร่วมกับฮอร์โมนกลุ่มไซโทไคนิน สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซินนะคะ เช่น IBA  และ  NAA นิยมนำมาใช้เพื่อเร่งการเกิดรากของกิ่งตอนหรือกิ่งปักชำ และใช้พืชบางชนิดให้ติดผลโดยไม่ต้องมีการปฏิสนธิค่ะ เช่น แตงโมและสตอว์เบอร์รี ไซโทไคนิน มีบทบาทสำคัแบ่งเซลล์และการเปลี่ยนสภาพของเซลล์นอกจากนี้แล้ว การเจริญของตาก็มาจากการทำงานร่วมกันของไซโทไคนินและออกซินค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายไซโทไคนินนะคะ เช่น BA และ TDZ นิยมนำมาใช้เพื่อเร่งการแตกตาข้างของพืช นอกจากนี้แล้ว ยังช่วยควบคุมทรงพุ่มของไม้ดอกไม้ประดับ และไม้ผลบางชนิด และใช้กระตุ้นการสร้างยอดในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชค่ะ จิบเบอเรลลินมีบทบาทในการเร่งให้ลำต้นให้เซลล์ที่ลำต้นมีการยืดตัวและสมากขึ้น ทำให้ต้นสูงขึ้น นอกจากนี้แล้วยังควบคุมการงอกของพืชบางชนิด และควบคุมการออกดอกและการติดผลของพืชด้วยค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายจิบเบอเรลลิน เช่น GA3 นิยมนำมาใช้ช่วยให้ช่อองุ่นยาว ทำให้ผลขยายขนาดใหญ่ขึ้นได้ค่ะ สำหรับคลิปนี้ก็ขอจบการสอนเพียงเท่านี้ก่อนค่ะ แล้วพบกันใหม่ในคลิปถัดไป สวัสดีค่ะ [เสียงดนตรี]