---
title: สำรอง ฝึกแบ่งพิมพ์ ปัจจัยบางประการที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช ตอนที่ 2 ปัจจัยภายใน (17.22 นาที) ห้องที่ 2
subtitle: 
date: วันพฤหัสบดีที่ 30 เมษายน 2569  เวลา 09.27 น.
---

								(ข้อความสดจากระบบถอดความเสียงพูดทางไกล)
พบกับครูสุนัดดาอีกคราั้งนะคะ ปัจจัยบางประการที่มีผลต่อพืช ตอน 2 นะคะ เรื่องเกี่ยวกับฮอร์โมนพืช 5ชนิดค่ะ คลิปนี้เราจะเรียน 3 ชนิดก่อนนะคะ ก็คือออกซิน ไซโทไคนิน และจิบเบอเรลลินค่ะ ส่วนฮอร์โมนพืชถัดไกันในคลิปถัดไปนะคะ มีจุดประสงคฺการเรียนรู้ดังนี้ค่ะ ก็คือสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืชที่มนุษย์สร้างขึ้น เพื่อใช้ในการเกษตรในรูปแบบต่าง ๆ ค่ะ ที่บ้านของนักเรียนปลูกต้นมะม่วงไว้บ้างไหมคะ หรือเคยเป็นต้นมะม่วงบ้างหรือเปล่า ต้นมะม่วงที่นักเรียนเคยเห็นมีลักษณะต้นแบบในรูปนี้หรือไม่ อย่างไร ต้นมะม่วงบางต้นที่นักเรียนปลูกไว้ที่บ้านนะคะ หรือเคยเห็นมาก่อน อาจจะมีต้นที่สูงมาก ทำให้เวลาออกผลนี่ค่ะ เราจะสามารถเก็บผลมะม่วงได้ลำบากนะคะ แต่ต้นมะม่วงบางต้นค่ะ จะมีลักษณะเหมือนในรูปนี้นะคะ ก็คือต้นไม่สูงมากและมีทรงพุ่มกว้างค่ะ ในการปลูกมะม่วงนะคะ นอกจากเราควบคุมปัจจัยภายนอกที่เราเรียนมาแล้วในคลิปที่แล้วนะคะ ก็อาจจะมีการตัดยอดนะคะ เพื่อจะให้ต้นมะม่วงนี่ค่ะ แตกกิ่งข้างมากขึ้น ทำให้เกิดกิ่งข้างมากขึ้น เป็นการเพิ่มผลผลิต และเพิ่มทรงพุ่มค่ะ ทำให้ต้นมะม่วงที่เราปลูกนี่นะคะ ไม่สูงมาก เก็บผลผลิตสะดวก นอกจากต้นมะม่วงแล้วเรายังสามารถตัดยอดพืชอื่น ๆ เพื่อควบคุมทรงพุ่มได้เช่ยเดียวกันค่ะ เช่น มะนาว ทุเรียน เงาะ และมังคุด นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใด การตัดยอดพืชจึงส่งผลต่อการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตของพืชได้ เดี๋ยวเราจะมาเรียนพร้อมกันเลยนะคะ 3.2.2 ปัจจัยภายใน จากวิดีโอคลิปตอนที่แล้ว นักเรียนได้ว่าปัจจัยภายนอกมีผลต่อการเจริญเติบโตของพืช นอกจากปัจจัยภายนอกแล้ว ยังมีปัจจัยภายในที่กำหนดให้พืชแต่ละชนิด มีการเจริญเติบโตที่แตกต่างกัน ปัจจัยภายในดังกล่าวเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช หรือ plant growth regulator ซึ่งพืชสร้างขึ้นภายในเซลล์ เรียกว่า "ฮอร์โมนพืช" พืชจะสร้างฮอร์โมนเหล่านี้ ในปริใาณน้อยที่ และลำเลียงไปยังเนื้อเยื่อตามตำแหน่งต่าง ๆ มีผลควบคุมกระบวนการต่าง ๆ ในการเจริญเติบของพืช ฮอร์โมนพืชมี 5 กลุ่มหลัก คือ ออกซิน ไซโทไคนิน และจิบเบอเรลลิน เอทีลีน และกรดแอบไซซิก ในปัจจุบันนี้นะคะ มนุษย์สังเคราะห์สารหลายชนิด ซึ่งมีผลควบคุมการเจริญเติบโตเช่นเดียวกับฮอร์โมนพืช ซึ่งจัดเป็นสารควบคุมการเจริญเติบโต เพื่อใช้ประโยชน์ เช่น สารเร่งราก สารเพิ่มการติดดอก รากผล โดยต้องให้สารสังเคราะห์เหล่านี้กับพืชในปริมาณที่เหมาะสม นักเรียนคิดว่าฮอร์โมนพืชแต่ละชนิด มีผลกับสารแตแตกต่างกันอย่างไร และมีการนำสารควบคุมการเจริญเติบโตเหล่านี้ ไปใช้ประโยชน์อย่างไรบ้าง เดี๋ยวเราจะมาเรียนพร้อมกันเลยนะคะ ออกซิน ออกซิน เป็นฮอร์โมนพืชชนิดแรกที่มีการค้นพบ มีบทบาทสำคัญในการกระตุ้นการยืดตัวของเซลล์ นอกจากนี้แล้วยังมีบทบาทในด้านอื่น ๆ อีกนะคะ เช่น เช่น ยับยั้งการเจริญเติบโตฮอร์โมนกรดไซโทไคนิน ส่งผลต่อการเจริญขแงราก กระตุ้นการเจริญของผล และชะลอการหลุดร่วงของใบ นักเรียนเคยปลูกพืช แล้วเอาไปไว้ที่หน้าต่างหรือว่าริมระเบียงบ้านหรือไม่คะ แล้วเคยสังเกตหรือไม่คะ ว่าต้นพืชของนักเรียน มีลักษณะอย่างไร ถ้านักเรียนเคยปลูกพืชนะคะ อย่างเช่น มะเขือเทศ หรือทานตะวัน และให้ได้รับแสงบ้างตามปกติ ลำต้นจะตั้งตรงแล้วก็สูงขึ้นไปทางด้านบนนะคะ แต่ว่าถ้าเรานำต้นไม้นี้ มาไว้ริมหน้าต่างหรือว่าริมระเบียงค่ะ นักเรียนเคยสังเกตไหมคะว่าต้นไม้ของนักเรียน แตกต่างจากเดิมไแอยอดของพืชเหล่านั้นนะคะ จะโค้งเข้าหาแสงเสมอ จากในรูปนี้นะคะ เป็นต้นทานตะวันค่ะ ถ้าสังเกตที่ปลายยอดนะคะ ทางด้านปลายยอดจะโค้งเข้าหาแสงค่ะ เพราะว่าตอนที่ครูปลูกต้นทานตะวันนี้นะคะ ครูนำไปไว้ที่ริมระเบียงค่ะ เดี๋ยวเรามาศึกษากันนะคะ ว่าปลายยอดพืชพืชโค้งเข้าหาแสงได้อย่างไร การที่ปลายยอดพืชเข้าหาแสง เป็นปัจจัยภายนอกที่มากระตุ้นเป็นผลจากออกซินซึ่งเป็นปัจัยภายใน โดยปกติแล้วแล้วพืชจะสร้างออกซินมากบริเวณปลายยอดและใบอ่อน เมื่อมีแสงส่องไปของปลายยอด จากในรูปนี้นะคะ ก็คือแสงด้านนี้ค่ะ ด้านที่ได้รับแสงน้อยจะมีการสะสมของออกซินมากกว่าบริเวณที่ได้รับแสงมาก นักเรียนสามารถศึกษาได้จากภาพขยายนี้นะคะ ฝั่งนี้คือฝั่งที่ได้รับแสงน้อย ส่วนด้านนี้ค่ะ ด้านที่ได้รับแสงมากค่ะ ด้านที่ได้รับแสงน้อยจะมีการสะสมออกซินมากกว่าที่ได้รับแสงมาก ออกซิน จะยืดตัวของเซลล์ทำให้ด้านที่ได้รับแสงน้อย ซึ่งมีการสะสมมออกซินมาก มีการยืดตัว และขยายตัวมากกว่าด้านที่ได้รับแสงมาก จึงเกิดการโค้งง้อของปลายยอดเสมอ การสังเคราะห์ที่มีสารสมบัติคล้ายออกซิน IBA indolebutyric acid NAA naphthaleneacetic acid มีการนำมาใช้ เพื่อเร่งการเติบโตของพืช การปักชำในรูปนี้นะคะ คือการปักชำกิ่งโมก โดยใช้สารที่มีสมบัติคล้ายออกซิน เพื่อเร่งการเจริญของรากค่ะ ทางด้านซ้ายมือนี้ค่ะ จะเป็นก่อนปักชำกิ่งโมกนะคะ ส่วนด้านซ้ายมือ คือ หลังปักชำ ซึ่งถ้าเราดูนะคะ กิ่งด้านนี้จะไม่มีการใช้สาร ส่วนตรงนี้จะมีการใช้สาไปปักชำแล้วนะคะ จะเห็นว่ากิ่งที่ไม่มีมีการใช้สาร จะไม่มีรากงอกออกมาค่ะ ที่มีการใช้สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซิน จะเห็นว่ามีรากงอกออกมาจากกิ่งค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซิน ยังสามารถใช้กระตุ้นให้พืชบางชนิด ติดผล โดยไม่ต้องได้ด้วยค่ะ เช่น องุ่น แตงโม สตรอวเบอร์รีมะเขือเทศ ซึ่งทำให้ได้ผลที่ไม่มีเมล็ดนอกจากนี้แล้วหากพืชได้รับสารสังเคราะห์ที่คล้าย ออกซินมากเกินไป การเจริญเติบโต ดังนั้น จึงมีการใช้สารกลุ่มนี้ เพื่อกำจัดวัชพืชบางชนิดด้วยค่ะ ช่วงชวนคิด ครูมีคำถามถามนักเรียน 1 คำถามนะคะ นั่นก็คือ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายพืช จัดเป็นปัจจัยภายนอกหรือปัจจัยภายใน ครูจะให้เวลานักเรียนคิด 10 วินาทีค่ะ แล้วเดี๋ยวเรามาดูเฉลยพร้อมกันนะคะ เป็นอย่างไรบ้างคะ น่าจะตอบกันได้ นั่นคือออกซินที่สร้างภายในพืช เป็นปัจจัยภายใน เพราะพืชสรา้งขึ้นเอง เพื่อกระบวนการต่าง ๆ ภายในเซลล์แต่ในทางการเกษตร ที่มีการนำสารสังเคราะห์ ที่มีสมบัติคล้ายออกซินมาใช้นะคะ เป็นการให้จากภายนอก พืชต้องลำเลียงภายในต้นพืช ดังนั้น จึงจัดว่าสารคสบคุมการเจริญเติบโตเหล่านี้ เป็นภายนอกค่ะ ไซโทไคนิน ไซโทไคนิน ที่มีบทบาทสำคัญเกี่ยวกับการแบ่งเซลล์และกาเปลี่ยนสภาพของเซลล์ นอกจากนี้ ยังมีบทบาทเกี่ยวข้องกับอีกหลายกระบวนการในพืชด้วยค่ะ นักเรียนเคยทานผักชนิดนี้ไหมคะ นี่คือผักหวานป่าค่ะ เกษตรกรจะปลูกต้นผักหวานป่า แล้วยอดยอดพืชนะคะ เพื่อให้แตกข้างมากมาย สามารถเก็บรับประทานได้เรื่อย ๆ นอกจากผักหวานป่าแล้วนะคะ ยังมีพืชอื่น ๆ อีกที่สามารถตัดยอดและแตกกิ่งได้ เช่น กะเพรา โหระพา และกระถิน จากรูปนี้นะคะ ก็คือการตัดยอดกะเพรา เพื่อให้แตกกิ่งมากขึ้น ค่ะ เมื่อเวลาผ่านไปสังเกตดูจากตรงนี้นะคะ เมื่อขยาย จะเห็นว่าบริเวณที่ เคยเป็นตาข้าที่เคยเป็นตาข้างนี้ค่ะ ก็จะเจริญขึ้นะนะคะ แล้วหลังจากนั้น ตาข้างนี้ก็จะเป็นกิ่งต่อไปค่ะ นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใดเมื่อมีการตัด หรือเ็ดปลายพืชออก ทำให้มีตาข้างเกิดขึ้นได้ การเจริญของตาข้าง เป็นผลจากการทำงานร่วมกันระหว่างออกซินและไซโทไคนิน ไซโทไคนินมีปลายราก และจะถูกลำเลียงขึ้นไปยังส่วนอื่น ๆ ของพืช ถ้าเราดูแถบสีน้ำเงินนี้นะคะ จะเห็นแถบสีเข้มค่ะ ไซโทไคนินปริมาณมามากนะคะ เมื่อใกล้บริเวณปลายราก และจะมีปริมาณน้อยลงนะคะ เมื่อใกล้สู่ปลายยอดค่ะ ส่วนออกซินนะคะ ที่บริเวณปลายยอด มีสีเข้มสูง ลดลงนะคะ เมื่อใกล้สู่ปลายรากค่ะ เมื่อเปรียบเทียบกันแล้วนะคะ จะเห็นบริเวณใกล้ยอดจึงมีปริมาณออกซินสู.กว่าไซโทไคนินค่ะ การเจริญของตาข้าง ตาจึงไม่เจริญที่บริเวณดังกล่าว แต่ว่ามเมื่อมีการตัดปลายยอดนะคะ จะเป็นการทำลายแหล่งสร้างหลักของออกซิน ปริมาณของออกซินจึงลดลง ส่วนของออกซินต่อไซโทไคนินลดลงที่บริเวณดังกล่าว เป็นผลทำให้ตาข้างนักเรียนสามารถสังเกตได้ว่าในรูปแรกนี้นะคะ ก่อนที่จะมีการตัดปลายยอด แต่ว่าเมื่อมีการตัดปลายยอดแล้ว ตาข้างจะมีการเจริญมากขึ้นนะคะ และก็สุดท้ายก็จะกลายเป็นกิ่งค่ะ ไซโทไคนินกับการนำไปใช้ สารสังเคราะห์ไซโทไคนิน เช่น BA 6-benzylamino acid purine ที่ DC thidiazuron มีการนำมาใช้ เพื่อช่วยเร่งการแตกควบคุมทรงพุ่มของไม้ดอก ไม้ประดับ และไม้ผลบางชนิด และมีการนำมาใช้ เพื่อกระตุ้นการสร้างยอด ในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช ในรูปที่เห็นนี้นะคะ เป็นการกระตุ้นการสร้างยอดของจิบเบอเรลลิน จิบเบอเรลลิน เป็นฮอร์โมนพืชอีกกลุ่มหนึ่ง ที่กระตุ้นให้เซลล์ที่ลำต้น ที่กระตุ้นให้แบ่งเซลล์มากขึ้นทำให้ต้นสูงขึ้น และยังเกี่ยวข้องกับหลายกระบวนการในพืช ควบคุมการงอกของเมล็ดพืชบางชนิด การออกดอกและการติดผล จิบเบอเรลลินกับการยืดตัวของลำต้น นักเรียนจำได้ไหมคะ ว่าตอน ม.3 เราเคยเรียนเรื่องของเมมเดล และการปลูกถั่วนะคะ หนึ่งในลักษณะของพันธุกรรมที่เมนเดลศึกษา ก็คือลักษณะต้นสูงและต้นเตี้ย ซึ่งต่อมาพบว่าความสูงของต้นถั่วลันเตานั่น มีความสัมพันธ์สร้างขึ้นค่ะ โดยถั่วลันเตามีปริมาณต้นสูงนะคะ จะมีปริมาณจิบเบอเรลลิน ถั่วลันเตาต้นเตี้ย จิบเบอเรลลินกับการนำไปใช้ สารสังเคราะห์ที่คล้ายกัึบจิบเบอเรลลิน เช่น GA3 gibberellic acid ใช้เพื่อช่วยให้ช่อหมุนยาว ทำให้ช่อผลขยายขนาดใหญ่ขึ้นได้ ถ้าเราดูจากรูปค่ะ องุ่นทางด้านซ้ายมือนี้นะคะ ความยาวผลจะประมาณ 1.5 เซนติเมตรค่ะ ส่วนองุ่นทางด้านขวามือนะคะ จะใช้สารสังเคราะห์ ความยาวของผลองุ่นจะประมาณ 4 เซนติเมตรค่ะ หลังจากที่เรียนเสร็จแล้วนะคะ ก็มาถึงช่วงสรุปเนื้อหาภายในบทเรียนค่ะ ปัจจัยภายในที่มีผลต่อการเจริญเติบโต เช่น ฮอร์โทนซึ่งพืชสังเคราะห์ขึ้นเพื่อควบคุมการเจริญเติบโตในแต่ละช่วงชีวิต มนุษย์สังเคราะห์สารควบคุเจริญเติบโตของพืชโดยเลียนแบบฮอร์โมนพืชเพื่แอนำมาใช้ควบคุมการเจริญเติบโต และเพิ่มผลผลิของพืช ออกซินเป็นฮอร์โมนพืชชนิดแรกที่มีการค้นพบนะคะ มีบทบาทสำคัญของเซลล์นอกจากนี้แล้วยังยับยั้งการเจริญเติบโตของตาข้าง โดยทำงานร่วมกับกลุ่มไซโทไคนิน สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายออกซินนะคะ เช่น IBA และ NAA นำมาใช้เพื่อเร่งการเกิดรากของกิ่งตอนหรือกิ่งปักชำ และใช้กระตุ้นพืชบางชนิดโดยไม่ต้องมีการปฏิสนธิค่ะ เช่น องุ่น สตรอว์เบอร์รี ไซโทไคนิน มีการสำคัญเกี่ยวกับการแบ่งเซลล์และการเปลี่ยนสภาพของเซลล์ นอกจากนี้แล้ว การเจริญของตาก็ยังเป็นผลของการทำงานร่วมกันของไซโทไคนิน และออกซินค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายไซโทไคนินนะคะ มี BT และ TDZ นิยมนำมาใช้เร่งการแตกตาข้างของพืช นอกจากนี้แล้ว ยังควบคุมทรงของไม้ดอกไม้ประดับและไม้ผลบางชนิด และใช้กระตุ้นในการสร้างยอดและบ่องยอดจิบเบอเรลลินมีบทบาทในการกระตุ้นให้เซลล์ที่ลำต้น มีการยืดตัวและแบ่งเซลล์ ทำให้ต้นสูงขึ้นนอกจากนี้แล้วยังควบคุมการงอกของพืชบางชนิด และควบคุมการออกยอดและการติดผลของพืชด้วยค่ะ สารสังเคราะห์ที่มีสมบัติคล้ายจิบเบอเรลลินนะคะ อย่างเช่น GA 3 นำมาใช้ช่วยให้ช่อองุ่นยาว ทำให้ผลขยายใหญ่ขึ้นได้ค่ะ สำหรับคลิปนี้ก็ขอจบการสอนแต่เพียงเท่านี้ก่อนนะคะ แล้วเจอกันใหม่ในคลิปถัดไปสวัสดีค่ะ 

[เสียงดนตรี]